Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wassenaer en de stadhouder stelden op de landdag in Sneek voor het geld voor de vijftienhonderd soldaten bijeen te brengen. Ook wilden zij de soldaten nog enige tijd onderhouden ter bescherming van Friesland. De hertog van Gelre had Groningen nog vlakbij in handen en kon Friesland dagelijks veel kwaad, schade en overlast aandoen.

Het besluit over soldij en de gift aan de bevelhebbers

De Friese Staten, besluit van 10 november 1523 (in modern Nederlands):

Op de algemene landdag te Sneek, op 10 november 1523 bijeengeroepen door de edele en welgeboren heren Johan, vrijheer van Wassenaer, en Toutenburg, stadhouder van de keizer in Friesland, hebben de gezamenlijke Staten, prelaten, edelen, steden en gemeenten het volgende besloten.

Zij stemmen ermee in de afgelopen vijf maanden volledig te betalen, waarvan eerder drie maanden en zes weken waren overeengekomen. Daarbij willen zij dat de heren samen met de raden en de afgevaardigden met de inwoners van Het Bildt over het hierna volgende onderhoud onderhandelen, ten goede van het land.

Ten tweede hebben zij, boven alles wat zij tot het uiterste van hun vermogen al hebben gedaan, tot eer en genoegen van de keizer en de genoemde heren in zijn plaats nog een maand betaling voor de vijftienhonderd soldaten toegestaan. De renten uit het land buiten de steden zullen dat betalen. Ieder die daartoe in staat is, moet binnen de maand betalen en de anderen binnen de eerstvolgende vier weken daarna. Vervolgens wil men hun daarvoor niets meer vragen of opleggen.

Ten derde hebben de edele en welgeboren heer Johan, vrijheer van Wassenaer, opperbevelhebber van de keizer in Friesland, en de edele en welgeboren Georg Schenck, vrijheer van Toutenburg, stadhouder van de keizer, hun lijf en leven voor deze landen gewaagd. Zij hebben met gevaar voor zichzelf, moeite, arbeid en volharding zo lang doorgezet dat de landen geheel tot eenheid en gehoorzaamheid zijn teruggebracht. Daarvoor kan het land de beide heren niet genoeg danken en prijzen.

Daarom geven de landen uit de renten buiten de steden aan beide heren samen vierduizend courante gulden als blijk van dankbaarheid. Zij vragen de beide heren dit in dank te aanvaarden en ieder naar zijn positie en vermogen Friesland te beschermen en gunstig gezind te zijn.

Aldus gedaan, opgesteld en voorgelezen in aanwezigheid van de Staten en stemmen van deze landen. Ondertekend: Kempo Martena, doctor en raad van de keizer in Friesland.

De regeling voor belastingen en verantwoording

De Friese Staten, tweede besluit van 10 november 1523 (in modern Nederlands):

Op dezelfde landdag, op 10 november 1523 te Sneek, hebben de gezamenlijke Staten en stemmen van Friesland, prelaten, geestelijken, ridders, edelen, steden en boeren, om gewichtige redenen het volgende afgesproken en besloten.

De eerdere belastingen volledig innen

Het volledige bedrag van negen stuivers in sommige grietenijen en vier en een halve stuiver in de andere grietenijen moet geheel en zonder achterstand worden geïnd en betaald, naar de floreen volgens het registerboek van de rentmeester. Als er bij afzonderlijke personen of landen door armoede of anderszins een tekort of belemmering ontstaat, moet de grietman met de inwoners van zijn grietenij daarvoor een oplossing zoeken en zorgen dat het tekort wordt aangevuld.

Twee stuivers per gulden rente

Ten tweede hebben de landen opnieuw besloten op iedere floreen rente uit het land buiten de steden twee stuivers te leggen. Die zijn voor de betaling van zes maanden voor de vijftienhonderd soldaten en nog veertien dagen daarboven, voor het geschenk van vierduizend courante gulden aan de heren als beloning en voor de kosten van de afgevaardigden en de ontvanger:

• De landeigenaar betaalt de ene stuiver.

• De huurder betaalt de andere stuiver.

Daarbij geldt dat vier grietenijen, Ferwerderadeel, Dantumadeel en beide Dongeradelen, niet aan het geschenk van vierduizend gulden hoeven bij te dragen. Daarom zullen hun renten naar verhouding zo veel minder geven als uit de aftrek blijkt.

De bijdrage van de geestelijkheid

Ten derde hebben de prelaten en geestelijken voor deze gelegenheid en deze ene keer ingestemd om uit hun bezit mee te betalen, ten gerieve van het land. Zij hadden daartegen geprotesteerd en protesteren ook voor volgende gevallen om daarvan vrij te blijven, zoals billijk is.

De ontvanger en de controle op het geld

Ten vierde hebben de genoemde landen afgesproken Lenert Hugozoon, klerk van de rentmeester, namens het land aan te stellen als ontvanger van deze negen stuivers, vier en een halve stuiver en twee stuivers. Hij moet daarover rekening doen aan de raden van de keizer en aan de volgende afgevaardigden:

• Voor de prelaten: de pater te Aengum.

• Voor de edelen: Wyttye van Camminga.

• Voor de steden: Peter Janszoon.

• Voor de boeren: Onne Tzallingzoon.

Zij moeten het land daarover op hun beurt verantwoording kunnen geven. Het overschot van het geld zullen zij bewaren en besteden naar de wil en ten nutte van het land.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.