1748: onrust trekt door Leeuwarden
In het voorjaar van 1748 ontstond in Friesland verzet tegen belastingen en tegen de manier waarop het bestuur werkte. Johan Vegelin van Claerbergen, grietman van Doniawerstal, hield de gebeurtenissen bijna van dag tot dag bij. Zijn verslag maakt zichtbaar hoe de onrust ook Leeuwarden bereikte.
Op 1 juni trok volgens Vegelin een grote groep inwoners uit de streek ten noordoosten van Leeuwarden door de Hoeksterpoort de stad in. Voorop liep, niet uit eigen keuze, de predikant van Lekkum. De groep droeg vaandels en trok met slaande trommels door de stad naar de Wirdumerpoort en vervolgens naar Huizum.
Markt rond 1790.
Naar de weekmarkt terwijl de stad onrustig was
Vegelin reisde de volgende ochtend zelf naar Leeuwarden. Onderweg kwam hij mensen tegen die naar de weekmarkt gingen. Zij groetten hem volgens zijn verslag even beleefd als anders. Daardoor kon hij nauwelijks geloven dat er zoveel onrust was. In de stad vertelde burgemeester Hiddema hem echter met grote bezorgdheid wat er was gebeurd en hoe het stadsbestuur zich aan de omstandigheden probeerde aan te passen.
In modern Nederlands samengevat: Vegelin kwam om acht uur in Leeuwarden aan. Op straat zag hij marktgangers en merkte hij weinig van de dreiging. Pas in gesprekken met bestuurders werd duidelijk hoe gespannen de situatie was.
Afgevaardigden uit de dorpen naar Leeuwarden
De onrust was niet alleen een reeks spontane opstootjes. Dorpen benoemden ook afgevaardigden. Vegelin beschrijft hoe vertegenwoordigers naar de Grote Kerk in Leeuwarden werden geroepen en hoe later opnieuw mensen uit verschillende grietenijen naar de stad kwamen om voorstellen te bespreken.
De hoofdstad werd daarmee tegelijk een plaats waar groepen doorheen trokken, waar bestuurders onder druk stonden en waar vertegenwoordigers uit het hele gewest bijeenkwamen.
Poort rond 1790.
De onrust was in de hele provincie voelbaar
Vegelin beschrijft op andere dagen hoe groepen belastingregisters vernielden, predikanten en bestuurders dwongen mee te gaan en huizen bedreigden. Zijn verslag over twee schepen vol gewapende boeren rond Sneek staat op een aparte pagina.
Bron
De belangrijkste bron is het dagverhaal van Johan Vegelin van Claerbergen, later uitgegeven als Een dagverhaal omtrent de troubelen van het jaar 1748.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Leeuwarden
Lees ook
Dagelijks leven
Markt rond 1790.
Beurtvaart rond 1715.
Leeuwarden rond 1710.
Trekschuit rond 1715.
Landbouw rond 1790.