Garijp 1804 - Inbraak bij schoolmeester Sjoerd Andries tijdens zijn afwezigheid
Garijp 1798 - Een zwarte merrie gestolen en geruild in Steenwijk
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1798, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op zondagavond 19 augustus 1798 verdween uit het gemeenschaar bij Garijp een zwarte merrie van drie jaar. De eigenaar Andries Melles en drie andere mannen verklaarden vijf dagen later wat Jan Wessels hun over het paard had verteld. Ze spraken over een ruil op de paardenmarkt van Steenwijk.
Verklaring van Andries Melles, 24 augustus 1798
Andries Melles was boer te Garijp en volgens de akte in zijn 29ste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Hij verklaarde dat zijn zwarte, driejarige merrie op de avond van zondag 19 augustus uit het Garijper gemeenschaar was gestolen.
Jan Wessels, een boerenknecht die bij Ype Kees onder Warga woonde, had tegen Andries gezegd dat hij degene was geweest die het paard had meegenomen. Jan vertelde dat hij het paard had geruild tegen een bruin paard en daarbij nog elf carolusgulden en tien stuivers had ontvangen.
Jan Wessels gaf het bruine paard aan Andries terug, maar behield de elf carolusgulden en tien stuivers.
Na voorlezing zette Andries zijn gebruikelijke merk onder de akte; de verklaring werd op 24 augustus te Bergum opgemaakt.
Verklaring van Pieter Melles, 24 augustus 1798
Pieter Melles was arbeider te Garijp en in zijn 32ste levensjaar. Hij verklaarde, na oproeping, verhoor en beëdiging, dat Jan Wessels hem in aanwezigheid van Jacob Jacobs, boerenknecht te Garijp, had verteld hoe hij op 19 augustus een zwarte, driejarige merrie uit het gemeenschaar had gestolen. De merrie was van Andries Melles.
Volgens wat Jan Wessels vertelde, had hij het dier te Steenwijk geruild tegen een bruine ruin en elf carolusgulden en tien stuivers toe gekregen. Hij gaf de ruin aan Andries, maar hield het geld zelf.
De verklaring werd voorgelezen. Pieter ondertekende te Bergum op 24 augustus als "pijtter melles".
Verklaring van Jacob Jacobs, 24 augustus 1798
Jacob Jacobs was boerenknecht te Garijp en 25 jaar oud. Hij verklaarde dat Jan Wessels in aanwezigheid van Pieter Melles en Andries Melles tegen hem had gezegd dat hij op zondagavond 19 augustus de zwarte merrie uit het gemeenschaar had gestolen. Het dier was drie jaar oud en behoorde aan Andries Melles.
Jacob hoorde van Jan dat deze de merrie op de markt van Steenwijk had geruild voor een bruine ruin. Jan had daarbij elf carolusgulden en tien stuivers ontvangen. Hij gaf de ruin aan Andries, maar hield het geld.
De verklaring werd voorgelezen en Jacob ondertekende met "Jacob Jacobs".
Verklaring van Jan Hendriks, 24 augustus 1798
Jan Hendriks was vrijgezel te Garijp, in zijn 26ste levensjaar. Hij verklaarde dat Jan Wessels hem in aanwezigheid van Andries Melles had verteld over de diefstal van diens driejarige zwarte merrie op zondagavond 19 augustus.
Jan Wessels vertelde hem ook dat hij het dier op de markt van Steenwijk tegen een bruine ruin had geruild. In deze verklaring noemt Jan Hendriks geen geldbedrag.
Jan Hendriks ondertekende te Bergum op 24 augustus. De verklaringen zijn afgenomen voor raadslid J. Lodema, in aanwezigheid van een secretaris.
De mannen beschreven wat Jan Wessels hun had verteld; hun verklaringen zijn geen afzonderlijke ooggetuigenverslagen van de diefstal of de paardenruil. In Garijp in de 18de eeuw staan andere verhalen uit deze plaats. Een andere aangifte uit 1798 gaat over geld en knopen bij Binne Roels.
Dit verhaal staat ook in het verklaringen uit Garijp. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Jan Hendriks, later dorprechter in Garijp
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon in deze drie zaken. De vrijgezel in Garijp is in 1798 in zijn 26ste levensjaar. De dorprechter van Garijp is in 1804 in zijn 32ste en in 1805 ongeveer 33. Leeftijd en dorp sluiten aan; in 1805 wordt Tjitske Douwes als zijn vrouw genoemd. De oudere Jan Hendriks uit Hardegarijp (31ste jaar in 1781, 50ste in 1796) en de 45-jarige huisman uit Ustrum in 1778 passen hier niet bij.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Garijp en omgeving
Garijp en nabije plaatsen
Dagelijks leven en tijd
Boerenleven rond 1800
Wonen op het platteland
Kleding rond 1800
Misdaad en straf
De Bataafse Republiek in FrieslandAfbeeldingen
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-4, IB5-EA-4-D03, vier verklaringen V05 (Andries Melles), V06 (Pieter Melles), V07 (Jacob Jacobs), V08 (Jan Hendriks), bronbladen 56-60, opgenomen te Bergum op 24 augustus 1798 voor J. Lodema, raadslid. Diplomatische transcripties en moderne Nederlandse hertalingen in de aangeleverde bronbewerking.
Verantwoording
Andries spreekt van een bruin paard, waarbij het woord merrie in de diplomatische tekst is doorgestreept; de andere getuigen spreken van een bruine ruin. Dat verschil is niet gladgestreken.
De plaatsnaam Steenwijk wordt door Andries in de hertaling niet expliciet genoemd, maar door de anderen wel. Jan Hendriks noemt geen elf carolusgulden en tien stuivers.
De mannen verklaren wat zij van Jan Wessels hoorden. Een eigen verhoor van Jan Wessels of een vonnis ontbreekt; de familierelatie tussen Pieter en Andries Melles wordt niet aangenomen.
De naam Ype Kees[?] is niet zeker gelezen. J. Lodema heeft een tweede, onleesbare medeondertekenaar.
De afgebeelde historische voorstellingen tonen niet de betrokken personen of hun woningen. Geen uitspraak uit dit dossier aangetroffen.