Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Op 22 september 1522 verscheen een krijgsmacht uit Bolsward bij Nijland en Sneek. Daarna werden tot vijftig Sneker burgers verdreven en volgden nieuwe blokkades, plunderingen en politieke veranderingen.

Verdachte burgers worden uit Sneek verdreven

Op 22 september kwamen burgers, seinscheepslieden en soldaten met twee vendels uit Bolsward. Zij traden op bij het Hottingahuis in Nijland. [...] Daarna trokken zij langs de dijk naar Sneek, lieten zich daar zien en keerden naar Bolsward terug.

Toen de mannen uit Bolsward naar hun stad waren teruggekeerd, liet het Sneker stadsbestuur met de trom omroepen dat alle burgers met hun wapens op het plein moesten verschijnen. Het bestuur wilde dat zij zich zouden uitspreken over uitspraken van enkele inwoners. Deze hadden vlak voordat de Geldersen voor de stad kwamen woorden gesproken die volgens anderen wezen op sympathie voor Gelre. Er was gezegd dat er binnenkort iets anders in Sneek zou gebeuren.

Op het plein bleek dat de mannen die deze woorden zouden hebben gesproken, samen met andere verdachte inwoners, niet aanwezig waren. Er werd naar hen gezocht in hun woningen en elders in de stad. Uiteindelijk werden tot vijftig burgers uit Sneek gezet, van wie de meesten tot de rijke inwoners behoorden. Zij verbleven daarna in Sloten, Bolsward en andere plaatsen, totdat zij door overeenkomsten of schikkingen weer naar Sneek mochten terugkeren.

Visverkoop aan de vaart, rond 1550.
Visverkoop aan de vaart, rond 1550.

Honderd Friese soldaten en een handelsverbod

Na de uitzettingen werden ongeveer honderd Friese soldaten in keizerlijke dienst binnen Sneek gelegerd om de stad te bewaken. Ywo Frytsma, een zwager van Low Donia, voerde het bevel over hen.

Graaf van Moers liet via brieven en boden aan alle plattelandsbewoners rond Sneek een streng verbod overbrengen. Op straffe van verlies van leven en goederen en onder dreiging van brandstichting mochten zij niet met de Snekers handelen, niets in de stad kopen of verkopen, er niet heen reizen en geen goederen halen of brengen.

Uit angst voor de graaf brachten de boeren geen handelswaar meer naar de markt van Sneek. De inwoners van Sneek trokken toen zelf naar de omliggende dorpen. Zij haalden al het vetgemeste vee uit de weiden naar de stad. Tegen de eigenaren zeiden zij dat zij naar Sneek moesten komen om betaald te worden. De boeren kregen inderdaad betaald, maar niet tegen de hoogste prijs.

Een vrachtschuit, rond 1550.
Een vrachtschuit, rond 1550.

Bourgondische soldaten bij Klaarkamp en Bergum

Begin oktober kwamen Bourgondische soldaten naar klooster Klaarkamp. Tjaard van Burmania was hun bevelhebber. Zij bereikten daar weinig, maar brachten het klooster en de nabij wonende boeren grote schade toe.

Plaatsen in de 16de eeuw

Op 10 oktober braken zij op. Een vendel gewapende plattelandsbewoners bleef bij Klaarkamp achter. De overige Bourgondische soldaten trokken naar Bergum en de omgeving. Daar namen zij inwoners gevangen, bonden hen vast en pakten alles af wat zij van de Gelderse aanhangers konden bemachtigen.

In Kollum, Gerkesklooster en Vrouwenklooster lagen Gelderse soldaten. Zij beschermden de Gelderse Friezen niet tegen de Bourgondische troepen bij Bergum. Beide partijen brachten vooral schade toe aan de boeren in hun eigen omgeving. Mariëngaard werd door keizergezinde Friezen bezet om te voorkomen dat de Geldersen vanuit Dokkum naar Het Bildt konden trekken.

Handel van Deventer en Kampen

In oktober sloten Deventer en Kampen een overeenkomst met de hertog van Gelre. Hun inwoners mochten vrij, veilig en zonder hinder zonder hinder van de Geldersen in alle landen naar eigen keuze reizen, kopen en verkopen.

Dit leidde in Zwolle tot onrust en gemopper onder de burgers. Zij konden niet, zoals hun buren, ongehinderd reizen om handel te drijven. Alleen in Gelre konden zij handel voeren, en daar viel weinig te verdienen.

Water halen, rond 1550.
Water halen, rond 1550.

Karel van Gelre in Groningen

Op 2 november 1522 kwam hertog Karel van Gelre persoonlijk met tweehonderd ruiters in Groningen aan. Op 5 november zwoeren de gilden en de burgerij hem in de Sint-Walburgkerk trouw. Op 6 november erkenden ook de Ommelanden hem onder ede als hun rechtmatige landsheer.

Kort daarna stuurde de hertog Jasper van Marwijk als nieuwe stadhouder naar Groningen. Graaf van Moers werd van zijn functie ontheven.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Een veerpont, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.
Een visser aan het werk, rond 1550.
Een visser aan het werk, rond 1550.
Een bakkerij, rond 1550.
Een bakkerij, rond 1550.
Een bakkerij, rond 1550.
Een bakkerij, rond 1550.
Een bakkerij, rond 1550.
Een bakkerij, rond 1550.

Dagelijks leven en beroepen

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 302-304 (PDF-bladzijden 315-317).

Kronieken, dagboeken en brieven - oorspronkelijke uitgaven.

  • Deze pagina begint met een afzonderlijke tocht op 22 september, niet met de terugtocht na de aanval van 14 augustus. Burgers, seinscheepslieden en soldaten komen met twee vendels uit Bolsward naar Nijland, tonen zich daarna bij Sneek en gaan terug. Na die terugkeer volgt het onderzoek naar de verdachte uitspraken en de uitwijzing van tot vijftig burgers.
  • Gedeeltelijk gecontroleerd wegens de actie bij het Hottingahuis op blz. 302: ende maeckten Hottinga huys op Nylandt wt op dye weer. De precieze betekenis van deze verbinding is niet vastgesteld. Daarom is geen afbraak, bezetting of versterking bij het huis ingevuld. Plaats, huis, datum, troepen en vervolgroute zijn behouden; de onzekere handeling staat als [...]. Gerichte aanvullende zoekacties leverden geen bruikbare onafhankelijke primaire verklaring van deze formulering op.
  • Ongeveer honderd Friese soldaten onder Ywo Frytsma, zijn zwagerschap met Low Donia, Moers handelsverbod, dreiging aan leven/goed en met brand, vee uit de weiden en de lagere maar werkelijke betaling zijn volledig. Klaarkamp begin oktober, vertrek op 10 oktober, één vendel boeren, Bergum, drie Gelderse legerplaatsen, schade aan eigen boeren en Mariëngaard blijven behouden.
  • Deventer en Kampen krijgen van de Geldersen veilige handel in alle landen waar zij willen, niet uitsluitend in Gelders gebied. De onrust in Zwolle en de beperkte Zwolse handel blijven staan. De scan op blz. 304 drukt ijc peerden bij Karels aankomst op 2 november: tweehonderd ruiters. De eden op 5 en 6 november, Walburgkerk en Jasper van Marwijk als nieuwe stadhouder zijn behouden. De hertog stuurde hem naar Groningen; de tekst bewijst niet dat de benoeming daar persoonlijk gebeurde.