Bergum in de 18de eeuwRijperkerk 1775: Jetse Sakes mist geld en een obligatie
Jetse Sakes kwam door zijn zwakke toestand weinig bij zijn geldkast. In juni 1775 ontdekte hij dat een groot deel van zijn muntvoorraad en een schuldbewijs ontbraken.
Hij kon niemand als dader aanwijzen. Zijn voormalige meid Sijttie Takes, die achttien jaar bij hem had gewoond, beschuldigde hij uitdrukkelijk niet.
Jetse Sakes telt wat in zijn kast overblijft
Jetse Sakes is voormalig huisman te Rijperkerk en in zijn 74e levensjaar. Op 13 juni 1775 wordt hij in zijn eigen huis onder ede verhoord. Door zijn zwakke toestand kwam hij weinig bij zijn kast.
Habbe Baard van Sminia, van Tietjerksteradeel, nam de verklaring op. Hij was hiervoor aangewezen en handelde op verzoek van Ruit.
Naar zijn beste herinnering had hij in de afgelopen winter een voorraad geldstukken in die kast gehad. Hij noemde zilveren , dubbele en enkele Engelse gouden guldens en . Het precieze aantal van iedere muntsoort wist hij niet. Daarnaast had hij er zeventig stukken van drie gulden, vijf en twee gouden bewaard.
De eerste groep wordt in de aanloop achtendertig geldstukken genoemd.
In de afgelopen week ontdekte hij dat niet alles er meer lag. Van de eerste groep vond hij nog:
- tien zilveren dukatons;
- vijf dubbele Engelse gouden guldens;
- twee enkele Engelse gouden guldens;
- een Franse rijksdaalder.
Hij sprak vervolgens van negenendertig stukken, waarvan hij er twintig miste. Van de zeventig stukken van drie gulden vond hij er nog slechts achttien. Hij miste dus tweeënvijftig stukken van drie gulden. Ook de vijf gouden rijders en de twee gouden dukaten ontbraken.
Verder miste hij een van 300 carolusgulden voor geld dat de weduwe van Jan Wytzes aan hem verschuldigd was. Een obligatie was een schriftelijk bewijs van een schuld. Jetse had nog een obligatie van eveneens 300 carolusgulden ten laste van de overleden Jan Wytzes gehad. Die had hij aan diens erfgenamen overgegeven.
De weduwe woonde in de Koekhorne onder Bergum.
Jetse geloofde dat het geld en de eerste obligatie waren gestolen. Hij wist niet door wie en kon geen aanwijzing of vermoeden geven. Hij beschuldigde zijn voormalige meid Sijttie Takes uitdrukkelijk niet. Zij was in mei 1775 bij hem vertrokken, na achttien jaar aaneengesloten bij hem te hebben gewoond en hem trouw te hebben gediend.
Hij verklaarde:
Fragment uit de verklaring: in geener dele te Laste
Hij legde de vermissing op geen enkele manier aan haar ten laste. Hij wist verder niets over de zaak. Na voorlezing bleef hij bij zijn verklaring en ondertekende hij die eigenhandig. Rijperkerk, 13 juni 1775.
De ondertekende het ambtelijke slot. Bij afwezigheid van de secretaris tekende een vervanger.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Suameer
Over Rijperkerk
Plaatsen dichtbij in de 18de eeuw
Bergum in de 18de eeuw
Oostermeer in de 18de eeuw
Garijp in de 18de eeuw
Eernewoude in de 18de eeuw
Eestrum in de 18de eeuwVerhalen uit plaatsen dichtbij
Dagelijks leven
Verantwoording
Informatieboek 3, C7, IB3-D55, IB3-V135, bladen 162-164. De verhoorplaats is Jetse Sakes' eigen woning in Rijperkerk; datum 13 juni 1775.
De eerste groep munten heet in de voorlopige lezing eerst achtendertig en later negenendertig stukken. De achttien teruggevonden munten en twintig vermiste stukken worden niet tot een kloppende rekensom herschreven.
De woonplaats van Jan Wytzes' weduwe is voorlopig Koekhorne onder Bergum, vermoedelijk Kuikhorne. De exacte naamlezing en een passage na het afgeven van de andere obligatie zijn onzeker. Onleesbare woorden zijn overgeslagen.
Er staat geen dader of eindvonnis in deze stukken. De gecorrigeerde naam-, plaats- en inhoudslezingen zijn aan de originele scans getoetst. Onzekere passages zijn niet aangevuld.
Verantwoording bij de verklaringen
- De bron wisselt bij de eerste groep tussen achtendertig en negenendertig, terwijl de opgesomde resterende munten op achttien uitkomen. Deze telspanning is behouden. De gecorrigeerde identiteit Jetse Sakes en plaats Rijperkerk volgt de aangeleverde herlezing.
- De nadere plaats en een woord na de overdracht van de tweede obligatie zijn onzeker.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven