Hardegarijp in de 18de eeuwTietjerk 1776: twee huizen branden bij de brug af
Twee timmerknechten vervoerden in mei 1776 drie vlotten balken naar Hardegarijp. Rond elf uur in de avond zagen zij bij Tietjerk een persoon met een licht.
Later brandden op die plek twee huizen af. Wijbe Yges en Klaas Andrijs verklaarden op 14 mei ieder afzonderlijk wat zij tijdens hun reis hadden gezien.
Wijbe Yges vaart met drie vlotten balken
Wijbe Yges is timmerknecht en in zijn 29e levensjaar. Hij wordt verhoord. Met zijn makker was hij op reis met drie vlotten balken. Zij moesten die naar de Reitsma in Hardegarijp brengen. De balken waren voor hem bestemd.
Wijbe woonde volgens de aanvullende broncontrole in Grouw.
Afgelopen donderdagavond kwamen zij om ongeveer elf uur bij Tietjerk. Zij zagen ten noorden van de brug een licht achter de huizen. Zij voeren onder de brug door.
Later zagen zij op de plaats waar zij het licht hadden gezien een hevige brand ontstaan. In korte tijd werden twee huizen tot as verteerd. Wijbe kon niet zeggen hoe de brand was ontstaan of wie hem had veroorzaakt.
Het licht was zo dichtbij geweest dat zijn makker had voorgesteld aan de persoon die het droeg te vragen hoe laat het was. Wijbe wist verder niets. Na voorlezing bleef Wijbe bij zijn verklaring en ondertekende hij die als 'Wijbe yges'. Bergum, 14 mei 1776.
Klaas Andrijs wil vragen hoe laat het is
Klaas Andrijs is timmerknecht en in zijn 19e levensjaar. Hij wordt onder ede verhoord. Afgelopen donderdag was hij met zijn makker op reis met drie vlotten balken om die bij de Reitsma in Hardegarijp af te leveren.
Om ongeveer elf uur in de avond kwamen zij bij Tietjerk. Ten noorden van de brug zagen zij een persoon met een licht lopen. Klaas zei tegen zijn makker:
waar is het Ligt Willen Wij eens Vragen hoe Laat het is
In modern Nederlands: Waar is het licht? Zullen wij eens vragen hoe laat het is?
Het werd niet nodig geacht om de tijd te vragen. Zij voeren verder. Ongeveer een uur later zagen zij dat op de plaats waar zij het licht hadden gezien een hevige brand ontstond. In korte tijd brandden twee huizen af.
Klaas wist niet hoe de brand was veroorzaakt en ook niet wie de persoon met het licht was. Hij kon ook niet beschrijven hoe de ruimte achter de afgebrande huizen was ingericht, omdat hij daarmee onbekend was. Hij kon verder niets zeggen. Na voorlezing bleef hij bij zijn verklaring en ondertekende hij die eigenhandig. Bergum, 14 mei 1776.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Tietjerk
Over Tietjerk
Plaatsen dichtbij in de 18de eeuw
Hardegarijp in de 18de eeuw
Rijperkerk in de 18de eeuw
Oenkerk in de 18de eeuw
Garijp in de 18de eeuw
Bergum in de 18de eeuwVerhalen uit plaatsen dichtbij
Dagelijks leven
Verantwoording
Informatieboek 3, C8, IB3-D60, IB3-V146-V147, bladen 181-183. Beide verklaringen zijn van 14 mei 1776.
De woonplaats wordt voorlopig gelezen als Garijp. De routepassages bij het huis van Jelle Dirks, de precieze plaats van het licht en enkele handelingen zijn onleesbaar. Ze zijn niet ingevuld of op een kaart als vaste route getekend.
Klaas noemt ongeveer een uur tussen het zien van het licht en de brand. Wijbes overeenkomstige tijdpassage is onvolledig. Geen van beiden kent de brandstichter of brandoorzaak. De onbekende met het licht wordt niet als dader aangewezen. De gecorrigeerde naam-, plaats- en inhoudslezingen zijn aan de originele scans getoetst. Onzekere passages zijn niet aangevuld.
V146-V147: Habbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, nam de verklaringen op verzoek van de fiscaal op. Het gezamenlijke ambtelijke slot noemt de grietman en de secretaris op 14 mei 1776. De tweede ondertekening naast H. B. Sminia is deels onleesbaar. De beginformules bewijzen in deze transcriptie geen eenduidig leesbare beëdiging.
Verantwoording bij de verklaringen
- De passage bij het voorbijvaren noemt Jelle Dirks, maar de precieze verbinding is onleesbaar. Ook een detail over een persoon en turf is onzeker. Er is geen brandstichter uit afgeleid. Bijzitter Reitsma volgt de aangeleverde herlezing.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven