Suameer 1778: Lykele Jelkes zoekt zijn praam en aalvuiken
Aangifte van Lykele Jelkes en het verhoor van Jan Gerrijts, opgenomen bij het gerecht van Tietjerksteradeel in 1778.
Lykele Jelkes uit Suameer was in zijn drieënzestigste levensjaar toen hij op 7 september 1778 zijn verklaring aflegde. Hij vertelde dat hij bij de Eekmasten onder Bergum zijn praampje met een touw had vastgemaakt. Het lag daar zonder slot. De volgende ochtend was het verdwenen.
Hij zei het praampje als woning te gebruiken.
In de praam hadden spullen voor het varen en vissen gelegen. Hij noemde een viskaar, een schepnet, een slot en vier aalvuiken, waarmee aal werd gevangen. Verder staan er onder andere twee platen, twee sittelstaken en een ijzeren voorwerp vermeld.
Lykele Jelkes zoekt het verdwenen goed
Een viskaar kreeg hij dezelfde dag terug in de Cromme Ee. Er zat geen vis meer in en het slot van de kaar ontbrak. Op de vijfde ging Lykele op reis om zijn overige spullen te zoeken. Bij een winkelier op Collumer Zijl vond hij zijn vier aalvuiken terug. Ze waren volgens hem bijna allemaal nog in goede staat.
De winkelier vertelde dat hij de vier vuiken samen had gekocht voor één carolusgulden en vijf stuivers. Hij noemde de verkoper niet. Lykele vroeg ook niet naar de naam van die verkoper. Lykele kende de naam van de winkelier niet. De winkelier wilde de vuiken teruggeven als Lykele hem de betaalde som zou vergoeden. Lykele weigerde en liet de vuiken daar achter.
Daarna vond Lykele bij een kruier die Gerrijt werd genoemd een praampje dat hij als het zijne herkende. De kruier vertelde dat hij het voor tien carolusgulden had gekocht. Ook de naam van die verkoper kreeg Lykele niet te horen. Hij liet het vaartuig voorlopig bij de kruier achter, raadpleegde een procureur en deed vervolgens aangifte.
Lykele verklaarde dat hij tijdens de zoektocht zeer verward was geweest. Hij vertelde ook dat hij een "quaade Vermoden" had tegen Jan Gerrijts uit Suameer, bijgenaamd de Koekeman. Onderweg bij Ritsumazijl en het Kalkwerk hadden onbekende mensen hem verteld dat deze man daar met het praampje en de vuiken was geweest. Lykele had dat zelf niet gezien.
Jan Gerrijts wordt verhoord
Op 23 november 1778 werd Jan Gerrijts verhoord. Hij was ongeveer 25 jaar oud en zat gevangen. Hij werd geconfronteerd met de eerdere verklaring van Lykele Jelkes. Jan erkende dat hij het praampje had genomen toen het bij de Eekmolen aan de Bergumer Vaart met een touw vastlag. Hij had de spullen aan boord meegenomen en was ermee naar Leeuwarden gevaren.
Jan vertelde dat hij ook de fuiken van Lykele had meegenomen. Hij wist niet meer of het er drie of vier waren. Hij voer ermee naar Ritsumazijl, waar hij de praam voor tien carolusgulden verkocht aan een man die in Deinum woonde. Volgens Jan ontving hij het afgesproken bedrag.
Jan zei ook dat hij bij een winkelier brood had gekocht voor zeven stuivers en een hoeveelheid jenever. Hij sloot zijn verklaring af met een handmerk. De verklaring is op 23 november in Bergum vastgelegd.
Jan Gerrijts in Suameer: gelijke naam, botsende leeftijden
Deels hetzelfde onderzoek; persoonskoppeling over de jaren onzeker. In 1768 en 1769 wordt Jan uitdrukkelijk zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer genoemd; deze passages horen bij samenhangende onderzoeken. De man uit 1768 schat zich echter op 23 tot 26 jaar. De Jan Gerrijts, bijgenaamd de Koekeman, uit de praamzaak van 1778 is ongeveer 25. Dat leeftijdsverschil past niet bij tien verstreken jaren. De verklaring over het gebroken slot uit 1771 geeft hier geen vader, partner of leeftijd om de aansluiting te bewijzen. De verhalen worden als vergelijkingsmateriaal verbonden; de drie tijdstippen vormen geen bewezen persoonsdossier. Ook de Jan bij Het Zwartkruis in 1795 en de naamgenoot onder Harkema Opeinde worden niet samengevoegd.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Suameer
Andere getuigenverklaringen
Verhalen uit Suameer in de 18de eeuw
Suameer 1779: verdwenen scheepsgerei
Suameer 1781: schoenen en bijbels
Suameer in de 18de eeuwDagelijks leven
Afbeeldingen bij het dagelijks leven
Bronnen
- Informatieboek van Tietjerksteradeel, toegang 13-38, boek 3, dossier IB3-D81; scans 256-259, 269 en 272.
- Diplomatische transcripties en moderne Nederlandse teksten uit de aangeleverde cumulatieve bronbewerking C7-C16.
Verantwoording
De aangifte is gedateerd 7 september 1778. In het stuk wordt 3 november 1776 genoemd als dag waarop de praam werd vastgemaakt. Die datering en enkele volgordewoorden zijn onzeker en zijn niet stilzwijgend veranderd.
De benamingen van een aantal scheepsvoorwerpen, de Eekmasten, de bestemming Dojmeer en de muntsoort bij de koopsom van de praam zijn onzeker gelezen. Ook het verband met een bedrag van zes gulden is onduidelijk. Lykele gebruikte mogelijk het woord "woning" voor zijn praam; zonder zekere lezing wordt dat niet als feit vermeld.
Jan erkende het meenemen en verkopen van het vaartuig. De opgegeven dag van de diefstal en de maatnaam van de jenever in zijn verklaring zijn onzeker. Een definitieve straf is niet aanwezig.
De maat voor de hoeveelheid jenever en enkele oude namen van scheepsgerei zijn niet met zekerheid te ontcijferen.
Verantwoording bij de verklaringen
- De herlezing geeft de getuigennaam Lykele Jelkes en leest 7ber als september. De oude aanloop heeft een hiermee strijdige lezing 3 november 1776[?]; die is niet tot een nieuwe vaste datum gemaakt. Een passage over ongeveer drie jaar, een persoon en zes gulden is onleesbaar. Enkele inventarisnamen Zel-Las, platen, sittelstaken en ijzeren zander blijven onzeker.
- De naam van de kruierplaats leest Dojmeer[?]. De maat jenever is een halve Vandertie[?]. De dag- en maandnotatie bij Jans nemen van de praam is onzeker. De kantlijn vraagt om toezending van Jan met zijn verklaring; de ontvreemde praam en de vier respectievelijk drie of vier fuiken zijn per verklaring onderscheiden.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw