Driesum in de 19de eeuw
In de 19de eeuw bleef Driesum een landbouwdorp, maar onderwijs, kerkelijke verhoudingen en de buitenplaats Rinsma veranderden zichtbaar. De opvallendste dorpsbewoner was schoolmeester en schrijver Hjerre Gerrits van der Veen. Hij woonde en werkte tientallen jaren in Driesum en raakte regelmatig in conflict met bestuurders.
1843: Rinsma State opnieuw gebouwd
D.J.V. baron van Sytzama liet in 1843 een nieuw landhuis bouwen naar ontwerp van architect Thomas Romein. Rond dezelfde tijd kreeg het park zijn romantische landschapsvorm met slingerende paden, waterpartijen en hoogteverschillen. Het hoofdgebouw uit 1843 ging in 1944 verloren; in 1947 werd het in een verwante vorm herbouwd.
Onderwijs rond 1850.
1842: schoolmeester Beerda en de koepokinenting
Vóór Van der Veen stond Taeke Reins Beerda tientallen jaren voor de klas. Hij was schoolmeester, koster, organist en dorprechter. Na 1834 sympathiseerde hij met de Afgescheidenen en hij verzette zich tegen de koepokinenting. In 1842 kwamen daarover klachten. Beerda bleef schoolmeester tot zijn overlijden op 3 juli 1846.
1847: Hjerre Gerrits van der Veen komt naar Driesum
Op 1 april 1847 werd Hjerre Gerrits van der Veen hoofdonderwijzer in Driesum. Zijn inkomen bedroeg ruim 200 gulden per jaar, aangevuld met schoolgeld en vrije woning. Hij was niet alleen meester. In eigen werk somde hij ook werkzaamheden op als voorlezer, organist, klokluider en allerlei onderhoudswerk rond kerk en dorp. Zulke combinaties hoorden bij het bestaan van een dorpsschoolmeester.
1851: een maand gevangenisstraf
Van der Veen schreef scherp over zaken die hem ergerden. In 1851 werd hij wegens laster veroordeeld tot een maand gevangenisstraf. Vanuit Driesum kreeg hij steun. Een verzoekschrift en die steun voorkwamen dat hij daarnaast officieel werd berispt en als onderwijzer geschorst. Later leidde een nieuw conflict met de burgemeester van Dantumadeel alsnog tot drie maanden schorsing en inhouding van salaris.
Zijn conflicten gingen onder meer over het lage onderwijzersloon, armenzorg en christelijk onderwijs. Van der Veen bleef tot 1882 aan de school in Driesum verbonden.
1854 en 1858: school en dorpsbeschrijving
Het schoolhuis uit 1787 werd in 1854 vergroot. Van der Veen kende het dorp intussen goed. In 1858 maakte hij een Beschrijving van den dorpe Driesum in de gemeente Dantumadeel. Het handschrift is bewaard gebleven in de provinciale collectie in Leeuwarden. Het verdient afzonderlijke uitwerking wanneer de volledige tekst beschikbaar is; hier worden er geen details uit ingevuld die niet rechtstreeks zijn gecontroleerd.
1855: Canter State voor afbraak verkocht
Op de Driesumerterp stond naast Rinsma nog Canter State. Het huis was in het begin van de eeuw vernieuwd en telde volgens de verkoopbeschrijving elf kamers. Er waren twee zomerhuizen, een schiphuis, wandelpaden tussen de singels, tuinen en een visvijver. In 1855 werd het geheel voor 3000 gulden op afbraak verkocht. Op het voormalige stateterrein bleef later een grote boerderij staan.
1883: een nieuwe openbare school
Na Van der Veens vertrek werd een nieuw schoolgebouw neergezet. De openbare lagere school uit 1883 kreeg twee lokalen met een middengang en een vrijstaande onderwijzerswoning. In 1892 kwam er een lokaal bij. Het oudere schoolhuis bij de kerk bleef staan.
Hooiwagen rond 1870.
Boerenbedrijven en huizen
Langs de dorpswegen stonden grote en kleine boerenbedrijven. Sommige 18de-eeuwse boerderijen kregen in de 19de eeuw een nieuw voorhuis of andere gevel. Voorweg 6 is een voorbeeld van een boerderij met dwars geplaatst voorhuis; Van Sytzamaweg 22 dateert uit 1843. Landbouw, veeteelt, hooien en zuivel bleven voor veel gezinnen de dagelijkse basis.
Wat is er nog te zien?
- Het oude schoolhuis uit 1787, dat in 1854 werd vergroot.
- De openbare lagere school uit 1883 met onderwijzerswoning.
- De pastorie uit 1877.
- Rinsma State en het 19de-eeuwse landschapspark.
- Meerdere 19de-eeuwse of in die eeuw vernieuwde boerderijen langs de oude dorpswegen.
Musea en bezoekerspunten
- Rinsma State en het park.
- De kerk en het oude schoolhuis in de dorpskern.
- Tresoar in Leeuwarden voor het handschrift van H.G. van der Veen en bestuurlijke archieven.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.