Tietjerk 1759: een vreemde in huis en verdwenen zilver

Alle verhalen en verklaringen uit Tietjerk

In de kerstnacht van 1759 werd het gezin van boer Gosse Jogchums in Tietjerk wakker van geluid in huis. Gosse, zijn vrouw Jeltie Pijtters en hun kinderen Jetske en Jochum vertelden ieder wat zij hadden gehoord en wat daarna ontbrak.

Gosse Jogchums / Joghums

Gosse Jogchums, boer te Tietjerk, naar zijn beste weten in zijn 51ste of 52ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat zijn oudste dochter hem de afgelopen nacht, omstreeks twee uur, had toegeroepen dat er iemand in huis was en dat hij meteen uit bed moest komen. Terwijl hij zijn broek wilde aantrekken, zag hij niemand, omdat hij geen licht had. Wel hoorde hij iemand naar achteren lopen. Nadat hij licht had aangestoken, ging hij naar buiten. Door de duisternis kon hij niemand zien. Hij vond de deur van zijn kleine schuur open. Die was de vorige avond gesloten geweest en leek van binnenuit geopend. Hij dacht dat de dief de vorige avond heimelijk was binnengekomen en zich in huis had laten opsluiten. In het voorhuis vond hij een ladder, waarlangs iemand omhoog lijkt te zijn gegaan.

Uit de kist, waarin de sleutel de vorige dag was blijven zitten, vermiste hij ongeveer negen à tien carolusgulden: drie grote guldens, één carolusgulden, drie schellingen, enkele zesthalven en de rest aan dubbeltjes. Verder ontbraken een zilveren lepel met de letters H: W: G: en van de tafel een zilveren lepeltje; van de schoenen van zijn beide zoons ontbraken twee paar zilveren schoengespen met de letters P: G: en J: G. Uit de broek van zijn jongste zoon waren een beetje geld en een paar zilveren broekgespen verdwenen.

Aan de broekgespen zaten stalen beugels. Verder ontbraken een paar zilveren schoengespen van zijn oudste dochter, een paar koperen schoengespen van de schoenen van zijn vrouw, een koperen tabaksdoos uit de broek van zijn oudste zoon en een roodbonte doek van een stoel. Bij de stoel had hij een stuk ijzeren roede gevonden, dat hij hierbij had overgeleverd. Hij wist niet van wie het was en evenmin wie de diefstal had gepleegd. Hij wist verder niets. Na voorlezing ondertekende hij zijn verklaring in Bergum op 26 december 1759 met 'gosse jogchums'. De grietman en de beëdigde klerk bevestigden de opname op die datum.

Jeltie Pijtters

Jeltie Pijtters, echtgenote van Gosse Jogchums, boer te Tietjerk, in haar 49ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat haar dochter in de nacht van 25 op 26 december, omstreeks twee uur, haar man had toegeroepen dat er een vreemde in huis was en dat hij meteen uit bed moest komen. Zij had iemand naar achteren horen lopen. Nadat zij licht hadden aangestoken, vonden zij de kleine schuurdeur open; die was de vorige avond gesloten. Het leek erop dat de dief zich in huis had laten opsluiten en de deur van binnenuit had geopend. Uit de kist, waarin de sleutel was blijven zitten, waren volgens haar drie grote guldens, één carolusgulden, drie schellingen, enkele zesthalven en dubbeltjes gestolen.

Zij kon de hoeveelheid niet precies bepalen, maar schatte het gestolen geld op meer dan acht carolusgulden. Verder waren een zilveren lepel met de letters H: W: G: en het jaartal 1748, ook een zilveren lepel van de tafel, één van haar schoenen en een paar koperen schoengespen verdwenen. De koperen tabaksdoos was langwerpig. Op het deksel stond een dubbele arend en langs de rand waren wolkjes uitgesneden.

Zij had verdenking opgevat tegen Sijbolt Kaspers van der Deel, afkomstig uit Arum en nu verblijvend in Harlingen, omdat hij bij haar thuis bekend was. Op 27 december had zij zich onder meer gemeld bij zilversmid Lents te Leeuwarden. Nadat zij Sijbolt had beschreven, liet de zilversmid haar de zilveren schoengespen van haar oudste zoon zien, met op de beugels de letters P: G. Hij zei dat ze de vorige ochtend omstreeks acht uur aan hem waren verkocht door iemand die aan haar beschrijving van Sijbolt beantwoordde. Gisteren hadden zij in hun hooi het eerdergenoemde paar roeden gevonden. Zij was er zeker van dat die aan Sijbolt Kaspers van der Deel toebehoorden. Zij wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 2 januari 1760 met 'jeltie pijtters'.

Jetske Gosses

Jetske Gosses, wonend te Tietjerk en in haar 23ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde over de nacht van 25 op 26 december 1759. Zij merkte gestommel op het bed en daarna over de vloer. Zij riep haar vader dat hij uit bed moest komen, omdat zij een vreemde in huis hoorde lopen. Daarna hoorde zij meteen iemand naar achteren lopen. Vervolgens ontdekte zij dat onder andere haar schoenen gestolen waren. Zij noemt daarbij haar vierkante zilveren gespen, met de letters J: G: op de beugels.

Die letters waren J: G. Op 27 december reisde zij met haar moeder naar Leeuwarden. Daar beschreven zij aan zilversmid Lents Sijbolt Kaspers van der Deel, afkomstig uit Arum en verblijvend te Harlingen. Hij was bij hen thuis goed bekend en daarom verdachten zij hem. De zilversmid liet haar de zilveren schoengespen zien die van haar broer Pijtter Gosses waren gestolen. Hij zei dat iemand zoals zij Sijbolt beschreven had, ze de vorige ochtend omstreeks acht uur aan hem had verkocht. Gisteren was het bijgevoegde paar roeden in het hooi gevonden. Zij zei zeker te weten dat die van Sijbolt Kaspers van der Deel waren. Zij ondertekende na voorlezing in Bergum op 2 januari 1760 met 'jetske gosses'.

Jochum Gosses

Jochum Gosses, wonend te Tietjerk, negentien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Wegens zijn minderjarigheid werd hij niet beëdigd. Hij verklaarde dat hij in de nacht van 25 op 26 december, omstreeks twee uur, wakker werd door het geroep van zijn vader. Zij vonden de kleine schuurdeur open. Zij ontdekten onder andere dat van zijn broer Pijtter Gosses een paar ovale zilveren schoengespen waren gestolen, met op de beugels de letters P: G. Hijzelf vermiste een paar vergelijkbare, enigszins anders gevormde gespen met de letters J: G: op de beugels. Verder noemde hij vermoedelijk geribbelde zilveren gespen.

Die gespen met stalen beugels en een beetje geld waren uit de zak van zijn broek gestolen. Verder was een roodbonte doek verdwenen, die op een stoel had gelegen en die zij voor twee carolusgulden hadden gekocht. De koperen tabaksdoos van zijn broer Pijtter Gosses was langwerpig. In het deksel waren een dubbele arend en een hartje uitgesneden. Gisteren waren in hun hooi de genoemde twee roeden gevonden. Hij wist dat die van Sijbolt Kaspers van der Deel waren. Zij verdachten hem omdat hij bij hen thuis goed bekend was en de week ervoor nog bij hen was geweest, met een roede. Hij wist verder niets en ondertekende na voorlezing in Bergum op 2 januari 1760. De verklaring werd opgenomen door de grietman als commissaris en de beëdigde klerk.

Raden van Friesland

Andere verklaringen uit Tietjerk