Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
De Friese gezanten kwamen met de antwoorden van het hof naar Leeuwarden terug.
De terugkeer op 27 oktober
Op 27 oktober 1522 keerden de afgevaardigden terug naar Leeuwarden, behalve Jancke Douwama. Margaretha stuurde twee commissarissen met hen mee: meester Jasper Luveszoon, gewoon raadslid in Holland, en Jan Hubertszoon, schout van Amsterdam.
Plaatsen in de 16de eeuw
Op hun verzoek liet de stadhouder een landdag in Leeuwarden bijeenroepen. Gerrolt Heerma, Sybrant Roerda, Wyttya Camminga, Wybe Gerritszoon, Peter Janszoon en Symon Hendrickszoon van Harlingen brachten er verslag uit en legden de antwoorden op de artikelen voor.
De antwoorden op de eerste zeven artikelen
Het hof antwoordde per artikel:
Het keizerlijke hof (in modern Nederlands):
1. Vergiffenis
Op het eerste artikel, over vergiffenis voor de tegenpartij. Antwoord: de keizer zal allen die zich onder zijn gezag stellen en hem de eed willen afleggen, vergeving schenken voor alle tot deze dag begane misdrijven en buitensporigheden, te water en te land, tijdens een bestand of daarbuiten, zowel tegen de vorst van Saksen als tegen anderen.
2. Het erfelijke bestuur
Op het tweede artikel, over het erfelijke gouverneurschap. Antwoord: zij zullen de keizer, zijn nakomelingen en al zijn erfgenamen en opvolgers als erfelijke heren en gouverneurs van de Friese landen trouw zweren. Dit gezag geldt in naam en namens het Heilige Roomse Rijk, volgens de inhoud van de vorstelijke eed.
3. De potestaat en de hoge raad
Op het derde artikel, over de potestaat en de hoge raad. Antwoord: de keizer zal een machtig man uit deze Nederlanden aanstellen, die niet van Hoogduitse taal is en met wie de Friezen reden zullen hebben tevreden te zijn. Hij zal ook twee raadsleden benoemen, uit Friesland of uit andere landen, zoals hem goed lijkt.
Wanneer een van de andere raadsplaatsen openvalt, zullen de Staten één geestelijke, één edelman en één vertegenwoordiger van de steden afvaardigen. Samen met de potestaat en de overige raadsleden zullen zij drie geschikte mannen uit Friesland kiezen. Zij moeten deze aan de keizer voordragen. De keizer kiest er één uit, die het ambt op grond van zijn aanstelling zal bedienen.
4. Plaatselijke ambtslieden
Op het vierde artikel, over de ambtslieden van de plaatselijke rechtspraak. Antwoord: de keizer staat toe dat ieder in zijn grietenij en rechtsgebied drie personen mag voordragen. De keizer of zijn potestaat en raad kiest daaruit één geschikt persoon, die het ambt met een keizerlijke aanstelling zal bedienen.
5. Strafzaken
Op het vijfde artikel: geen edelman of aanzienlijk persoon mag wegens een misdrijf aan lichaam of goederen worden gestraft zonder veroordeling en aanwezigheid van de Staten, in strafzaken.
Antwoord: bij majesteitsschennis komt de kennisneming toe aan de keizer of zijn potestaat en raad. Geen edelman of aanzienlijk persoon zal aan lichaam of goederen worden veroordeeld voordat twee edelen en twee vertegenwoordigers van de steden zijn opgeroepen, die de Staten daarvoor afvaardigen. Zij moeten aanwezig zijn om kennis te nemen van wat voldoende bewezen is bevonden of door de beschuldigde is bekend.
De Staten moeten deze afgevaardigden binnen tien dagen na hun oproep sturen. Gebeurt dit niet, dan mogen de potestaat en de raad de zaak zonder hen voortzetten en rechtspreken.
6. Kerkelijke benoemingen
Op het zesde artikel, over kerkelijke beneficies. Antwoord: zij mogen krachtens het oude patronaatsrecht alle pastoors, vicarissen en houders van kerkelijke inkomstenposten voordragen. Zij zijn verplicht de kandidaten binnen twee maanden aan de keizer of zijn potestaat en raad te presenteren, die de benoeming zal verlenen.
7. Eén beneficie en verblijf ter plaatse
Op het zevende artikel: geen priester mag meer dan één beneficie hebben en hij moet er zelf persoonlijk wonen. Antwoord: volgens oude gewoonte mag geen geestelijke twee beneficies bedienen. Hij moet wonen op de plaats van zijn ambt.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Stedelingen en plattelanders
Dorpen en steden in Friesland.
Leven in Sneek in de 16de eeuw.
Misdaad en straf in Friesland
De zaak van Yepke Vaer (1521).
Veroordeelde Geldersen 1516 -1524.
Misdaad en straf (1500 - 1550).
Terechtstellingen (1500 - 1550).
Het dagelijks leven
Dagelijks leven en beroepen
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 282-285 (PDF-bladzijden 295-298).
Kronieken, dagboeken en brieven - oorspronkelijke uitgaven.
- De terugkeer op 27 oktober, afwezigheid van Jancke Douwama, beide commissarissen met hun functies, alle zes rapporterende gezanten en de op hun verzoek bijeengeroepen landdag zijn vergeleken. De antwoorden 1-7 staan als document in één grijs blok, met hun eigen artikelonderwerpen en de oorspronkelijke derde persoon.
- Vergiffenis te land/zee en binnen/buiten bestand, erfelijk gezag en vorstelijke eed, de keuze van een man niet van Hoogduitse taal, twee rechtstreeks benoemde raden, de drie standen en de dubbele voordracht van drie personen zijn volledig. Het gaat bij de taalaanduiding niet simpelweg om bewezen herkomst uit een modern Duits gebied.
- Bij artikel 5 staat veroordeling aan lichaam of goederen, niet uitsluitend een doodvonnis. Majesteitsschennis, kennisneming door keizer/potestaat/raad, twee edelen plus twee stedelijke afgevaardigden, bewijs of bekentenis, tien dagen en doorgaan bij afwezigheid blijven onderscheiden. Kerkelijke voordracht binnen twee maanden, benoeming en wonen bij één beneficie zijn behouden. De uitgever verwijst naar Charterboek II, blz. 123.