Kortezwaag in de 17de eeuw
De 17de eeuw veranderde Kortezwaag ingrijpend. Het oude boerendorp bleef bestaan, maar in het veengebied aan de noordkant ontstond een nieuwe economische wereld van vaarten, turf, schippers en ambachtslieden.
1606: een vaart stuit op verzet
Rond 1600 kochten Watse Eelkes, Wabbe Wisses en Douwe Nijenhuis veel veengrond onder Kortezwaag. In 1606 kregen zij toestemming om de Hereweg in de Trimbeets door te graven. In de opening moesten een brug en sluisdeuren komen.
Het plan stuitte op verzet uit westelijker grietenijen. Daar vreesde men dat zuur veenwater via de nieuwe afwatering hun gebied zou bereiken. De vergunning kon daardoor voorlopig niet worden benut.
1631: de Hegedyk wordt doorgraven
In 1629 werden de veengronden verkocht aan Anne Wyckel en Tiberius Oenema. Deze nieuwe eigenaars kregen de doorvaart wel voor elkaar. Rond 1631 werd de Hegedyk doorgraven. Schepen konden voortaan vanuit het veen naar het westen varen.
Bij de kruising van vaart en weg ontstond een nieuwe nederzetting. Dat werd Gorredijk. De plaats lag op Kortezwaagster grond en was aanvankelijk geen zelfstandig dorp.
1645: de Compagnie van Kortezwaag
In 1645 richtten Johannes van Crack, Jacques van Oenema, Saco Fockens en Saco van Teijens een nieuwe veencompagnie op. De onderneming werd bekend als de Compagnie van Kortezwaag en later als de Opsterlandse Compagnie.
Hun plan was een vaart te graven vanaf de Boorn via Terwispel en Kortezwaag naar Lippenhuizen, Hemrik en verder naar het oosten. De uitvoering duurde tientallen jaren.
Terwispel en hetzelfde vaartplan van 1645
Freerck Doyes: herbergier, bier en een koe
Ook buiten de vervening is het dagelijks leven van Kortezwaag in de 17de eeuw opvallend concreet te volgen. Freerck Doyes woonde er met zijn vrouw Trijn Doededr en wordt als herbergier genoemd. In 1658 kochten zij een huis met een schuurtje en een klein erf. Voor die aankoop stonden zij 180 goudgulden schuldig.
Freerck handelde, leende geld en verscheen geregeld voor het gerecht. In 1659 speelde een geschil over de levering van een koe. In 1661 stond nog 100 gulden open bij Gerben Dirks, brouwer en burger van Sneek, voor gehaald bier. In 1666 was het echtpaar opnieuw geld schuldig aan een Sneker brouwer.
Freerck overleed voor april 1669. Daarna werd zijn weduwe aangesproken voor de betaling van een halve ton bier die bij het overlijden van haar man was gehaald. Een andere Kortezwaagster herbergier, Anne Eysses, wordt al in 1637 genoemd.
Bezittingen over de grens met Langezwaag
De dorpsgrens hield bezit en familie niet tegen. In 1667 ruilden koopman Teunis Jans en Tziets Freercksdr uit Langezwaag veen en land tegen onder meer twee huizen in Kortezwaag. Zulke stukken laten zien hoe nauw de twee zwaag-dorpen in de praktijk verbonden waren.
Langezwaag in de 17de eeuw: herbergen, turf en handel
Na de Reformatie: twee geloofswerelden
Vanaf 1633 deelden Kortezwaag en Langezwaag één gereformeerde predikant. De katholieke inwoners waren echter niet verdwenen. Rond 1635 bediende pater Laurentius vanuit Heerenveen een groot gebied waarin ook Kortezwaag lag. Katholieken moesten hun geloof zonder openbare parochiekerk organiseren.
De oude Mariakapel bleef ondertussen in gebruik voor de gereformeerde gemeente. In 1649 kreeg het gebouw gebrandschilderde ramen.
Schoolmeesters met meer dan één taak
In november 1666 wordt Pieter Folckerts genoemd als schoolmeester in Kortezwaag. De schoolmeester van Gorredijk deed daarnaast enige jaren de kerkdienst in Kortezwaag. Aerndt Meijnes kreeg daarvoor van 1681 tot 1686 jaarlijks vijftien carolusgulden.
In 1686 kreeg Jannes Dirx 10 dukatons, 31 gulden en 10 stuivers, voor schooldienst. Jan Hendrix was in 1690 en 1691 schoolmeester. Kort daarna ontving Brucht Geerts de schoolpenningen; in 1698 vertrok hij naar Gorredijk.
1672-1673: oorlog vlak naast het dorp
In het Rampjaar dreigden troepen van de bisschop van Münster vanuit het oosten. Rond de inmiddels gegroeide nederzetting Gorredijk werd in 1672-1673 een verschansing aangelegd. Gorredijk lag toen nog op Kortezwaagster grond. De oorlogsdreiging bereikte het dorpsgebied dus rechtstreeks, ook al is geen gevecht in de oude Kortezwaagster kerkbuurt aangetoond.
Kortezwaag door de eeuwen heen
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.