Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergum 1805 - Zilveren verdwijnen terwijl Wessel in het veen werkt

Twee getuigenverklaringen, opgenomen op 24 april 1805.

Wessel Hendriks de Jong vertrok op 23 april 1805 om half vier in de ochtend naar zijn werk in het veen. Bij thuiskomst stonden zijn schoenen nog onder de kist, maar de zilveren waren verdwenen. Zijn moeder Itje Wessels had de gespen rond het middaguur nog gezien.

Wessel vertrekt om half vier naar het veen

Wessel Hendriks de Jong was een ongehuwde arbeider uit Bergum, in zijn 32ste levensjaar. Op 23 april 1805 ging hij om half vier in de ochtend van huis om in het veen te werken. Zijn schoenen stonden in de kamer, onder zijn kist. Aan de schoenen zaten zilveren gespen.

Om half drie in de middag kwam Wessel thuis. Hij wilde de schoenen onder de kist vandaan halen en aantrekken. De schoenen stonden er nog, maar de gespen waren ervan afgehaald.

Turfwinning rond 1800.
Turfwinning rond 1800.

Het paar gespen was langwerpig en bijna vierkant van vorm. Ze waren versierd met drie sterren en hadden ieder de letters P. W. als merkteken. Aan de achterkant van een van de gespen was ook een gewichtsaanduiding aangebracht. Het betrof gespen met een enkele tong.

Wessel wist niet wie de gespen had weggehaald. Bij zijn verklaring op 24 april in Bergum zette hij een kruis als , in aanwezigheid van P. W. G. Braunius.

Itje Wessels zag de gespen rond het middaguur

Wessels moeder Itje, weduwe van Hendrik de Jong en tussen de veertig en vijftig jaar oud, woonde eveneens in Bergum. Zij zag op 23 april omstreeks twaalf uur de schoenen van haar zoon onder zijn kist staan. De zilveren gespen zaten er toen nog aan.

Kort daarna verliet Itje het huis. Ze sloot de deur goed af en kwam omstreeks half één terug. Toen zij weer thuiskwam, was de deur nog steeds behoorlijk afgesloten.

Veen turf.
Veen turf.

Volgens Itje kwam haar zoon omstreeks drie uur thuis uit het turfveen. Hij wilde zijn schoenen aantrekken en merkte dat de gespen verdwenen waren. Wessel vroeg zijn moeder of zij de gespen van zijn schoenen had gehaald en ergens had opgeborgen. Itje antwoordde nee.

Itje kon niet verklaren waar de gespen gebleven waren of wie ze had meegenomen. Ze was er wel zeker van dat ze omstreeks twaalf uur nog aan de schoenen hadden gezeten. Op 24 april zette ook zij een kruis onder haar verklaring, in aanwezigheid van P. W. G. Braunius.

Andere verklaringen en verhalen

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare gegevens. Ze geven niet noodzakelijk de precieze personen, huizen of voorwerpen uit dit verhaal weer.

Kaart van Bergum en omgeving

Verklaringen in de omgeving

Dagelijks leven

Afbeeldingen

Veenarbeider turf.
Veenarbeider turf.
Turfwinning rond 1800.
Turfwinning rond 1800.
Woningen op de heide rond 1800.
Woningen op de heide rond 1800.
Werk in het veen rond 1780.
Werk in het veen rond 1780.
Turfwinning rond 1800.
Turfwinning rond 1800.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

    Bataafse en Franse tijd

    Bronnen

    Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, dossier EA-17-D07, scanbladen 361, 362, 363.

    Verantwoording

    • Wessel noemde half drie als thuiskomsttijd, Itje ongeveer drie uur. Beide tijden zijn in hun eigen verklaring gehandhaafd.
    • De beschrijving van de gespen is afkomstig uit een aanvulling op de oorspronkelijke verklaring. De verdere randversiering en het exacte gewicht zijn niet volledig leesbaar.
    • De drie sterren, de letters P. W. en de enkele tong zijn wel beschreven. De betekenis van de letters wordt niet verklaard.
    • Itje antwoordde ontkennend op de vraag of zij de gespen had opgeborgen. Niemand verklaarde te hebben gezien wie ze wegnam.

    Bij de gewichtsaanduiding op de staat twee en twee, gevolgd door een niet zeker gelezen eenheid. De beschrijving van rand of straaltjes en een woord over afwerking zijn deels onleesbaar. Er is geen modern gewicht of nadere versiering bij verzonnen.