Bergum 19de eeuwBergumerdam 1801 - Zilveren gespen, horloge en kleding verdwenen van een schip
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1801, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Het schip van Auke Jans uit Drogeham lag bij de Bergumerdam onder Bergum. In de nacht van 27 op 28 februari 1801 verdwenen schoenen, zilverwerk, een horloge en kleding. Zowel de schipper als zijn knecht Johannes Jans legde een afzonderlijke verklaring af.
Auke Jans
Auke Jans was 36 jaar en schipper uit Drogeham. Op 28 februari lag zijn schip bij Bergumerdam. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Auke verklaarde dat in de nacht van 27 op 28 februari 1801 uit zijn schip de volgende goederen waren gestolen:
- Een paar mannenschoenen met zilveren gespen, voorzien van de letters A.J.
- Een grijze omslag van trijp, een fluweelachtige stof, met ronde zilveren knopen.
- Een zwarte "Dammervellen hutte".
- Een zilveren horloge met een stalen ketting.
- Een nieuwe "klijfrok".
Auke wist niet wie deze goederen had weggenomen. Hij ondertekende zijn verklaring na voorlezing te Bergum op 28 februari 1801.
Auke maakte onderscheid tussen zijn eigen schoenen met de letters A.J., zijn zilveren horloge en zijn kleding. Johannes kon die bezittingen van zijn schipper aanwijzen, maar noemde daarnaast ook afzonderlijk de spullen die hij zelf kwijt was.
Johannes Jans
Johannes Jans was schippersknecht bij Auke Jans en bevond zich in zijn achttiende levensjaar. Hij werd opgeroepen en ondervraagd. In de ochtend van 28 februari ontdekte hij de vermissing.
Johannes noemde dezelfde bezittingen van de schipper:
- Mannenschoenen met zilveren gespen en de letters A.J.
- Een grijze trijpen omslag met ronde zilveren knopen.
- Een zwarte "Dammervellen hutte".
- Een zilveren horloge met een stalen ketting.
- Een nieuwe "klijfrok".
Daarnaast waren van Johannes zelf verdwenen:
- Een "pijpen baaitje".
- Een broek van dezelfde soort.
- Een halsdoek.
- Een paar schoenen met zilveren gespen.
Johannes wist niet wie de spullen had weggenomen. Zijn verklaring werd voorgelezen, waarna hij op 28 februari 1801 in Bergum geen naam schreef maar zijn eigen merk zette: +.
Gotse Hinnes nam de verklaringen als commissaris op. De beëdigde klerk Hi. P. Rienhuis ondertekende de afsluiting. De twee getuigen noemden geen dader.
Wat is nog zichtbaar?
- De Bergumerdam is nog als plaats en verkeersverbinding herkenbaar. De precieze ligplaats van het schip van Auke Jans is uit de verklaringen niet vast te stellen.
Dit verhaal staat ook in het verhalen uit Bergum in 1800-1801. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie over deze gebeurtenis of de genoemde personen? Stuur uw reactie.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergumerdam bij Bergum
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-7-D07, 28 februari 1801. Bronbladen: 127, 128, 129. Verklaringen: Auke Jans; Johannes Jans.
De historische citaatblokken volgen de diplomatische transcripties; de grijze blokken geven de verklaringen in volledig modern Nederlands weer. De originele handgeschreven scans zijn voor deze publicatie niet opnieuw gelezen.
Verantwoording
- De zilveren gespen met A.J. hoorden bij de schoenen van Auke Jans. Johannes noemde daarnaast zijn eigen paar schoenen met zilveren gespen.
- Bij Johannes staat geen eedformule; hij tekende met een kruis (+). Auke ondertekende met zijn naam.
- De kledingwoorden "Dammervellen hutte", "klijfrok" en "pijpen baaitje" zijn niet zeker te moderniseren.
De afbeeldingen zijn illustraties van de periode en tonen niet noodzakelijk de beschreven personen of voorvallen.
Verantwoording
- Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.