BergumBergumerdam 1800 - Haver verdwenen en luiken in de nacht
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1800, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Bij de Bergumerdam lag in maart 1800 een schip van Gijsbert Johannes, een schipper uit Stavoren. Hij merkte dat ongeveer een last haver uit de lading was verdwenen. In twee verklaringen beschreef hij wat hij had ontdekt en wat hij in de nacht vanuit zijn kooi hoorde. Een derde verklaring kwam van zijn knecht, Sent Jans uit Surhuisterveen. De daders werden niet aangewezen.
Gijsbert Johannes - 19 maart 1800
De 33-jarige Gijsbert Johannes woonde in Stavoren, maar zijn schip lag bij de Bergumerdam. In Bergum liet hij opschrijven dat er herhaaldelijk haver van boord verdwenen was.
Gijsbert verklaarde onder ede dat hij in de voorafgaande dagen op verschillende tijdstippen ongeveer een last haver uit zijn schip miste. Een last is een oude graanmaat; in de verklaring staat geen moderne omrekening. Hij kon niet zeggen wie de dader of daders waren. De verklaring werd op 19 maart 1800 in Bergum voorgelezen. Hij ondertekende als Gijsbert Johannis.
Gijsbert Johannes - 21 maart, luiken in de nacht
Twee dagen later bleef de schipper bij zijn eerdere verklaring en beschreef een afzonderlijke waarneming uit de nacht van 13 op 14 maart. Hij lag in de kooi van het schip.
In de nacht van 13 op 14 maart hoorde Gijsbert vanuit zijn kooi dat de scheepsluiken werden geopend. Hij sprong uit de kooi en kwam aan boord. Daar trof hij zijn knecht aan. De luiken lagen open. Hij verklaarde opnieuw dat ongeveer één last van de eerder genoemde haver was gestolen.
Hij wist niet meer te vertellen dan dit. Hij zei niet dat hij iemand haver had zien wegnemen. Zijn nadere verklaring werd op 21 maart in Bergum voorgelezen en hij ondertekende als Gijsbert Johannis.
Sent Jans - wat hij tegen de schipper zei
Sent Jans was schippersknecht en woonde in Surhuisterveen. Hij was in zijn 22ste levensjaar en voer op dat moment bij Bergum. Hij vertelde wanneer hij weer aan boord kwam en welke vraag zijn schipper stelde.
dat weet ik niet ik koom zoo aan boord
"Dat weet ik niet, ik kom zo aan boord."
In de nacht van 13 op 14 maart kwam Sent rond twaalf uur aan boord. Schipper Gijsbert Johannes stond volgens hem met zijn hoofd op de luiken en vroeg of er dieven in het schip waren. Sent antwoordde: "Dat weet ik niet, ik kom zo aan boord." Hij zag dat één luik van het schip openstond. Verder wist hij niets.
Sent werd ondervraagd en beëdigd. Zijn verklaring werd op 21 maart in Bergum voorgelezen en hij tekende met zijn naam. Hij beschreef zijn terugkomst aan boord, niet een diefstal die hij zelf had gezien.
Wat is nog zichtbaar?
- De Bergumerdam is nog herkenbaar als locatie en plaatsnaam bij het water.
- Het vaartuig van Gijsbert en de exacte aanlegplaats zijn niet uit de verklaringen te herkennen.
Gijsbert hoorde het openen van scheepsluiken, maar zag niemand haver wegnemen. Sent vertelde alleen hoe hij aan boord kwam, welke vraag zijn schipper stelde en dat hij één luik open zag. De aanwezigheid van de knecht is geen bewijs dat hij de haver wegnam. In de stukken staat geen oordeel over een dader.
Dit verhaal staat ook in het verhalen uit Bergum in 1800-1801. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum en omgeving
Bergum en nabije plaatsen
Dagelijks leven en tijd
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-6, dossier IB5-EA-6-D02, verklaringen V02 (Gijsbert Johannes / Gijsbert Johannis); V06 (Gijsbert Johannes / Gijsbert Johannis); V07 (Sent Jans), bronbladen 96, 102, 103, 104. Gebruikt zijn de aangeleverde diplomatische transcripties en volledige moderne hertalingen. De originele handgeschreven scans zijn voor deze nieuwe pagina niet opnieuw gelezen.
De eerste informatie werd opgenomen voor commissaris Johannes Lodema op verzoek van de procureur-fiscaal. In de tweede informatiekop is de naam van de commissaris onzeker: [Rotte?] of [Rottema?]. De slotprotocollen noemen J: Lodema en de onzeker gelezen secretaris [P. Noormeulen?].
Verantwoording
- Gijsbert noemt zijn vermissing "onder verschillende tijden"; dat is niet teruggebracht tot één diefstalmoment.
- De last haver is een historische maat. De bron geeft geen exacte hoeveelheid in kilo's.
- De verklaring noemt een knecht aan boord en een open luik. Er is geen getuige van het eigenlijke wegnemen van de haver.
- In zijn verklaring staat de naam Gijsbert Johannes, de handtekening luidt Gijsbert Johannis.
- Geen nieuwe controle van de originele handgeschreven scans uitgevoerd.
De afbeeldingen tonen vergelijkbare omstandigheden rond de beschreven periode. Het zijn geen afbeeldingen van de concrete personen of voorvallen.