Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
De laatste klachten gingen over verloren steden, heffingen en het optreden van het bestuur.
De klachten 18 tot en met 23
De Friese klachten, artikel 18 (in modern Nederlands):
18. Dokkum en Bolsward verloren
De edele heer Floris stelde Tjaard van Burmania aan om het blokhuis en de stad Dokkum te bewaren en te versterken. Door slechte voorziening met levensmiddelen, buskruit en andere benodigdheden heeft Tjaard stad en blokhuis in Gelderse handen gebracht.
Toen Holland soldaten nodig had, lieten de bestuurders Bolsward om dezelfde reden leegstaan en in Gelderse handen vallen. Zij hadden de stad kunnen voorzien van soldaten uit Leeuwarden en Franeker. Die steden hadden deze mannen wel kunnen missen.
De Friese klachten, artikelen 19-21 (in modern Nederlands):
19. De oorlog niet haastig beëindigen
Meester Tjaard Elgersma heeft openlijk gezegd dat men de oorlog van de keizer niet haastig behoort te beëindigen.
20. Nieuwe commissiebrieven
Dezelfde meester Tjaard vraagt en verkrijgt veel nieuwe commissiebrieven buiten de oude gewoonte, om de geestelijkheid met heffingen te belasten. Daardoor krijgen geestelijke en wereldlijke inwoners een slechte gezindheid tegenover de keizer.
21. Inkomsten uit Gelders gebied
Julius van Bottinga int inkomsten van weduwen, wezen en andere mensen onder Gelders rechtsgebied. Daardoor innen de Geldersen op hun beurt veel inkomsten die Bourgondischgezinden toebehoren. Daarom wordt gevraagd deze inning door Julius te verbieden. [...]
De Friese klachten, artikelen 22-23 en het slotverzoek (in modern Nederlands):
22. Andere artikelen naar de keizer
Omstreeks mei van dit jaar riepen de raden een landdag in Leeuwarden bijeen. De landschappen stelden enkele mensen aan om artikelen aan de keizer op te stellen, om de gebreken te verhelpen en de landen uit hun ellende te helpen. Dezelfde raden zonden zonder weten, wil en toestemming van de landschappen andere artikelen, boven de genoemde, met instructies naar de keizer.
23. De bedreiging tegen Otto Janckeszoon
Onze genadige vrouwe heeft namens de keizer commissarissen naar Friesland gestuurd om alle gebreken en klachten te onderzoeken. Bij het voorbereiden van een landdag zei onze stadhouder tegen Otto Janckeszoon, nu burgemeester van Sneek, dat hij degenen die hem nu tegenstaan zou weten te gedenken. Gevraagd wordt de burgemeesters hierover te horen en te onderzoeken.
Tot slot verzoeken de gezamenlijke plattelandslanden, edelen, steden en landschappen van Friesland het hof om wegens deze gebreken de stadhouder en bestuurders onmiddellijk af te zetten. Hun aanblijven levert groot gevaar op voor de keizer en de landen. Men moet een andere goede heer als stadhouder en andere raden aanstellen, volgens de aan het hof gesloten en gegeven artikelen. Anders is te vrezen voor meer wanorde en twist in Friesland.
De strijd rond Jancko Douwama
Jancko Douwama uit Oldeboorn had de aanklachten tegen Schenck en de hoge raad bevorderd. Jancko werd daarbij gesteund door vele aanzienlijke personen, ook door mannen die de keizer steeds trouw waren gebleven.
Daarvoor waren twee redenen. Ten eerste hadden de raad en verschillende edelen, met wie de stadhouder samenwerkte, het verdrag dat Jancko bij de keizer voor Friesland had verkregen niet willen aannemen. Niet omdat het verdrag nadelig voor het land zou zijn geweest, maar omdat zij de persoon die het had verkregen niet wilden aanvaarden.
Plaatsen in de 16de eeuw
Of het verdrag dat Jancko van de keizer voor Friesland had verkregen nuttiger en voordeliger voor het land was dan het akkoord van 1524 tussen de keizerlijke commissarissen en de Friese landen, laat ik ter beoordeling aan degenen die beide zullen lezen en met elkaar vergelijken.
Ten tweede wilde Jancko van George Schenck af, omdat hij liever graaf Edzard van Oost-Friesland opnieuw als stadhouder van Friesland zag. Jancko had Margaretha en de keizerlijke raad ervan overtuigd hem een opdracht te geven om graaf Edzard te vragen oorlog tegen de Geldersen in Friesland te voeren. De raad en verschillende edelen wilden Edzard echter niet terug, vanwege zijn vroegere optreden tegen de Saksische vorst. Dit had de keizer en de Friese landen in die tijd ook nog niet gediend.
Verwante gebeurtenissen
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Stedelingen en plattelanders
Dorpen en steden in Friesland.
Leven in Sneek in de 16de eeuw.
Misdaad en straf in Friesland
De zaak van Yepke Vaer (1521).
Veroordeelde Geldersen 1516 -1524.
Misdaad en straf (1500 - 1550).
Terechtstellingen (1500 - 1550).
Het dagelijks leven
Dagelijks leven en beroepen
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 297-299 (PDF-bladzijden 310-312).
Kronieken, dagboeken en brieven - oorspronkelijke uitgaven.
- De klachten 18-23 en het slotverzoek blijven als afzonderlijke documentblokken herkenbaar. De benoeming van Tjaard door Floris, bevoorrading van Dokkum, Holland dat zelf soldaten nodig had, het leeg blijven van Bolsward en beschikbare troepen in Leeuwarden/Franeker zijn volledig. Het zijn beschuldigingen van de indieners.
- Gedeeltelijk gecontroleerd wegens de gewenste maatregel bij artikel 21 op blz. 298: Waeromme vermoeden is inhibitie opten seluigen opgeboerden penningen van heer Julius comminuert toe worden dengenen, dye hoer renthen opgeboert worden. De uitgever verbetert vermoeden tot van noeden, maar de rest blijft onhelder. Het precieze verband van comminuert met de betrokken personen is niet zeker. Daarom wordt geen vaststaande volledige terugbetalingsregeling geformuleerd. De inning en tegeninning en de gevraagde beperking blijven staan; de onzekere vervolgbepaling staat als [...].
- Nieuwe commissiebrieven en kerkelijke heffingen, eigen instructies buiten de landschappen, Otto Janckeszoon, horen van burgemeesters en het volledige verzoek om een andere stadhouder/raad zijn behouden. Het slotverzoek staat in de derde persoon zoals de druk, niet als nieuw vervaardigde wij-rede.
- Daarna volgt de eigen beoordeling van de kroniekschrijver: steun aan Douwama, afwijzing van zijn verdrag vanwege zijn persoon, oorspronkelijke ik-verwijzing naar vergelijking met 1524, Edzard en de bezwaren tegen zijn terugkeer. De laatste zin Thadde oeck Key. Mat. ende den landen van Vrieslant in dye tyden noch niet gedient blijft met dit als verwijzing staan, zonder deze onzekere verwijzing tot een bewezen gebrek aan eerdere diensten van Edzard te maken. Deze pagina eindigt op 299, vóór het nieuwe hoofdstuk op 300.