Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergumerdam 1805 - Gestolen kleding uit de schuit van Poppe Roels

Getuigenverklaringen uit 24 december 1805, vastgelegd door het gerecht van Tietjerksteradeel.

De linnen kap was verschoven

Op 24 december 1805 kwam Pijtter Pijtters van der Veen omstreeks acht uur in de ochtend bij de schuit van schipper Poppe Roels aan de Bergumerdam. Het schip lag in de vaart achter het huis van de schipper. Pijtter was diens knecht en bevond zich in zijn vijfentwintigste levensjaar.

De linnen kap boven het was ongeveer een handbreed opzijgeschoven. De ijzeren bouten waarop de kap vastlag, zaten nog op slot. Pijtter maakte ze los en ging het vooronder in. Daar lagen zijn goederen verspreid op de vloer. De vorige avond had hij ze nog op de bank onder het toegangsluik gelegd.

Werk in het veen rond 1780.
Werk in het veen rond 1780.

Het hemd en de twee broeken

Pijtter miste een nieuw kort hemd. Onder het borstgat stonden met rood de letters P.P. Verder waren twee lange, witte linnen broeken verdwenen. De ene broek was sterk met teer bevuild en bij de rechterknie onderaan kapot. De andere was schoon, maar rondom opgelapt.

Ook een bonte zijden doek en een bonte katoenen doek waren weg. De kledingstukken hadden in die twee doeken geknoopt gezeten.

Bij zijn verdere onderzoek zag Pijtter dat een luik naar het ruim een stukje openstond. Een schot dat hij de vorige avond had neergezet, was verschoven. In het vooronder stond bovendien een kastje open. Een buskenne die in het kastje had gestaan, lag nu op de bank en een reekant lag op de grond. De avond ervoor, toen hij tussen acht en tien uur van boord was gegaan, waren die voorwerpen nog opgeborgen.

De schipper onderzoekt mee

Pijtter haalde meteen Poppe Roels erbij. Samen doorzochten zij het schip. Zij konden geen verdere vermissing ontdekken. Pijtter vermoedde dat iemand die met schepen vertrouwd was alle hoeken en gaten had doorzocht, maar hij kon niemand aanwijzen.

Turfschuit op een Friese vaart, 18de eeuw.
Turfschuit op een Friese vaart, 18de eeuw.

Poppe Roels, in zijn dertigste levensjaar, verklaarde dat de knecht hem tussen acht en negen uur in huis had gewaarschuwd. De knecht had hem verteld dat de linnen kap van het vooronder ongeveer een handbreed was verschoven. Hij had de bouten eronder losgemaakt en ontdekt dat enkele van zijn bezittingen gestolen waren. Poppe ging onmiddellijk mee. Hij zag dat spullen uit het kastje op de vloer lagen, waaronder een bijl. Een van de luiken stond wat open. Zelf miste hij niets van zijn eigen goederen uit het schip.

Beide mannen verklaarden op 24 december in Bergum. Pijtter en Poppe ondertekenden ieder hun eigen verklaring.

Andere verklaringen en verhalen

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare gegevens. Ze geven niet noodzakelijk de precieze personen, huizen of voorwerpen uit dit verhaal weer.

Kaart van Bergum en omgeving

Andere verklaringen uit de omgeving

Dagelijks leven

Afbeeldingen

Kleding herstellen rond 1800.
Kleding herstellen rond 1800.
Naaiwerk in een gezin rond 1800.
Naaiwerk in een gezin rond 1800.
Turfwinning rond 1800.
Turfwinning rond 1800.
Naaiwerk in een woning rond 1800.
Naaiwerk in een woning rond 1800.
Veenarbeider turf.
Veenarbeider turf.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

    Bataafse en Franse tijd

    Bronnen en verantwoording

    Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-20-D03, scanbladen 414, 415, 416, 417. 2 afzonderlijke verklaringen.

    • Bij twee kleine voorwerpen uit het kastje zijn de historische benamingen in de transcriptie onvoldoende zeker leesbaar (mogelijk "buskenne" en "Reekant"). De positie op bank en vloer is behouden.
    • Pijtter noemt de linnen kap boven het vooronder; Poppe noemt een plaats die ook als achtervooronder kan worden gelezen. Het verslag doet geen stellige uitspraak over de exacte scheepsindeling.
    • De oudere index noemt "Pytter" en 24 jaar. In de transcriptie staat Pijtter Pijtters en het vijfentwintigste levensjaar. Bij de handtekening wordt Pieter Peters geschreven.
    • De handtekening van Poppe lijkt "Poppe Roelofs", terwijl de aanhef Poppe Roels geeft. Er is geen derde verklaring aangemaakt voor deze schrijfvariant.
    • Informatieboek 5, EA-20-D03, scans 414-417. Twee verklaringen: Pijtter Pijtters van der Veen en Poppe Roels.

    Verantwoording

    De woorden buskenne en reekant in de verklaring van Pijtter en schaars in die van Poppe zijn niet zeker geduid. Er is geen precieze scheepsfunctie bij verzonnen. Pijtter ondertekent als Pieter peters van der veen; de handtekening van Poppe is mogelijk Poppe Roelofs.