Tietjerk 1763: bruin bier, een fles wijn en een meswond

Alle verhalen en verklaringen uit Tietjerk

In de nacht van 26 op 27 januari 1763 zaten de herbergier, zijn huisgenoten en verschillende oppassers bij het vuur in de herberg van Pijtter Douwes in Tietjerk. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen onder Hardegarijp en Jan Pijtters uit Bergum kwamen na twee uur 's nachts bij hen aan de haard.

Jan Pijtters

Jan Pijtters, vrijgezel, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de 26e van deze maand, bij gelegenheid dat in Tietjerk om een zweep gereden werd, daar in gezelschap van Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen was geweest. Na middernacht gingen zij vanuit het Zomerhuis naar de gewone kamer van herbergier Pijtter Douwes. Daar was verder geen buitenstaander aanwezig, alleen herbergier Pijtter Douwes, zijn vrouw en zijn meid en drie knechten. Hedzer Binnerts vroeg een mengel bruin bier. Toen hij ervan dronk, zei hij dat het wit bier was. Jouke Fockes, die die nacht als oppasser bij Pijtter Douwes in dienst was en het voor hem had getapt, verzekerde echter dat het bruin bier was. Daarover werd gesproken.

Anne Noordenbos

Anne Noordenbos, meester-chirurgijn in Oudkerk en in zijn 31e à 32e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 27 januari jongstleden in de vroege ochtend werd gehaald naar het huis van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Toen hij de herberg binnen zou gaan, zag hij twee mensen slapen die hij niet kende. Volgens de informatie die hij kreeg, zouden dit Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum zijn geweest. In de herberg onderzocht en verbond hij Jouke Fockes. Deze had op de linkerwang, langs het kaakbeen tot over de kin, een zware, diepe snijwond van ongeveer twee vingers lang, aangebracht met een scherp instrument. De patiënt zei dat Hedzer Binnerts hem die snijwond zonder de geringste ruzie had toegebracht. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.

Tietjerk, 3 februari 1763. Handtekening: A Noordenbos.

Jouke Fockes

Jouke Fockes, wonend in Bergum en in zijn 27e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de dinsdag na Kerstmis 1762 in dienst was gekomen van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk. Sinds die tijd is hij onafgebroken in dat huis gebleven. In de nacht van 26 op 27 januari 1763, om twee uur na middernacht, zat hij in de gewone kamer van Pijtter Douwes, samen met Pijtter, diens vrouw, medeoppasser Klaas Beernts en de meid. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen daar bij hen. Hedzer vroeg eerst een mengel wit bier, dat hem niet smaakte. Daarna vroeg hij een mengel bruin bier. Medeoppasser Klaas Beernts tapte het en gaf het aan hem. Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Jan Pijtters en de andere aanwezigen hielden het voor bruin bier. Hedzer bleef het tegendeel volhouden en zei dat zij logen dat het bruin bier was. Hij wilde wel om een fles wijn wedden dat het wit bier was. Jouke antwoordde:

Daar wed ik met u om een fles wijn.

Er werd verzekerd dat het bruin bier was, maar Hedzer bleef bij zijn bewering. Om het te voorkomen zei Jouke tegen Hedzer:

Al hebt u de fles wijn verloren, u hoeft die niet te betalen, want het is de moeite niet waard hierover ruzie te maken.

Daarover vielen geen verdere woorden. Hedzer Binnerts en Jan Pijtters deden hun schaatsen af, die zij enige tijd aan hun voeten hadden gehad. Even later stonden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters op alsof zij wilden vertrekken, zonder dat er de geringste ruzie of onenigheid was. De vrouw van Pijtter Douwes zei toen tegen Jouke:

Houd de voordeur open.

Terwijl Jouke in de kamer voorbij Hedzer en Jan liep, greep Hedzer hem bij de deur met zijn linkerhand bij de borst en bracht hem met een mes in zijn rechterhand een zware snijwond toe in de linkerwang tot over de kin.

Door die onverwachte gebeurtenis schrok Jouke. Er was geen enkele onenigheid geweest. Ontzet riep hij:

Daar snijdt Hedzer mij zo verschrikkelijk!

Hij vluchtte vervolgens door de voordeur naar buiten. Hedzer achtervolgde hem aanvankelijk om de leuningen voor het huis heen. Toen Jouke weer naar binnen liep, kwam Hedzer hem een eindje achterna, terug in de kamer. Uiterst ontzet over de onverdiende mishandeling greep Jouke een stoel. Hedzer viel hem opnieuw aan en stak boosaardig naar hem. Jouke hield hem met de stoel van zich af. Vervolgens, toen de stoel aan de kant was, gaf Jouke Hedzer verschillende slagen.

Meer wist Jouke er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende met zijn merk. Tietjerk, 3 februari 1763. Bij het eigen merk staat: Jouke Fockes.

Pijtter Douwes

Pijtter Douwes, herbergier in Tietjerk en in zijn 35e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 20 december 1762 Jouke Fockes uit Bergum in dienst nam en hem nog steeds in huis in dienst heeft. Op 26 januari jongstleden liet hij om een zweep rijden en was er veel volk bij zijn huis geweest. Laat in de nacht zat hij in zijn gewone kamer bij het vuur, samen met zijn vrouw, de oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts en de meid. Na twee uur 's nachts kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum bij hen aan de haard. Terwijl die twee bier dronken, viel Pijtter op zijn stoel in slaap.

Hij werd ten slotte wakker door rumoer in de kamer en zag daar zijn oppasser Jouke Fockes afgrijselijk bloeden. Jouke had een grote snijwond in de linkerwang tot over de kin, die naar zijn schatting veel meer dan één vinger lang was. Jouke was uiterst ontsteld en zei:

Die snijwond heeft Hedzer mij toegebracht.

Hedzer ontkende dat en leek Jouke opnieuw te willen aanvallen. Jouke wilde zich verdedigen en pakte een stoel. Daarmee hield hij Hedzer van zich af. Toen Hedzer erop inliep, kwam de stoel uiteindelijk aan de kant en gaf Jouke hem verschillende slagen. Daarna haalde medeoppasser Klaas Beernts hen uit elkaar. Verder had niemand op dat moment Hedzer Binnerts geslagen of hem ook maar iets misdaan. Pijtters vrouw was door dit onverwachte en afgrijselijke voorval, dat zonder de geringste ruzie was gebeurd, uiterst ontdaan en ontsteld geweest. Op de 28e van dezelfde maand had zij zich moeten laten aderlaten. Meer kon Pijtter er niet over zeggen. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.

Tietjerk, 3 februari 1763. Handtekening: Pijtter Douwes.

Lutsje Dirks Donja

Lutsje Dirks Donja, vrouw van herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 38e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat op 12 december jongstleden Jouke Fockes uit Bergum bij haar en haar man in dienst was gekomen en daar nog steeds in dienst was. Op 26 januari 1763 had haar man bij gelegenheid een zweep laten verrijden. Er was zeer veel volk bij hun huis geweest. Laat in de nacht hadden zij in haar gewone kamer bij het vuur gezeten: zijzelf, haar man, de meid en de twee oppassers Jouke Fockes en Klaas Beernts, en later ook medeoppasser Minne Overneij. Diezelfde nacht, na twee uur, kwamen Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum vanuit het Zomerhuis bij hen aan de haard. Het door Hedzer gevraagde witbier smaakte hem niet. Hij vroeg een mengel bruin bier, dat Klaas Beernts hem eveneens gaf.

Toen Hedzer ervan proefde, zei hij dat het opnieuw witbier was. Men verzekerde hem dat het bruin bier was. Iedereen, ook Lutsje, beoordeelde het als zodanig. Toch hield Hedzer vol dat het geen bruin maar wit bier was. Hij zei dat zij logen en wilde om een fles wijn wedden dat het witbier was. Oppasser Jouke Fockes antwoordde dat hij die weddenschap om een fles wijn aanging. Hedzer bleef ertegenin gaan, totdat Jouke ten slotte zei dat het de moeite niet waard was hierover onenigheid te hebben en dat hij geen aanspraak maakte op de fles wijn. Daarna deden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen af die zij aan hun voeten hadden gehad. Toen zij beiden opstonden, zag Lutsje dat Hedzer boos werd. Zij riep Jouke toe de voordeur te openen. Toen Jouke haar in de kamer voorbijging, zag zij dat Hedzer hem daar met zijn linkerhand bij de borst greep. Zij hoorde Hedzer ondertussen zeggen:

Kom hier dan, Vliegal.

Daarna kwam Lutsje in de stoep. Daar zag zij Jouke Fockes met zijn hand tegen zijn wang. Hij zei:

Zo heeft Hedzer mij gesneden.

Door die onverwachte gebeurtenis ontstelde Lutsje zo, dat zij niet met zekerheid kon zeggen wat er verder gebeurd was. Zij trok zich namelijk terug in de middelkamer. Haar ontsteltenis ging zo ver dat zij zich op vrijdag had moeten laten aderlaten. Meer kon zij er niet over zeggen. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en tekende met een merk.

Tietjerk, 3 februari 1763. Bij het eigen merk staat: Lutsje Dirks Donja.

Klaas Beernts

Klaas Beernts, wonend in Veenwouden en naar zijn beste weten in zijn 30e levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat herbergier Pijtter Douwes uit Tietjerk hem op 26 januari 1763 vroeg die dag te helpen. Na middernacht zat Klaas met Pijtter Douwes, diens vrouw, medeoppasser Jouke Fockes en de meid in de gewone kamer van de herbergier bij het vuur. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen aan de haard. Zij vroegen een mengel bier en Klaas gaf hun een mengel wit bier. Zij proefden het, maar het smaakte Hedzer niet. Hedzer vroeg een mengel bruin bier. Klaas tapte dat en gaf het hem. Toen Hedzer het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Omdat Hedzer over het bier praatte, vroeg Jouke toen aan Klaas waar hij het bier had getapt. Jouke zei stellig:

Dan is het toch bruin.

Iedereen die het proefde, verzekerde eveneens dat het bruin bier was. Hedzer bleef echter het tegendeel volhouden en zei dat hij wel om een fles wijn wilde wedden dat het wit bier was. Jouke antwoordde dat hij die weddenschap om een fles wijn met hem aanging. Hedzer bleef er zo tegenin gaan dat Jouke zei dat het de moeite niet waard was hierover onenigheid te hebben en dat Hedzer de fles wijn niet hoefde te betalen.

Pijtter Douwes was ondertussen in slaap geraakt. Na het genoemde geschreeuw deden Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen af die zij aan hun voeten hadden gehad. Hedzer leek boos te worden en vroeg Jan Pijtters of hij

'zijn maken wilde zijn'

Jan antwoordde ja. De vrouw van Pijtter Douwes riep dat de voordeur geopend moest worden. Jouke Fockes stond op om dat te doen en liep bij de kamerdeur Hedzer Binnerts voorbij. Even later kwam Jouke weer binnen. Hij bloedde vreselijk en had een grote snijwond in zijn gezicht. Hij zei:

Zo heeft Hedzer mij gesneden.

Hedzer Binnerts was alleen met Jouke Fockes buiten de kamer geweest. Toen hij weer binnenkwam, zei hij dat hij de snijwond niet had toegebracht. Hij viel Jouke opnieuw aan. Jouke hield hem met een stoel van zich af. Toen de stoel aan de kant viel, grepen zij elkaar vast en gaf Jouke Hedzer verschillende slagen. Klaas scheidde de partijen. Niemand anders had Hedzer met hand of vinger geslagen. Klaas wist zeker dat Jouke Fockes noch iemand anders op dat moment Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Meer wist hij er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.

Tietjerk, 3 februari 1763. Handtekening: Klaas Beerns.

Minne Overneij

Minne Overneij, wonend in Leeuwarden en ongeveer 33 jaar oud, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij sinds enkele weken bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk in dienst was geweest. In de nacht tussen 26 en 27 januari 1763, om ongeveer drie uur of daaromtrent, kwam hij vanuit het Zomerhuis in de gewone kamer van Pijtter Douwes. Daar trof hij Hedzer Binnerts en Jan Pijtters aan, naast Pijtter Douwes, diens vrouw, de meid en twee oppassers. Hedzer maakte toen ruzie over een fles wijn die, volgens Jouke Fockes, Hedzer aan hem verloren had. Minne hoorde Jouke erbij zeggen dat hij er geen aanspraak op maakte als Hedzer die niet wilde betalen. Pijtter Douwes zat ondertussen te slapen.

Nadat daarover veel was gesproken, trokken Hedzer Binnerts en Jan Pijtters de schaatsen van hun voeten. De twee mannen kwamen over de vloer. Hedzer leek boos te zijn. De vrouw van Pijtter Douwes had geroepen dat de voordeur geopend moest worden. Jouke ging daarvoor bij de deur in de kamer Hedzer voorbij. Direct daarna kwam hij weer binnen, afgrijselijk bloedend, met een grote snijwond in zijn gezicht. Hij zei:

Zo heeft Hedzer mij gesneden.

Hedzer kwam ook binnen, ontkende dat en viel Jouke aan. Jouke pakte een stoel en hield Hedzer daarmee van zich af. Toen de stoel aan de kant raakte, grepen de partijen elkaar vast en gaf Jouke Hedzer verschillende slagen. Medeoppasser Klaas Beernts haalde de partijen uit elkaar. Minne wist er niets van dat Jouke of iemand anders Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Hij wist heel goed dat niemand anders dan Jouke alleen Hedzer had geslagen. Ten slotte zei Minne dat hij op de ochtend van de 27e buiten, rondom langs de palen vóór het huis, veel bloed had zien liggen. Jouke was alleen met Hedzer buiten geweest en zei dat Hedzer hem daar achtervolgd had. Meer wist Minne er niet van. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende.

Tietjerk, 3 februari 1763. Handtekening: Minna Overneij.

Aaltie Fockes

Aaltie Fockes, inwonende meid bij herbergier Pijtter Douwes in Tietjerk en in haar 20e levensjaar, is opgeroepen en ondervraagd. Zij getuigde dat in de nacht tussen 26 en 27 januari jongstleden, lang na middernacht, zijzelf, Pijtter Douwes, diens vrouw, haar broer Jouke Fockes en oppasser Klaas Beernts in de gewone kamer van Pijtter Douwes zaten. Hedzer Binnerts uit Gaatsmaburen en Jan Pijtters uit Bergum kwamen bij hen. Zij hadden een mengel wit bier gedronken. Dat smaakte Hedzer niet, en hij vroeg een mengel bruin bier. Het werd hun gegeven. Toen hij het proefde, zei hij dat het opnieuw wit bier was. Hoewel iedereen het voor bruin bier hield, bleef Hedzer volhouden dat het wit bier was. Hij zei:

Jullie liegen dat het bruin is.

Hij wilde wel om een fles wijn wedden. Jouke antwoordde:

Daar wed ik met u om een fles wijn.

Hedzer bleef er zo over doorgaan dat Jouke ten slotte zei dat hij, hoewel hij de fles wijn gewonnen had, die toch niet van Hedzer opeiste maar hem schonk.

Aaltie kon zich niet meer precies alle praatjes herinneren die waren uitgewisseld. Zij wist echter heel goed dat niemand Hedzer de geringste reden tot ongenoegen had gegeven. Haar werkgeefster had zitten slapen. Hedzer Binnerts en Jan Pijtters trokken van hun voeten hun schaatsen, die zij aan hun voeten hadden gehad. Zij kwamen beiden over de vloer. Hedzer werd boos en Aalties werkgeefster had geroepen dat de voordeur geopend moest worden. Haar broer Jouke ging daarvoor naar buiten. Hedzer kwam daar ook. Aaltie ging hen achterna en zag dat Hedzer buiten langs de palen vóór de stoep Jouke achtervolgde. Toen Jouke naar binnen kwam, bloedde hij afgrijselijk. Hij had een grote snijwond in zijn gezicht tot over de kin en zei:

Zo heeft Hedzer mij gesneden.

Hedzer kwam ook binnen, ontkende het feit en viel Jouke opnieuw aan. Jouke weerde hem af met een stoel. Toen die aan de kant viel, grepen de partijen elkaar vast. Jouke gaf Hedzer toen verschillende slagen. Oppasser Klaas Beernts haalde hen uit elkaar.

Aaltie wist heel goed dat niemand anders dan Hedzer op dat moment met Jouke buiten de kamer was geweest. Na de snijwond had niemand anders dan Jouke Hedzer aangeraakt. Meer wist zij er niet van. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en tekende met een merk. De gewonde persoon is haar broer.

Opgemaakt in Tietjerk, 3 februari 1763. Bij het merk staat: Aaltie Fockes.

Andere verklaringen uit Tietjerk