Garijp 1787: Verklaringen over een hoofdwond en een overlijden

Alle verhalen en verklaringen uit Garijp

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over verklaringen over een hoofdwond en een overlijden.

Verklaringen en stukken: 1787: Verklaringen over een hoofdwond en een overlijden

Deze inlichtingen zijn opgenomen voor F. Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris, op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij.

Sijtske Meinderts werkte toen als dienstmaagd bij Freerk Sijbes, veenbaas in de bolderen onder Garijp. Naar haar beste weten was zij drieëntwintig of vierentwintig jaar oud. Zij was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd.

Op 26 mei laatstleden, omstreeks drie uur 's middags, zat Freerk Sijbes in de hoek bij de haard. Sijtske wilde naar buiten gaan om werk te doen. Akke Oeges, Freerks vrouw, zei dat zij ook naar buiten wilde. Sijtske ging voorop en Akke volgde haar. Akke begon meteen te kermen en riep:

ach wat valt mij de klaauw op 't hoofd

In modern Nederlands: Ach, wat valt mij de klaauw op het hoofd!

Daarop bekeken Sijtske en Freerk direct de wond die Akke door de val van de klaauw aan haar achterhoofd had gekregen. Zij wasten de wond uit met genever, kauwden groen gras en bedekten de wond ermee, goed voorzien van genever. Vervolgens verbonden zij het hoofd naar behoren met doeken.

Sijtske vertelde over Akke's kreet en het direct bekijken en verzorgen van de wond. Zij zei niet uitdrukkelijk dat zij de klaauw zelf had zien vallen.

Na het verbinden klaagde Akke Oeges niet meer over de wond. De volgende dag deed zij haar werk weer. Op de 29ste van dezelfde maand ging zij van Garijp naar Bergum om een boodschap te doen bij A. Goslingas; de titel vóór de naam is niet betrouwbaar leesbaar.

Op de 31ste klaagde Akke dat zij zich niet goed voelde. De volgende dag, 1 juni, reisde Freerk Sijbes meteen met zijn vrouw naar een meester Johannes..., die in de Schrans buiten Leeuwarden woonde. Zij vonden hem niet thuis.

Toen Akke's ziekte toenam, liet Freerk op 4 juni meester Willem Hijles Posthumus Zwart, chirurgijn in Oostermeer, bij zijn vrouw komen. Na onderzoek verklaarde deze dat Akke aan 'Roodehond' leed. Als die haar keel nog meer zou bezetten, moest zij daar onvermijdelijk aan sterven. Volgens Sijtskes vervolg is dat ook gebeurd: Akke overleed op de avond van 5 juni.

Sijtske verklaarde niet te weten op welke manier de klaauw op Akke's hoofd was gevallen. Zij zei wel heel zeker te weten dat Freerk daar niet de oorzaak van was, omdat hij stil en rustig in de hoek zat...

Vervolg: Sijtske loopt door op NL-0400410000_NL-0400410000_13-38_NL-0400410000_13-38_0004_NL-0400410000_13-38_0004_000134.jpeg. De diagnose en voorspelling zijn weergegeven als verklaring van de genoemde chirurgijn volgens deze getuige. Het woord 'Roodehond' krijgt geen toegevoegde moderne medische diagnose; de bronbespreking beslist niet zelf over de doodsoorzaak.

Verder verklaarde Sijtske dat zij ongeveer vier à vijf jaar bij Freerk Sijbes in de veenderij in dienst was geweest. Zij zei met zekerheid dat er gedurende die tijd in haar aanwezigheid geen ruzie, in elk geval geen ruzie van belang, tussen Freerk en zijn vrouw Akke Oeges was geweest. Zij voegde er alleen aan toe: 'Geen wagen rijdt zo zacht of hij stoot wel eens.'

Ook verklaarde zij dat Akke op 26 mei aan haar broer Jeremias Oeges, en op 5 juni aan haar zuster Jitske Oeges, in Sijtskes aanwezigheid had gezegd dat de klaauw vanzelf van de zolder op haar hoofd was gevallen, zonder dat iemand dit had veroorzaakt. Het toegevoegde 'aan' en beide datums zijn behouden; er is geen nieuwe verklaring van broer of zuster gemaakt.

Sijtske wist verder niets. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af. Zij verklaarde 'vreemd' te zijn aan Freerk Sijbes en Akke Oeges; er is dus geen verwantschap opgegeven. Zij zette haar handmerk in Bergum op 10 juni 1787. Bij het kruis staat dat dit het door Sijtske Meinderts zelf gezette merk is.

Eelke Wijbes, wonend in Sijgerswoude onder Garijp, naar zijn beste weten in zijn vijfenzestigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij in het veen van Freerk Sijbes in de bolderen onder Garijp...

Vervolg: Eelke loopt door op NL-0400410000_NL-0400410000_13-38_NL-0400410000_13-38_0004_NL-0400410000_13-38_0004_000135.jpeg. De uitspraak over het ontbreken van ruzies is beperkt tot wat Sijtske tijdens haar diensttijd in haar aanwezigheid had meegemaakt.

Eelke had ruim negen weken in Freerks veen gewerkt. Op 26 mei was hij in zijn eigen huis toen Freerk hem liet komen. Bij zijn aankomst vertelde Akke Oeges, Freerks vrouw, uit zichzelf dat diezelfde dag de veenklaauw zonder iemands toedoen van de zolder zo op haar hoofd was gevallen dat zij een hoofdwond had gekregen.

Die wond leek haar geen letsel van betekenis te hebben toegebracht. Eelke onderbouwde dit met haar bezoek: op dinsdag 29 mei, nadat zij naar Bergum was geweest, kwam zij op de terugweg in zijn huis. Zij bleef daar enige tijd en zat te praten, naar het leek in goede orde.

Daarna werd Akke onpasselijk. Op 4 juni zag Eelke de chirurgijn Mr W. H. Posthumus Zwart uit Oostermeer bij Akke in Freerks woning. Deze zei dat Akke volgens hem aan 'Roodehond' leed. Akke overleed op de 5de van dezelfde maand.

Eelke had niet de minste kennis dat Freerk zijn vrouw slecht had behandeld. Verder wist hij niets van de hele zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en waarneming: Eelke loopt door op NL-0400410000_NL-0400410000_13-38_NL-0400410000_13-38_0004_NL-0400410000_13-38_0004_000136.jpeg. Hij hoorde de uitleg van de val van Akke zelf; hij beschrijft het vallen niet als iets dat hij zelf zag. Hij beschrijft haar bezoek aan zijn huis en het zien van de chirurgijn wel als eigen ervaringen. 'Leek' en 'volgens hem' blijven behouden.

Eelke verklaarde geen verwantschap te hebben met Freerk Sijbes en Akke Oeges en ondertekende zijn verklaring in Bergum op 10 juni 1787.

Akke Harings, vrouw van Eelke Wijbes, wonend in Garijp, naar haar beste weten in haar vijfenzestigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat Akke Oeges, de vrouw van Freerk Sijbes, op afgelopen pinksterdinsdag omstreeks zes uur 's avonds bij haar in huis was gekomen. Akke Oeges zei dat zij voor een boodschap in Bergum was geweest. Zij zat enige tijd met Akke Harings te praten en leek in goede orde.

Bij die gelegenheid vroeg Akke Harings haar - het bronwerkwoord 'oversloeg' is onzeker - of haar man Freerk haar een gat in het hoofd had geslagen. Akke Oeges antwoordde:

dat is niet waar, mijn man heeft daar geen schuld aan, maar zo als uit huis zoude gaan, viel de Veen klaauwe van de Zolder zonder iemands toedoen, mij van zelven op 't hoofd

In modern Nederlands: Dat is niet waar. Mijn man heeft daar geen schuld aan. Maar toen ik het huis uit wilde gaan, viel de veenklaauw zonder iemands toedoen vanzelf van de zolder op mijn hoofd.

Verder wist Akke Harings niet dat Freerk en Akke Oeges in onenigheid hadden geleefd. Zij wist verder alleen dat Akke Oeges op 5 juni was overleden, volgens geruchten aan 'Roodehond'. Daarmee sloot zij haar verklaring af na...

Vervolg: de slotformule staat op NL-0400410000_NL-0400410000_13-38_NL-0400410000_13-38_0004_NL-0400410000_13-38_0004_000137.jpeg. Akke Harings en Akke Oeges zijn twee verschillende vrouwen; de eerste vertelt wat de tweede haar antwoordde. Akke Harings heeft de val niet zelf gezien en noemt de doodsoorzaak uitdrukkelijk als gerucht.

Na voorlezing verklaarde Akke Harings geen verwantschap te hebben met Freerk Sijbes en Akke Oeges. Zij ondertekende haar verklaring in Bergum op 10 juni 1787.

De verklaringen zijn afgelegd voor de commissaris en de secretaris op 10 juni 1787. De ondertekeningen lezen F. Ypeij en Jminia; de tweede naam is niet betrouwbaar genoeg voor normalisatie.

In de marge staat: 'Hierop luidt de beschikking als volgt.' De ingeschreven rescriptie begint met de formele aanspreking 'Veste Lieve Bijsondere'. De afzenders antwoorden op de toegezonden inlichtingen over het overlijden van Akke, de vrouw van Freerk Sijbes. Zij hebben niets te melden behalve dat zij onvoldoende vinden om ten laste van iemand een beslissing of maatregel te nemen. Zij bevelen de geadresseerde in Gods heilige bescherming en sluiten met dezelfde aanspreking en de formule 'Uw goede vrienden'.

De afzenders zijn de raden van het Hof van Friesland. Het stuk is op last van het Hof ondertekend als S. Faber en gedateerd in Leeuwarden, 13 juni 1787. Het Hof beoordeelde de toegezonden inlichtingen als onvoldoende.

Einde D6: de laatste getuigenverklaring en het ingeschreven antwoord hebben beide een slot. De formele aanspreking is als bronformule behouden en niet tot een persoonsnaam gemaakt.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.