Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
De Doenya’s, de brand van Sloten en de strijd om huizen, 1458-1459
Nieuwe strijd op drie plaatsen
In 1458 begon oorlog tussen Epe Kee van Hottingahuis en Haring Doenya in Nijland, tussen Wattya Harincxma en Agge Doenya in Sloten, en tussen Rienick, de zoon van Doytya, en Focke, de zoon van Eeske, in Akkrum. Daaruit volgden veel roof, bloedvergieten en ander kwaad. De Woudlieden hielpen Focke en Jancke Douwama steunde Rienick.
De broers Doenya en hun huizen
In die tijd woonde hoofdeling Syrck Harincxma in Oosterend. Hij was een broer van:
Sierck woonde tijdens zijn leven op Doenyahuis in Oosterend. Toen hij stierf, liet hij veel zonen achter:
- Agge Doenya;
- Haring Doenya;
- Hottya Doenya;
- Benedictus Doenya;
- Kempo Doenya;
- Sierck Doenya.
Deze broers voerden veel oorlog. Eerst tegen de Vetkopers, want zij waren Schieringers. Daarna sloot Aggo Doenya zich aan bij Jancke Douma in Langweer en de Woudlieden. Later werd hij weer Janckes vijand en streed tegen hem.
- Aggo woonde in het huis in Sloten dat hem via zijn vrouw toekwam.
- Haring woonde in een sterk stenen huis in Nijland, niet ver van Hottinga.
- Benedictus woonde in het huis Heegens in het dorp Edens.
- Kempo Doenya woonde in een sterk stenen huis in Hemelum, aan Gaasterland.
- Sierck woonde in het voornaamste Doenyahuis in Oosterend.
De brand van Sloten en Bockes hulp
In 1458 begon Aggo Doenya oorlog tegen zijn neef Wattya Harincxma. Zij woonden allebei in Sloten. Waatye stond in Gaasterland meer in aanzien dan Aggo. Aggo benijdde hem en wilde alleen de heerschappij in Sloten hebben. Daarom haalde hij Jancke Douma en de Woudlieden binnen de stad. Zij belegerden Wattya in zijn huis. Op 10 juli brandden de Woudlieden Sloten bijna helemaal af.
Bocke Harincxma in Sneek hoorde dat zijn zoon Waatya in Sloten door Agge en de Woudlieden werd belegerd. Hij schreef alle Schieringer hoofdelingen in Oostergo en Westergo die zijn vrienden waren, om hulp bij het ontzet. Binnen enkele dagen had hij een grote groep mannen verzameld. Daarmee trok hij naar Sloten.
Bocke won daar de slag. Folcke Meynema en Aysa Tyebbama werden met enkele anderen gedood. De rest ontsnapte. Jancke Douma trok in het huis van Aggo. Die nacht verlieten Jancke en Agge het heimelijk en lieten het achter. Bocke nam het huis in en zette zijn zoon Wattya erop. Wattya behield het. Zijn erfgenamen hadden het in mijn tijd nog in bezit. Agge kwam daarna niet meer in Sloten wonen. Later betaalde Bocke hem een bedrag voor het huis, maar lang niet de waarde die hij hem vroeger vaak had geboden.
Huizen ingenomen en gevangenen verplaatst
Op 13 juli van hetzelfde jaar veroverden en verwoestten Goslick Juwinga en de Bolswarders, geholpen door Douwe Syaerda, Haring Doenya's huis in Nijland. Niet lang daarna namen zij ook Haring te Wons' huis in en haalden het neer.
In datzelfde jaar namen de Snekers samen met Focke Eeskis het stenen huis van Lyuwe, de zoon van Doytya, in Irnsum in. Doytya en zijn zoon Lyuwe werden gevangengenomen en naar Sneek gebracht. Daar zaten zij lang gevangen. Later kreeg Focke Eeskis hen van de Snekers overgedragen en bracht hen naar Sickamahuis in Akkrum.
Wraak en verwoesting in 1459
Op Sint-Jans Onthoofding in 1459 werd Hessel, de zoon van Ede uit Bozum, in de dorpsbuurt van Raerd gedood door Lyuwe, de zoon van Doytya. In hetzelfde jaar kreeg Agge Doenya met hulp van Jancke Douma het stenen huis van Joucke Galama in Akmarijp in handen. Van daaruit richtte hij veel kwaad aan.
In dat jaar trok Douwe Syaerda met al zijn macht uit Franeker. Eerst haalde hij Benedictus Doenya's huis in Haegens neer. Daarna nam hij Sierck Doenya's huis in Oosterend in en stak het op 30 augustus in brand. Haring Doenya voerde namelijk oorlog tegen Epe Kee en diens zoon Jaerich. Jaerich was getrouwd met Suobbe, de dochter van Douwe Syaerda. Daarom was ook Douwe een vijand van Doenya.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 104-107 (PDF-bladzijden 115-118).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf de nieuwe alinea over 1458 op blz. 104 tot de slotzin over Suobbe en Douwe Syaerda bovenaan blz. 107. Alle familiegegevens, opeenvolgende allianties, huizen, gevechten, gevangenen en de gebeurtenissen van 1459 zijn opgenomen.
- Syrck/Sierck Harincxma, zijn drie genoemde broers en zes zonen, hun verschillende huizen en Aggo’s huis via zijn vrouw zijn behouden. Neef bij Wattya volgt de afdruk zonder preciezere genealogische graad. Aggo’s afgunst en streven naar alleenheerschappij staan in de kroniek; het zijn geen door ons bedachte gedachten.
- 10 juli voor de brand van Sloten en 13 juli voor Haring Doenya’s huis zijn de brondata. De twee gedode mannen Folcke en Aysa, heimelijke nachtelijke aftocht, Bockes overname, bezit van de erfgenamen en de lagere latere betaling zijn behouden. Nu nog bij de erfgenamen slaat op de tijd van het kroniekrelaas, niet op onafhankelijk gecontroleerd bezit in 2026.
- De zin op blz. 106 over de inname van het huis in Irnsum luidt: wonnen Sneeckers, met Focke Eeskis, en de Lyuue Doytye zoonen steenhuis. Deze verbinding is onregelmatig. De volgende zin noemt uitdrukkelijk Doytye ende Lyuue, zyn zoon als gevangenen. De moderne lezing noemt het huis van Lyuwe, Doytya’s zoon, en noemt vervolgens Doytya en Lyuwe als gevangenen bij de inname door de Snekers en Focke. Een ondubbelzinnige eigendomsakte of een betere tekstversie is niet geraadpleegd; daarom blijft de pagina gedeeltelijk gecontroleerd.
- De broers Rienick en Lyuwe worden in volgende passages beiden Doytya’s zoon genoemd. De onregelmatige voorgaande huiszin is niet gebruikt om een nieuwe genealogie te bouwen. De gevangenschap in Sneek en verplaatsing naar Sickamahuis zijn niet weggelaten.
- Sint-Jans Onthoofding in 1459, Hessel als Edes zoon, Akmarijp, Haegens/Heegens, Oosterend op 30 augustus en de reden via Jaerichs huwelijk met Suobbe zijn behouden. Historische huislocaties en waterstaat zijn niet met onbewezen moderne kaartpinnen aangevuld.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
By zynen leuen op blz. 104 betekent tijdens zijn leven, zonder dat daarmee een levenslang ononderbroken verblijf is bewezen. Op die buren op blz. 106 is als dorpsbuurt van Raerd weergegeven, niet als een onbewezen plek buiten het dorp. Tot noch toe over Wattya's erfgenamen is aan Worps eigen tijd gekoppeld. Doytya en zijn zoon Lyuwe zijn beiden met naam genoemd bij hun gevangenneming.
De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is met de afdruk van boek 4 vergeleken. Onzekere tekstlezingen, naamvormen en dateringen blijven afzonderlijk verantwoord. De vergelijking met de kroniek is geen onafhankelijke bevestiging van al haar historische mededelingen.