Toen en Toen ..
ZoekenHet verhaal van Friesland

Oudkerk 1738: een arbeider uit Brandenburg verdwijnt in de nacht

Alle verhalen en verklaringen uit Oudkerk

In de nacht van 28 op 29 juni 1738 verdween een pas aangenomen arbeider uit de boerderij van Sybe, of Pybe, Eelkes in Oudkerk. Enkele dagen later vertelden de boer en dienstmeid Claske Harkes afzonderlijk wat zij hadden meegemaakt.

Sybe/Pybe Eelkes

Sybe/Pybe Eelkes (in modern Nederlands):

Sybe Eelkes, boer in Oudkerk, in zijn 46ste levensjaar (ongeveer 45), verklaart na beëdiging: Op 24 juni kwam bij mij op mijn land een onbekende man, die zich Hendrik noemde en zei uit Brandenburg te komen. Hij bood aan bij mij te werken voor twee per week. Die eis vond ik niet te hoog. Ik nam hem voor een week tegen dat loon in dienst. Zolang hij bij mij was, werkte hij goed. Zondagmorgen, toen ik tegen het licht worden ontwaakte, zag ik mijn buitendeur openstaan. Ik dacht dat een van mijn andere knechten was opgestaan. Kort daarna miste ik Hendrik. Hij was zaterdagavond met mij in mijn kamer gaan slapen, op een afzonderlijk bed. Hij kwam niet meer tevoorschijn, waardoor ik argwaan kreeg.

Ik ontdekte dat mijn twee zilveren waren verdwenen van mijn schoenen die voor mijn bed stonden, en ook de twee zilveren gespen van mijn zoontjes schoenen, eveneens voor het bed. Beide stellen waren gemerkt B. G. Ook miste ik het zilveren heft van een mes, gemerkt B. G., uit de tafellade; mijn dochters oorringen, gemerkt S. S., van de vensterbank; en een witte das en een bonte doek die mijn meid toebehoorde. Hendrik is niet teruggekomen en heeft zijn verdiende loon niet opgehaald. Daarom vermoed ik dat hij de diefstal heeft gepleegd. Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring te Bergum op 5 juli 1738, Pybe Eelkes.

Bedstede rond 1750.

Bedstede rond 1750.

Claske Harkes

Claske Harkes (in modern Nederlands):

Claske Harkes, ongehuwde dochter en dienstmeid bij Sybe Eelkes in Oudkerk, in haar 26ste levensjaar (ongeveer 25), verklaart na beëdiging: Op 24 juni, terwijl wij op het land werkten, kwam een onbekende man bij ons. Hij verhuurde zich voor twee carolusgulden per week, noemde zich Hendrik en zei uit Brandenburg te komen. Vroeg in de ochtend van 29 juni merkten wij bij het opstaan dat hij nergens te vinden was. Hij had sinds 24 juni bij mijn werkgever gewerkt en was zaterdagavond in een afzonderlijke bedstede in de kamer gaan slapen waar ook mijn werkgever sliep.

Handwerk rond 1800.

Handwerk rond 1800.

Claske Harkes (in modern Nederlands):

Wij kregen argwaan en ontdekten bij onderzoek dat een zilveren mesheft, gemerkt B. G., uit een losse tafellade was verdwenen; ook de zilveren oorringen van mijn werkgevers dochter, gemerkt S. S., van het venster; de zilveren gespen van mijn werkgevers eigen schoenen en van die van zijn zoon, die voor de bedstede stonden, beide stellen gemerkt B. G.; een witte das van mijn werkgever die in het boven de koeienstal hing; en mijn gewone rode bonte doek, die bij de das zat. Hendrik vertrok heimelijk en ik heb sindsdien niets meer van hem vernomen. Daarom geloof ik dat hij de diefstal heeft gepleegd. Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring te Bergum op 5 juli 1738, Claske Harkes.

Het Hof aan het gerecht

Na onderzoek van de ingezonden verklaringen over de diefstal bij Sybe Eelkes in Oudkerk beveelt het Hof dat de voortvluchtige man die zich Hendrik noemt, moet worden gearresteerd wanneer hij binnen de rechtsmacht van het gerecht wordt gevonden. De moeten hem vervolgens goed bewaakt naar het brengen. De van het Hof van Friesland, Leeuwarden, 21 juli 1738.

Andere verklaringen

Alle verhalen uit Oudkerk in de 18de eeuw

Terug naar Oudkerk in de 18de eeuw

Oudkerk door de eeuwen heen

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Oudkerk

De kaart toont Oudkerk (Aldtsjerk) en de directe omgeving. Historische veldnamen uit de verklaringen zijn niet als exacte moderne locaties op de kaart gezet.

Oudkerk en omgeving

Archief en verwijzingen

Dagelijks leven

Verhoor verklaring optekenen schrijfveer man vrouw rond 1780.Schoenen met losse gespen waren waardevolle gebruiksvoorwerpen.
Boerenerf rond 1715.

Boerenerf rond 1715.

Bedstede rond 1750.

Bedstede rond 1750.

Woning rond 1750.

Woning rond 1750.

Verantwoording bij de verklaringen

  • Sybe/Pybe Eelkes en Claske Harkes (scans 49–50) noemen twee afzonderlijke voorwerpen: een witte das en een bonte doek. Claske noemt de das eigendom van haar werkgever en de rode bonte doek haar eigen bezit. De precieze aansluiting van de doek bij de das is onzeker gelezen.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw

    Verwante pagina's

    Verantwoording

    Informatieboek 2, IB2-013. Scans 000049–000051. De verklaringen zijn afzonderlijk gevolgd. Leeshiaten, twijfelachtige lezingen en aansluitende ambtelijke stukken staan in het bijgevoegde controlebestand.