Dijken, polders en voedsel op Terschelling
Aan de noordzijde hadden de eilanddorpen duinen tussen hun huizen en de Noordzee. Aan de Waddenkant lagen lage akkers, hooilanden, weilanden en kwelders. Daar moest men water tegenhouden om koeien, schapen en het wintervoer te beschermen. De oude dorpen Midsland, Hoorn en de omliggende buurtschappen lagen op hoger zand.
Werk aan een aarden dijk, algemene reconstructie.
1602 en 1650: bedijking en herstel
De Stryperpolder werd in 1602 bedijkt. P.J. Wichers noemde in zijn beschrijving van 1899 een Westerpolder die eveneens in 1602 en opnieuw in 1650 werd bedijkt. De precieze historische benamingen en grenzen verschillen tussen de publicaties; daarom zijn die twee aanduidingen niet zonder nader kaartonderzoek gelijkgesteld.
Dijken vragen voortdurend onderhoud. Klei, grond en houten versterkingen moesten bij beschadiging worden aangevoerd. Wanneer de dijk bezweek, raakten niet alleen de akkers onder water, maar konden ook melkvee, hooi en opgeslagen voedsel verloren gaan.
Grond- en dijkwerk, algemene illustratie rond 1750.
1737-1739: een binnendijk aan de zuidkant
Volgens de monumenteninventarisatie werd in 1737-1739 een binnendijk aan de zuidkant van het eiland aangelegd. Die werd later verlengd. Aan de oostzijde bleven buitendijkse gronden bij de Grieën liggen. De zeegaten en vaargeulen veranderden terwijl het Wad slib bleef aanvoeren.
1825: het water breekt door
De stormvloed van februari 1825 overspoelde de Stryperpolder. Door de sterke stroming ontstonden diepe gaten bij de dijk. Het Ponswiel herinnert aan een doorbraak. Bij Midsland werd vee in de kerk gebracht om het uit het water te houden.
Dijkwerk bij opgestuwd water, algemene illustratie.
1858 en 1899: nieuw boerenland, visserij en opbrengst
In 1858 werd Nieuwland ingedijkt voor de hervormde kerk van Midsland. Wichers schreef in 1899 over rogge, gerst, haver, bonen, erwten en aardappelen. Hij telde op het eiland ongeveer 750 runderen en 350 paarden en beschreef de uitvoer van veulens, runderen, boter en graan. Hij schreef ook over zeven eendenkooien, waarvan sommige honderden vogels op een dag konden opleveren.
Wichers gaf ook zijn eigen oordeel over de inkomsten uit de visserij:
P.J. Wichers, Het eiland Terschelling (1899):
De kustvisscherij op versche visch geeft in de laatste jaren treurige resultaten; vandaar dat vele jongere visschers deelnemen aan de haringvangst
Vervolgens schreef hij dat sommige jonge vissers voor de haringvangst kozen. Zij vertrokken pas nadat het werk op het land gereed was.
Wichers beschreef dat mannen in de haringvangst gingen zodra hun werk op het land gereed was. Daarna bleven vrouwen en kinderen zorgen voor de akkers, het vee en een deel van de oogst. Voor arme eilandbewoners leverde de pluk van veenbessen in de duinen volgens hem gedurende enkele herfstweken betaald werk op. Vissers kwamen met hun korren bovendien stenen van verdwenen gebouwen uit de bodem tegen.
P.J. Wichers, over grond, water en dijken (1899), in modern Nederlands
Aan de zuidzijde van Terschelling lagen de akkers en weilanden achter zeedijken en stenen glooiingen. Aan de noordzijde vormden brede duinreeksen de natuurlijke bescherming. Er was ongeveer 1.400 hectare bouw- en weideland, van zeeklei en gemengde grond tot veel zand. Daarbij hoorde de Westerpolder, met bedijkingen in 1602 en 1650, en het Nieuwland dat in 1858 werd ingedijkt voor de hervormde kerk van Midsland.
Op de waardgronden voor het eiland lagen geulen, banken en plekken waar mosselen en andere schelpdieren werden gehaald. Vissers haalden soms zelfs stukken steen in hun netten op. Zo werden de vondsten uit korren en netten tijdens de visserij onderdeel van gesprekken over de verdwenen grond en vroegere bewoners.
Wat is nog zichtbaar?
- De Stryperpolder met de omgeving van het Stryperkerkhof.
- De dijken en het Ponswiel.
- De huidige verkaveling en oude dorpslinten bij Hoorn en Midsland.
Andere dorpen en eeuwen
Dorpen en perioden
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.