Suameer 1768: laarzen, kaas, schaatsen en een verhoor

Alle verhalen en verklaringen uit Suameer

Romke Rienks woonde met zijn vrouw Yttje Johannes in Suameer. Romke was in zijn 51ste levensjaar; Yttje in haar 45ste. In december 1768 werden meerdere verklaringen en een verhoor opgenomen over goederen die uit hun huis waren verdwenen.

Romke Rienks

Romke Rienks, wonend te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op de avond van de 5de van deze maand ontdekte dat waren gestolen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen, drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap, wit langet, met de maat "een engen agtste" el, een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk van een grove gele kaas en een stuk roggebrood. Naar zijn vermoeden raakte hij de goederen op de 5de bij daglicht kwijt. Hij en zijn vrouw waren beiden weg. Ze hadden de achterdeur dichtgedaan en de middendeur op de klink gezet, maar vergeten die te grendelen. Vandaag hoorde hij dat Jan Gerrijts, zoon van Gerrit Jans, wever te Suameer, het stuk kaas had gebracht bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers daar. Bij nader onderzoek bekende Jan Gerrijts ook dat hij dat stuk kaas daar had gebracht. Gisterenavond ging de getuige naar het huis van Gerrijt Jans, bij wie diens zoon Jan Gerrijts woont, en sprak Gerrijt Jans erop aan. Deze zei van niets te weten. Vervolgens gingen zij naar achteren. Hij en Gerrijt Jans vonden op de zolder de laarzen, het paar zwarte korte moffen en één hoefijzer. De getuige herkende ze als zijn eigendom en nam ze weer mee naar huis. De overige goederen vond hij niet terug. Volgens vader Gerrijt Jans was Jan Gerrijts al vertrokken en was hij vandaag nog niet verschenen. Verder wist de getuige niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende; zijn naam en eigenhandig gezet merk staan onderaan. Bergum, 22 december 1768. Romke Rienks.

Yttje Johannes

Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks te Suameer, in haar 45ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat zij op de avond van de 5de ontdekte dat waren weggenomen: een paar laarzen, een paar zwarte korte moffen, drie hoefijzers, drie schaatsen, een bruin baaien lap en wit langet, met de maat "een en agtste" el, een rood Soord-doekje, een bruin retijnen lap, een stuk grove gele kaas van naar haar schatting anderhalf pond en een stuk roggebrood. Naar haar vermoeden was de dief via de achterdeur en middendeur binnengekomen; die waren niet gegrendeld. Daarna hoorde zij dat het stuk kaas bij Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Om daar meer van te weten, vroeg zij Martjen Brugts hoe zij aan het stuk kaas was gekomen. Die antwoordde dat Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans daar, het haar had gebracht. Gisteren was de getuige aanwezig in het huis van Martjen Oebles. Jan Gerrijts werd daar ondervraagd en bekende dat hij het stuk kaas aan Martjen Oebles had gebracht, maar zei dat hij het van Ludser Sjoerds te Suameer had gekocht. Daarna ging de man van de getuige 's avonds naar het huis van de genoemde Gerrijt en vroeg hem naar de weggenomen goederen. Deze zei dat hij daar niets van wist. Maar toen zij gingen zoeken, vonden zij op de zolder van Gerrijt Jans de laarzen, de moffen en één hoefijzer. Haar man bracht deze goederen terug naar huis. Volgens Gerrijt Jans was zijn zoon Jan Gerrijts al vertrokken, zonder dat men wist waar hij verbleef. Zij kon verder niets zeggen, sloot haar verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 22 december 1768. yttje johannes.

Jan Sijmens Pel

Jan Sijmens Pel, distillateur te Suameer, in zijn 51ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond in het huis van Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was. Daar waren ook Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, opzichter Ysse Rinkes en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. In hun aanwezigheid vroeg Martjen Brugts aan Jan Gerrijts of hij haar de kaas had gebracht. Jan Gerrijts antwoordde bevestigend. Hij zei dat hij die kaas van Ludser Sjoerds had gekocht en er een stuk van had afgesneden. Martjen Oebles zei toen.

Waar het ene weggekomen is, kan het andere ook wel zijn.

Jan Gerrijts stond op en ging weg. Hij zei:

Martjen kan de laarzen zelf wel gestolen hebben en zij mag weten waar de laarzen zijn.

De getuige wist verder niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 22 december 1768. jan Sijmens Pel.

Ysse Rinkes

Ysse Rinkes, opzichter bij de molen te Suameer, in zijn 37ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij gisterenavond naar het huis van Martjen Oebles, weduwe van Harmen Rutgers te Suameer, was gekomen. Daar waren ook Jan Sijmens Pel, Yttje Johannes, echtgenote van Romke Rienks, en Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans. Martjen Brugts vroeg Jan Gerrijts of hij haar niet een stuk kaas had gebracht. Hij antwoordde ja en zei dat hij een van Ludser Sjoerds had gekocht en dat stuk ervan had afgesneden. Martjen Brugts zei daarop:

Waar het ene weggekomen is, kan het andere ook wel zijn.

Hij ging weg en zei:

Martjen kan de laarzen zelf wel gestolen hebben en hij mag weten waar die zijn.

Verder wist Ysse Rinkes niets, sloot zijn verklaring na voorlezing en tekende eigenhandig. Bergum, 22 december 1768. Ysse Rinkes. Aldus verklaard voor grietman en beëdigd klerk te Bergum, 22 december 1768. H.W. van Altena; G. Wilhelmi.

Jan Gerrijts, gedetineerde

Verklaring van de gedetineerde Jan Gerrijts.

Jan Gerrijts, vrijgezel te Suameer, wonend bij zijn vader Gerrijt Jans, wever te Suameer, ongeveer 23, 24, 25 of 26 jaar oud, zonder dit precies te kunnen bepalen, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen. Hij verklaarde dat hij ongeveer drie weken geleden op het land van Wialte Melles, dicht bij het huis van Romke Rienks te Suameer, was geweest. Daar was die middag omstreeks drie uur achter Romke Rienks' huis Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, eveneens uit Suameer. Zij riep hem bij zich. Toen hij bij haar kwam, zei Martjen Brugts tegen hem:

Hier heb ik een goed stuk.

Zij zei dat hij de laarzen en moffen moest meenemen en de laarzen zolang in het hooi moest stoppen tot het donker.

Jan Gerrijts

Zodra het donker was, moest hij daar vertrekken. Hij deed dat, haalde de laarzen en moffen die avond weg en bracht ze op de zolder van zijn vader. Martjen Brugts zei toen tegen hem dat hij de laarzen voor drie carolusguldens moest verkopen en haar de helft van dat geld brengen. Hij zegt dat Martjen ze uit de schuur van Romke Rienks had gestolen. Genoemd worden een stuk kaas, een stuk brood, drie hoefijzers, drie schaatsen, een stukje langet en lappen. Hij zou er niets van hebben gebruikt of gegeten.

Hij zegt verder dat Martjen Brugts later tegen hem had gezegd met de laarzen naar haar huis te komen. Een Hendriks uit Bergum wilde ze kopen en zou daarvoor bij haar thuis komen. Jan zegt niet in Romke Rienks' huis te zijn geweest. Volgens hem had Martjen Brugts de goederen al buiten het huis gebracht. De achterdeur stond open.

Omdat hij verder niets kon zeggen, sloot hij zijn verklaring na voorlezing. Hij zette een merk in de vorm van een I. Bergum, 28 december 1768. Zo verklaard voor ons, de grietman en klerk. Dezelfde datum; ondertekeningen H. W. Altena en G. Wilhelmi.

Sjoerd Jans

Nadere verklaringen afgenomen voor mij, Henricus Wiardus van Altena, grietman over Tietjerksteradeel, in dit gerecht, op verzoek van de fiscaal, ambtshalve, om te dienen zoals behoort.

Sjoerd Jans, wonend in Suameer en naar beste weten in zijn 44ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat afgelopen maandagmorgen, de 26ste van deze maand, tussen acht en negen uur Maaike Harmens voor zijn vensters kwam. Zij woonde bij haar moeder Martjen Brugts, weduwe van Harmen Rutgers, in Suameer. Zij zei:

Kom hier eens, wat ligt hier voor goed?

Toen hij naar buiten ging en het bekeek, bleken het twee hoefijzers, drie schaatsen, een rood doekje en een stuk wit langet van een en een achtste el te zijn. Hij bracht Romke Rienks hiervan op de hoogte. Romkes vrouw bekeek de goederen, herkende ze als de hare en nam ze mee naar huis. Omdat hij verder niets wist, sloot hij de verklaring na voorlezing en ondertekende eigenhandig. Bergum, 28 december 1768. Ambtelijk slot van dezelfde datum, H. W. Altena en G. Wilhelmi.

Martjen Brugts

Verhoor van de gedetineerde Martjen Brugts.

Martjen, weduwe van Harmen Rutgers in Suameer en in haar 45ste levensjaar, was als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de verklaringen van 22 en 28 december 1768 en 5 januari 1769. Zij verklaarde dat op de avond van 5 december Jan Gerrijts, zoon van wever Gerrijt Jans in Suameer, bij haar thuis was geweest terwijl zij afwezig was. Hij had er een stuk heel grove kaas gebracht, zoals zij het thuis toonde. Haar dochter Tjetske Harmens had haar dat verteld. Zij ontkent dat zij Jan die avond heeft gesproken.

Zij zegt niet te weten hoe Jan aan de kaas kwam. Zij ontkent uitdrukkelijk dat zij die kaas of de andere goederen uit Romke Rienks' huis heeft gehaald. Ook ontkent zij achter Romkes huis te zijn geweest en de genomen goederen aan Jan te hebben gegeven.

Zij was op die datum wel te weten gekomen dat bij Romke een groot stuk kaas weg was. Zij had Jan op 6 december bij haar thuis ontboden om hem in aanwezigheid van Rinkes en Jan Sijmens Pel te vragen De vraag was of Jan op de dag vóór Sint-Nicolaas 1768 geen stuk kaas bij haar had gebracht. Hij antwoordde ja en zei het van Ludser Sjoerds te hebben gekocht, zoals hij eerder tegen haar dochter had gezegd.

Martjen zegt niet te weten hoe de goederen bij Sjoerd Jans' huis waren gekomen. Haar dochter Maaike Harmens ging op last van Rinkes van huis. Zij had de goederen daar gevonden en Sjoerd Jans en de genoemde opzichter Rinkes meteen ingelicht.

Martjen wist volgens haar zeggen ook niets van de gouden knoop en zwarte koralen die Jurjen Wijbrens kwijt zou zijn. Zij zei verder dat haar man Harmen Rutgers omstreeks Lichtmis 1761, was overleden. Ongeveer acht weken daarna had zij een kind gekregen. Later was zij zwanger geworden van Sybren Gjolts, die nu in Suameer woonde, en had zij een dochter gekregen. Die was nu in haar vierde levensjaar. Sybren had beloofd haar te trouwen, maar was daar later op teruggekomen en had geweigerd met haar te trouwen.

Martjen sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende eigenhandig. Bergum, 16 januari 1769; Martjen Brugts. Daarnaast staat J. Alies.