BergumBergum 1800 - Een theeketel in stukken en touw in een potschip
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1800, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op 13 februari 1800 werden in Bergum zes verklaringen opgenomen. Ze gaan over een koperen theeketel, een koperen gootling en touw dat bij schepen aan de Burgumdam werd teruggevonden. De getuigen vertellen ieder wat zij zelf hadden gezien of van iemand anders hadden gehoord.
Jacob Nink - een ketel uit het achterhuis
Jacob Nink was kleermaker in Bergum en 39 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Volgens zijn verklaring was begin februari 1800 uit zijn achterhuis een koperen theeketel weggenomen. De ketel was niet van hem, maar van Albert Hedsers, die eveneens in Bergum woonde.
Jacob wist niet wie de ketel had weggenomen. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die te Bergum op 13 februari 1800 met zijn naam, Jacob Nink.
Wilhelmina Jans - het deksel en de knop
Wilhelmina Jans, ook geschreven als Wilhelmijna Jans, was de vrouw van Albert Hedsers. Zij woonde in Bergum en was 50 jaar oud. Na haar oproeping werd zij ondervraagd en beëdigd.
Eind januari had zij zelf een koperen theeketel naar het huis van Jacob Nink gebracht, met de bedoeling deze tegen een andere ketel te ruilen. Op 2 februari kwam zij opnieuw bij Jacob. Jacob vertelde haar toen dat de ketel uit zijn huis was gestolen.
Later werd haar een koperen ketel getoond die in stukken was geslagen. Zij herkende daarvan het deksel en de knop. Over de andere stukken durfde zij niet te verklaren dat ze van haar ketel kwamen.
Na voorlezing ondertekende Wilhelmina haar verklaring te Bergum op 13 februari 1800 met haar naam.
Jan Jilkes - zeventien stuivers voor de kapotte ketel
Jan Jilkes was 28 jaar en potschipper. Hij lag op dat moment met zijn schip in Bergum. Ook hij werd opgeroepen, onderzocht en beëdigd.
Jan verklaarde dat hij op 2 februari 1800 van Hans Jitses, zoon van de Bergumer grofsmid Jitze Hanzes, een koperen theeketel had gekocht. Deze was beschadigd en in stukken geslagen. Jan betaalde Hans daarvoor zeventien stuivers.
Na voorlezing zette Jan Jilkes op 13 februari in Bergum geen geschreven handtekening, maar zijn eigen kruismerk.
Tryntje Jans - een koperen gootling uit de gang
Tryntje Jans, 26 jaar, was de vrouw van Teeke Oedses en woonde in Bergum. Ook zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Op zondag 9 februari 1800, om ongeveer drie uur in de middag, was uit de gang van haar huis een koperen gootling weggenomen. Tryntje wist niet wie dat had gedaan.
Na duidelijke voorlezing zette zij op 13 februari in Bergum haar gebruikelijke kruismerk.
Simen Cornelis - touw in een potschip
Simen Cornelis, in zijn handtekening Sijmen Cornelis, was 44 jaar en schipper. Hij kwam mogelijk uit Workum. Met zijn schip lag hij bij de Burgumdam onder Bergum. Na oproeping werd hij ondervraagd en beëdigd.
Hij verklaarde dat in de nacht van 11 op 12 februari 1800 een stuk touw uit zijn schip was verdwenen. Op 12 februari vond hij dat touw zelf in een potschip bij de Burgumdam.
De potschipper vertelde hem het touw te hebben gekocht van een zoon van Eetse de Vries, ook een schipper die daar met zijn schip lag. Volgens de verklaring van die jongen had zijn oudere broer hem het touw gegeven om te verkopen. De jongen had er een duit aan verdiend.
Simen vertelde wat hij van de potschipper en de jongen had gehoord. Hij verklaarde niet dat hij de diefstal zelf had gezien. Zijn verklaring werd voorgelezen en hij ondertekende op 13 februari 1800 in Bergum als Sijmen Cornelis.
Geert Berends - een stuk touw van ongeveer zeventien pond
Geert Berends, die als Geert Berents tekende, was een schipper van 35 jaar. Hij woonde op de Wildervank in Groningerland en lag op het moment van de gebeurtenissen eveneens met zijn schip bij de Burgumdam onder Bergum. Na oproeping werd ook hij ondervraagd en beëdigd.
Geert verklaarde dat in de nacht van 11 op 12 februari 1800 uit zijn schip een stuk touw was verdwenen dat ongeveer zeventien pond woog. Hij vond dat touw zelf op 12 februari in het potschip bij de Burgumdam.
De potschipper vertelde hem dat hij het touw had gekocht van een zoon van Eetse de Vries, een schipper die daar ook lag. Volgens de jongen had zijn oudere broer het touw meegegeven om te verkopen. Hij had daarmee een duit verdiend.
Geert deed hiermee verslag van zijn eigen vermissing en vondst én van wat anderen tegen hem hadden gezegd. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij op 13 februari in Bergum als Geert Berents.
Dit verhaal staat ook in verhalen uit Bergum in 1800-1801. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum en omgeving
Bergum en nabije plaatsen
Dagelijks leven en tijd
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, dossier IB5-EA-5-D08, 6 afzonderlijke verklaringen: EA-5-V09, EA-5-V10, EA-5-V11, EA-5-V12, EA-5-V13, EA-5-V14. Bronbladen 84-90. Voor de tekst zijn de volledige diplomatische transcripties en de moderne Nederlandse hertalingen uit de aangeleverde cumulatieve bronbewerking gebruikt. De originele handgeschreven scans zijn niet opnieuw gelezen.
Verantwoording
De datum van het verdwijnen van Jacob Ninks ketel is 2[?] februari; het dagcijfer in de diplomatische tekst is onzeker.
Wilhelmina heeft enkele onleesbare en doorgestreepte zinsdelen; haar herkenning geldt alleen het deksel en de knop.
De namen Jitze Hanzes[?] en Eetse[?] de Vries, de vorm geknakt[?], de woonplaats Workum[?] en het gewicht 17[?] pond blijven onzeker.
De zes afzonderlijke verklaringen zijn niet samengevoegd tot een bewezen reeks feiten. Vooral de twee verklaringen over een gevonden stuk touw zijn niet als bewijs van één en hetzelfde voorwerp beschouwd.
Jan Jilkes en Tryntje Jans zetten een kruismerk; de anderen een handtekening. De secretarisnaam naast J. Lodema is niet ontcijferd.
De afbeeldingen zijn algemene historische voorstellingen van de periode en tonen niet aantoonbaar de beschreven personen of voorwerpen.
De bedoeling van Wilhelmina's tweede bezoek en enkele doorgestreepte woorden zijn niet leesbaar en daarom niet ingevuld. Jan beschrijft zijn aankoop, geen zelf geziene diefstal. Tryntjes aangifte betreft een ander voorwerp dan de theeketel; een gezamenlijk daderschap is niet vastgesteld. Bij Jan is het beschadigingswoord voorlopig als "geknakt" gelezen.
Verantwoording
- Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.