Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Op de landdag in Leeuwarden werden klachten tegen stadhouder Georg Schenck en de hoge raad ingediend.

Het onderzoek van de commissarissen

De Friese gezanten hadden bij Margaretha en de hoge raad over de stadhouder en het Friese bestuur geklaagd. De commissarissen meester Jasper Luveszoon, gewoon raadslid in Holland, en Jan Hubertszoon, schout van Amsterdam, onderzochten de klachten op de landdag in Leeuwarden.

Op die vergadering werden veertien personen aangewezen om de lasten en moeilijkheden op te geven. Uiteindelijk bleven er acht over. Zij stelden de klachten per artikel op schrift voor de commissarissen.

De Friese landen aan de commissarissen (in modern Nederlands):

Edele, hooggeleerde commissarissen, door onze genadige vrouwe Margaretha en de hoge keizerlijke raad naar Friesland gezonden om de lasten en gebreken bij alle standen, steden en landen te onderzoeken, het hof daarover schriftelijk voldoende in te lichten en hulp te bieden tegen deze zware klachten. De landschappen danken onze genadige vrouwe, de hoge raad en de commissarissen daarvoor zeer. Zij kunnen die weldaad nooit voldoende vergelden. Daaruit blijkt hun hartelijke genegenheid, evenals uit het welwillend aanhoren en voortvarend behandelen van de gezanten van de landen aan het hof. Met vast vertrouwen leggen de prelaten, steden en landen de volgende artikelen voor, naar de klachten van de gevolmachtigde gezanten die naar het hof zijn gestuurd.

De Friese klachten, artikelen 1-2 (in modern Nederlands):

1. De vrijdom van de kloosters

De prelaten en geestelijken worden benadeeld in hun privileges voor inkomsten en personen. Heer Floris heeft namens de keizer toegestaan en bevestigd dat hun meiers geen belasting op Sint-Jacob en Sint-Maarten hoeven te betalen. Die vrijdom wordt nu geschonden.

2. Legers in kloosters en kerken

De prelaten en kloosters worden dagelijks zwaar belast met legering. Hun goederen worden geplunderd en beschadigd en kloostergebouwen worden afgebroken en verbrand. Soldaten brengen met hun vrouwen de nacht door in kerken en gewijde plaatsen en hebben daar geslachtsgemeenschap. Men zou de legers tot groter voordeel van de keizer en de landen voor de Gelderse steden Dokkum en Sloten kunnen leggen en die bewaken, zodat de vijanden worden verzwakt en de vrienden onbeschadigd blijven.

De Friese klachten, artikelen 3-4 (in modern Nederlands):

3. Bestandsbreuk en de bisschoppelijke troepen

Door de stadhouder, Tjaard van Burmania, Julius van Bottinga, doctor Kempo van Martena, meester Tjaard Elgersma en rentmeester Jan Rattaller is zonder toestemming van landen en steden het goede bestand tussen de keizer en de heer van Gelre verbroken. Dat gebeurde door hun buitengewone tochten en aanslagen.

Tjaard Burmania nam hier in het veld een aantal soldaten voor Philips van Bourgondië, bisschop van Utrecht, aan en stuurde hen naar het Sticht. Kort daarna kwam de hele bisschoppelijke troepenmacht naar Friesland om te brandschatten, te branden en te plunderen. De stadhouder en de genoemde bestuurders hielpen hen met kanonnen, buskruit, levensmiddelen en manschappen. Daardoor werden de keizerlijke landen door brand en kosten zwaar getroffen, in een dure tijd.

Bij die onderneming ontving de stadhouder grote inkomsten uit grietenijen en dorpen. Na het vertrek van het bisschoppelijke leger inde hij ook een grote som aan achterstallig geld dat de bisschop toekwam.

De afgelopen winter trok hij zonder toestemming van de landen naar Suyrhuysen, in Gelders rechtsgebied, en versloeg er Gelderse soldaten. Hij was gewaarschuwd dit niet te ondernemen. Ook trok hij naar Workum om Gelderse en andere schepen te verbranden. Zonder deze aanslagen hadden de landen tijdens het bestand in goede vrede kunnen rusten. Nu leden de keizer en de landen zeer grote, onherstelbare schade.

In de afgelopen vastentijd of daaromtrent namen de Geldersen op zee grote hoeveelheden boter, huiden en andere goederen van burgers uit Leeuwarden en andere steden. De landen leden roof, brand en brandschatting.

4. Stellingwerf vraagt bescherming

Toen het bisschoppelijke leger de landen brandschatte, kwamen die van Stellingwerf naar Leeuwarden. Zij vroegen de stadhouder hen in bescherming te nemen en wilden de keizer de gebruikelijke eed afleggen om van dat leger verlost te worden. De stadhouder liet dit liggen.

De Friese klachten, artikelen 5-6 (in modern Nederlands):

5. Het vertrek naar Genemuiden

In mei, na de genoemde aanslagen, reisde de stadhouder uit Friesland om zijn onderneming voor Genemuiden te beginnen. Hij liet deze landen onverdedigd achter. Hij was gewaarschuwd eerst Friesland uit de nood te helpen, want in Dokkum en Sloten waren geen levensmiddelen. Hij sloeg dit niet in acht. Daar kwam juist veel proviand aan, terwijl de keizerlijke landen grote schade, ellende en armoede leden, zoals ook het volgende artikel beschrijft.

6. Vierhonderd soldaten en twee stuivers

Omstreeks mei verzamelde Tjaard van Burmania vierhonderd soldaten en legerde hen in Mariëngaard, een grote mijl van Dokkum in keizerlijk rechtsgebied. Toen hij daar enige tijd had gelegen, lieten de bestuurders zonder landdag twee stuivers over de floreenrente invorderen met dwangbrieven en mensen in de steden aanhouden. Dat bracht de keizer en de landen weinig voordeel en grote schade.

Van Mariëngaard trokken de soldaten naar Foswerd en daarna naar Klaarkamp, een halve mijl van Dokkum. Daardoor werden de Geldersen aangezet de landen te beschadigen. Tjaard en zijn soldaten verzwakten de Geldersen niet.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.