Damwoude in de 18de eeuw
In de 18de eeuw bleven Akkerwoude, Murmerwoude en Dantumawoude drie afzonderlijke dorpen. De verschillen in welstand waren groot en de verbinding met Dokkum werd steeds belangrijker.
Beurtvaart rond 1750.
1762: per beurtschip naar Dokkum en Leeuwarden
Dominee Petrus Fooy en zijn vrouw Elisabeth Steringa waren eigenaar van de Trekweg en Trekvaart. Op hun kosten werd de vaart in 1762 verlengd tot de Kerkburen van Dantumawoude. Op 23 april van dat jaar werd het octrooi voor de beurtvaart vernieuwd. Sikke Reinderts en Linse Sikkes kregen het recht om de geregelde verbinding met Dokkum en Leeuwarden te verzorgen.
Een beurtschip voer volgens een vaste regeling. Bewoners konden ermee reizen en goederen meegeven. De weg ernaast bleef nodig voor voetgangers, ruiters en wagens. Bij het tolhek werd betaald voor het gebruik van de route.
Het tolhuis
In 1750 woonde Marten Sybes in het tolhuis. In 1764 liet Fooy bij het tolhek een nieuw huis bouwen. De eigenaars stelden tolgaarders aan; het tolgeld diende voor onderhoud van weg en vaart en leverde de eigenaar inkomsten op.
1712: Catharina Schrader naar Akkerwoude
Op 24 augustus 1712 werd vroedvrouw Catharina Schrader naar Akkerwoude gehaald. Een dochter van Meyndert Jans was al twee dagen aan het bevallen. Twee andere vroedvrouwen hadden de behandeling opgegeven. Het kind leefde niet meer toen Schrader aankwam.
"Het kint waar doodt doen ick qwam. Mar most het met grotte moyte keeren, en haalen het bij de voetten."
Modern Nederlands: "Het kind was dood toen ik kwam. Met grote moeite moest ik het draaien en bij de voeten halen."
Schrader noteerde dat de ingreep zwaar verliep en dat de moeder daarna in goede toestand was.
Dorpsleven rond 1715.
1749: veel huishoudens leefden sober
De belastinggegevens van 1749 laten zien dat in alle drie de dorpen een groot deel van de bevolking weinig bezit had. In Akkerwoude werd ongeveer 37 procent van de huishoudens als sober of arm ingedeeld, in Murmerwoude 41 procent en in Dantumawoude 42 procent. Boeren met voldoende land leefden naast kleine boeren, arbeiders en gezinnen die afhankelijk waren van los werk.
1797: Akkerwoude en het Kollumer Oproer
De onrust was al vóór het oproer zichtbaar. Bij de inschrijving voor de Algemene Burgerwapening wilden in Akkerwoude 62 personen hun naam en/of leeftijd niet opgeven. Op de achtergrondpagina over het begin van de Bataafse Republiek in Friesland staat wat inwoners van zulke nieuwe politieke verplichtingen merkten.
De achtergrondpagina over het begin van de Bataafse Republiek in Friesland
Op 3 februari 1797 werd Abele Reitses door een gewapende menigte uit het rechthuis in Kollum bevrijd. De volgende dag breidde het oproer zich uit. Een groep trok richting Dokkum. Hendrik Lieuwes uit Akkerwoude werd later onder de gevangenen genoemd; de Friesche Courant schreef dat hij Dokkum zou hebben opgeëist. Pieter Emkes uit Akkerwoude kwam op 4 februari bij het oproer voor Dokkum om het leven.
Na het neerslaan van het oproer volgden arrestaties. Hendrik Lieuwes werd naar het Blokhuis in Leeuwarden gebracht en overleed daar. Ook Rienk Tobias, Johannes Eelkes en Anne Hiddes uit Akkerwoude staan in de gepubliceerde lijst van gevangenen. Het verhaal van Hendrik Lieuwes uit Akkerwoude volgt zijn tocht naar Dokkum en zijn einde in gevangenschap.
Het verhaal van Hendrik Lieuwes uit Akkerwoude
Herberg rond 1715.
Kerkinterieur en klokken
In de kerk van Dantumawoude dateren preekstoel en doophek uit de 18de eeuw. Een koperen lezenaar werd in 1757 gemaakt door Lieuwe Geerts uit Dokkum; het orgel kwam in 1777. De klok van 1786 werd gegoten door L.H. Haverkamp in Hoorn.
Wat is er nog te zien?
- De kerk van Dantumawoude met 18de-eeuws interieur.
- De oude weg richting Dokkum.
- Tracés van de Trekvaart en Trekweg.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.