Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
De Friese landen vervolgden hun klachten tegen de stadhouder en zijn bestuurders.
Plaatsen in de 16de eeuw
De klachten 7 tot en met 11
De Friese klachten, artikel 7 (in modern Nederlands):
7. Tweedracht over de twee stuivers
Het eisen van twee stuivers heeft tweedracht veroorzaakt onder de edelen die de keizer steunen. De bestuurders hebben schriftelijke klachten en beschuldigingen aan de stadhouder in zijn leger voor Genemuiden gestuurd. Zij beschuldigden enkele edelen ervan tegen de keizer samen te zweren en het gewone volk tot onrust tot zijn nadeel aan te zetten.
Dat is voor die edelen een grote belediging. Zij hadden zich op grond van hun privileges verzet tegen het betalen van twee stuivers over de floreenrente zonder landdag en zonder hun toestemming. De brief die de bestuurders aan de edelen stuurden, beschrijft dit uitvoeriger.
De Friese klachten, artikelen 8-9 (in modern Nederlands):
8. De zondag na Sacramentsdag
De keizerlijke onderdanen leden op de zondag na Sacramentsdag grote schade door roof, brand en brandschatting van het hele leger. Dat kwam door nalatigheid en verzuim van de gebroeders Tjaard en Douwo van Burmania, kapiteins die door de edelen en boeren van het land waren uitgezonden. Zij lieten de Gelderse soldaten verspreid in Barradeel en Menaldumadeel liggen. De kapiteins waren over de Gelderse aanslag ingelicht en gewaarschuwd Mariëngaard meteen te bezetten.
9. De oorlog verlengen
De genoemde ambtenaren en kapiteins hadden de afgelopen zomer opdracht voor de oorlog. Zij hebben geprobeerd de strijd te verlengen en het platteland te verwoesten, te brandschatten en uit te putten, tot nadeel van de keizer en de landen. De gebieden onder Gelderse bescherming waren juist bereid te helpen Dokkum en Sloten te belegeren en lieten dat ook weten. De onderneming van de stadhouder en bestuurders werd echter niet verder gebracht.
De Friese klachten, artikelen 10-11 (in modern Nederlands):
10. Gevangenneming en brand dreigen
Het is nodig dat onze genadigste vrouwe bevelbrieven naar Friesland stuurt om de toegestane privileges uit te voeren. Onze stadhouder houdt die uitvoering tegen. Op 10 november vroeg hij in aanwezigheid van de commissaris aan de raad wat hij moest doen met de grietenijen die hadden toegezegd de jaarlijkse belasting op te brengen. Hij wilde mensen van zijn eigen rechtsgebied met gevangenneming en brand vervolgen en het geld verkrijgen.
Zoiets is in de landen nooit vertoond en strijdt met de aard van land en volk. Die zijn niet met onderwerping, maar met mildheid en welwillendheid tevreden te stellen. De gevolmachtigde gezanten hebben hierover advies naar het hof gestuurd.
11. Geweld en ongelijke rechtspraak
Naast de algemene roof, brand en brandschatting hebben keizerlijke soldaten deze zomer de landen beschadigd en mensen gevangen weggevoerd. Een vrouw is zo geslagen dat zij onmiddellijk een dood kind baarde. Op veel plaatsen zijn kisten en geldkisten opengebroken; bedden, kisten en levensmiddelen zijn meegenomen alsof de inwoners vijanden van de keizer waren.
Men legde hun leveringen op zonder betaling, terwijl de soldaten zelf wel betaald werden. De stadhouder en bestuurders hadden dit kunnen verhinderen. De landen kunnen dit moeilijk verdragen. Daar komt dagelijks slechte rechtspraak bij: een misdadiger uit een ander land wordt vrijgelaten, terwijl iemand uit Friesland voor minder schuld aan zijn lichaam wordt gestraft.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Stedelingen en plattelanders
Dorpen en steden in Friesland.
Leven in Sneek in de 16de eeuw.
Misdaad en straf in Friesland
De zaak van Yepke Vaer (1521).
Veroordeelde Geldersen 1516 -1524.
Misdaad en straf (1500 - 1550).
Terechtstellingen (1500 - 1550).
Het dagelijks leven
Dagelijks leven en beroepen
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 293-295 (PDF-bladzijden 306-308).
Kronieken, dagboeken en brieven - oorspronkelijke uitgaven.
- De klachten 7-11 staan volledig in drie grijze vervolgblokken. De brief met beschuldigingen kwam van de bestuurders aan Schenck voor Genemuiden; het is geen door de edelen aan hem geschreven klachtbrief. De beschuldiging van samenzwering, het beroep op privileges en de brief aan de edelen blijven behouden.
- Dubbelt stuivers wordt hier als de heffing van twee stuivers over de floreenrente weergegeven. Er is niet zelfstandig een eerder tarief vastgesteld of een verdubbeling van een bestaande belasting berekend. De zondag na Sacramentsdag, beide broers, hun uitzending door edelen/boeren, verspreide Geldersen en waarschuwing Mariëngaard te bezetten zijn behouden.
- Bij artikel 10 staat onthietinge gedaen hadden om den jaerlickse tyns op te brengen: de grietenijen hadden betaling toegezegd. Een weigering staat daar niet. De 10 november, aanwezige commissaris, dwang met gevangenneming/brand, mildheid en apart hofadvies zijn volledig.
- De dood geboren baby na geweld tegen een vrouw, opengebroken kisten en geldkisten, bedden en voedsel, onbetaalde leveringen ondanks soldij, verantwoordelijkheid van bestuurders en ongelijke straffen voor buitenlanders en Friezen zijn volledig en blijven klachten, geen rechterlijke vaststellingen.