Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergum 1805 - Een bijbel met zilveren haken uit het van Maake Hiddes

Historische getuigenverklaringen uit 1805, vastgelegd op juli 1805.

Jacob komt terug van de Bergumerheide

Jacob Hijlkes was arbeider onder Bergum en in zijn 65ste levensjaar. Op zaterdag 20 juli 1805 kwam hij tussen acht en negen uur in de avond thuis van de Bergumerheide. Hij zag dat uit een venster in de voorgevel vier ruiten met de houten raamroeden waren geslagen. Buiten lagen glasscherven en stukken hout op de grond.

Jacob opende de deur en ging naar binnen. Ook op de vloer van de kamer lagen glasscherven, vlak voor het venster. Het kabinet dat in de kamer stond, was opengebroken. Bij de achterdeur had eerder een bijl gestaan. Die stond nu in de gang, dicht bij de kamer. Jacob dacht dat daarmee het kabinet was opengebroken.

Geld rond 1770.
Geld rond 1770.

Maake komt van het cichoreiwieden

Kort daarna kwam Jacobs schoondochter Maake Hiddes thuis. Zij was getrouwd met Erryt Jacobs en woonde met haar man bij Jacob. Maake was in haar 47ste levensjaar. Die ochtend was zij om acht uur van huis gegaan om op het land cichorei te wieden. Voor haar vertrek had zij deuren en vensters goed gesloten.

Bedstede rond 1800.
Bedstede rond 1800.

Rond half negen in de avond trof Maake dezelfde vernieling aan het venster aan. Ze zag dat zowel buiten als binnen hout en glas op de grond lagen. Haar kabinet stond opengebroken. Ook zij vermoedde dat een bijl daarvoor was gebruikt. Die had bij de achterdeur gestaan en stond nu in de gang bij de kamer. Jacob zat inmiddels bij de haard. Hij vertelde haar dat hij het kabinet zo had aangetroffen, maar nog niet had gekeken of er iets ontbrak.

De zwarte bijbel en vijftien gulden

Jacob en Maake doorzochten samen het kabinet. Maake miste een bijbel met een zwart band. Aan het boek zaten twee doorwerkte zilveren haken met de letters H:J.

Er was ook geld verdwenen: naar haar beste weten ongeveer vijftien gulden. Het bestond uit en . Jacob verklaarde zelf dat zij samen het kabinet hadden nagekeken. Volgens wat Maake hem vertelde ontbraken een bijbel met een zwarte sagreinen band en twee zilveren haken met de letters H:J:, en ongeveer vijftien gulden aan geld.

De achterdeur stond open, hoewel die gesloten was geweest. Jacob vermoedde dat degene die de inbraak had gepleegd via het kapotte venster was binnengekomen en de achterdeur had gebruikt om weg te gaan. Maake en Jacob konden allebei geen dader aanwijzen. Maake had ook geen spoor gevonden.

Beiden legden hun verklaring in Bergum af. Jacob ondertekende met zijn naam; Maake plaatste een kruisje als , in aanwezigheid van G.W.P. Bruinsma.

Andere verklaringen en verhalen

Andere zaken op dezelfde locatie

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare gegevens. Ze geven niet noodzakelijk de precieze personen, huizen of voorwerpen uit dit verhaal weer.

Kaart van Bergum en omgeving

Bijbehorende verklaringen

Dagelijks leven

Afbeeldingen

Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Keukenmeid 1800.
Keukenmeid 1800.
Wasdag rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Een keuken rond 1800.
Een keuken rond 1800.
Een woning rond 1800.
Een woning rond 1800.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

    Bataafse en Franse tijd

    Bronnen en verantwoording

    Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5. Dossier EA-19-D04.

    • Jacob Hijlkes zag de vernielingen en hoorde van Maake welke goederen verdwenen waren. De geld- en goederenlijst is dus in het bijzonder gebaseerd op haar kennis van haar eigen kabinet.
    • De bijl als inbraakgereedschap en de route via venster en achterdeur zijn vermoedens. Geen van beiden zag iemand naar binnen gaan.
    • Het aangiftedatumcijfer is niet geheel zeker gelezen; de inbraak werd op 20 juli 1805 ontdekt.
    • Informatieboek 5, EA-19-D04, scans 396-398.

    Verantwoording

    De verhoordatum is voorlopig als 21 juli1805 gelezen. Alleen Maake noemt de geldsoorten zesthalven en schellingen duidelijk. De woorden over het geld in Jacobs eigen verklaring zijn onzeker en niet als een extra opgave van muntsoorten uitgewerkt.