Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Heidburen 1809 - Geld uit een trompje in de schoorsteen

Attje Geerts en Claas Haijes vertellen waar zij hun geld bewaarden en wie bij hen op bezoek was.

Naaiwerk in een woning rond 1800.
Naaiwerk in een woning rond 1800.

Attje Geerts

Attje Geerts, vrouw van arbeider Claas Haijes op de Heidburen onder Oostermeer, is in haar 28ste levensjaar. Zij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zaterdag 2 september ontdekte zij dat geld uit een trompje in haar schoorsteen verdwenen was: ongeveer vijftien gulden en een stuiver.

Zij noemt drie drie-guldenstukken, tien schellingen en andere munten. Het trompje stond er al geruime tijd, omdat zij het daar veiliger achtte dan in de kast. Vrijdag had zij daar nog geld uit genomen. De volgende dag wilde zij Lammert, timmerman te Oostermeer, betalen.

Ook nieuwe schoenen werden genoemd bij de betaling. Het trompje stond nog in de schoorsteen, maar het geld was weg. Het was in een roodbonte zakdoek en een mitse verpakt, met twee grote krammen en een bandje. Zij weet niet wie de diefstal pleegde. Vrijdag was Dettje Poulus, vrouw van Rinse Jelles uit de buren te Oostermeer, bij haar geweest.

Er was ook sprake geweest van voedsel of verblijf, armoede en een kamer of slaapplaats. Attje was intussen naar de dobbe op enige afstand van huis gegaan om water te halen. Zij had enig vermoeden tegen de bezoekster, omdat die wist dat het trompje met geld in de schoorsteen stond en tijdens dat waterhalen alleen in haar huis had verbleven.

Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 5 september 1809: Attje Geerts.

Seizoenarbeid rond 1800.
Seizoenarbeid rond 1800.

Claas Haijes

Claas Haijes, arbeider op de Heidburen onder Oostermeer, is in zijn 34ste levensjaar. Hij verscheen, werd beëdigd en ondervraagd. Zaterdagavond 2 september kwam hij van het werk bij zijn boer thuis. Daar was Lammert, timmerman uit Oostermeer. Ook nieuwe schoenen werden genoemd bij de betaling aan Lammert.

Zijn vrouw wilde hem betalen uit het geld in het trompje, verpakt in een verkorte linnen mitse, dat in de kamer in de schoorsteen stond. Het trompje was er nog, maar de verpakking met het geld was weg: vijftien gulden en een stuiver, in drie drie-guldenstukken en verder tien schellingen en andere munten.

Hij vroeg zijn vrouw of iemand bij hen was geweest en of zij weg was gegaan. Zij antwoordde dat Dettje Poulus, vrouw van Rinse Jelles uit de buren te Oostermeer, de vorige avond bij hen was geweest. Zelf was zij intussen naar de dobbe gegaan om water te halen. Tegen de bezoekster had zij enig vermoeden, omdat de bezoekster wist waar het trompje met geld zat en alleen in hun huis was geweest terwijl zijn vrouw water haalde.

Hij wist verder niets. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 5 september 1809: Klaas Haijes.

Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Bergum.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.
Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Dagelijks leven in een dorp rond 1800.
Dagelijks leven in een dorp rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.
Boerenerf rond 1790.
Boerenerf rond 1790.

Dagelijks leven in de 19de eeuw

Omliggende plaatsen in de 19de eeuw

Bergum en omgeving

Bataafse en Franse tijd

Ambtelijke aanhef en protocollen

Verklaringen opgenomen door Jetze van Sminia, baljuw van het vijfde district in Friesland, als commissaris.

De eerste toevoeging noemt tien schellingen. De tweede zegt dat Attje het geld in de schoorsteen veiliger achtte dan in de kast. Een lange gewijzigde marge beschrijft het meegaan van de bezoekster naar Attjes huis, een verzoek of gesprek over voedsel of verblijf en armoede, en een kamer of slaapplaats. De precieze persoonsverwijzingen en de samenhang van de doorhalingen en onderrand blijven onleesbaar; hieruit wordt geen vast logeerarrangement of extra bewijs van diefstal geconstrueerd.

Afgelegd voor de commissaris en beëdigde klerk te Bergum op 5 september 1809. Ondertekening: Sminia.

Verklaringen opgenomen door Hinze Wytzes, lid bij de baljuw en het gerecht van het vijfde district in Friesland, als commissaris.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D062. Datering: 5 september1809; ontdekkingzaterdag2september. Scanbladen 210, 211, 212.

Verantwoording

Enkele woorden, bedragen en dateringen zijn niet volledig leesbaar. Waar mogelijk is de voorlopige lezing gebruikt; ontbrekende bijzonderheden konden niet volledig worden weergegeven.

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.