Hardegarijp in de 17de eeuw

Boeren en arbeiders woonden verspreid langs de Zomerweg en bij Gaastmaburen. Er lagen weilanden, hooilanden en stukken veengrond. Het oude kerkje stond nog bij de Zomerweg. Het huidige noordelijker dorpscentrum bestond toen nog niet in zijn latere vorm.

Grote gezinnen op boerenplaatsen en de bewoners van de aanzienlijke huizen leefden naast elkaar. Het Galeslot was in deze eeuw eigendom van de familie Van Lezaen en vervolgens van de familie Van Roorda.

Inkwartiering rond 1650.

1639-1670: wie krijgt het Galeslot?

Ida van Lezaen had kinderen uit twee huwelijken. In 1639 bepaalde zij in haar testament wie het Galeslot na haar overlijden moest erven. Na haar dood in 1648 en de dood van Johan Watzes van Roorda in 1657 kwam het huis bij hun zoon Watze van Roorda.

Het erfgoed werd beschreven als "de kostelycke zate ende landen" met huis, schuur, tuin, bomen en andere beplanting. Watze overleed op 8 april 1670, 41 jaar oud, ongehuwd en zonder kinderen. Zijn grafsteen verhuisde later van het oude kerkje naar de nieuwe kerk van Hardegarijp.

1647: maaier Romke Ruurdts wordt verbannen

Op 24 december 1647 veroordeelde het Hof van Friesland Romke Ruurdts uit Hardegarijp. Hij had als maaier met anderen in een veld gewerkt. De korte overgeleverde omschrijving van zijn vergrijp is niet goed te begrijpen.

Romke moest een halfuur te pronk staan, met zijn vonnis op de borst en een zeis in de hand. Daarna werd hij gegeseld en voor altijd verbannen. Als hij terugkwam, dreigde de doodstraf. Wat er precies op het veld was gebeurd en hoe zijn gezin daarna verder leefde, staat niet in het korte overzicht.

Inkwartiering rond 1650.

Omstreeks 1665: Bennemastate

Jelmer Bennema kwam uit een familie van bierbrouwers en kooplieden in Leeuwarden. Hij trouwde in 1661 met Elbertje Pouweltsz Fortuyn en liet niet lang daarna bij Hardegarijp een landhuis bouwen dat de naam Bennemastate kreeg. Jelmer overleed in 1668. Later woonde Gerardus Fortuyn er, die advocaat was bij het Hof van Friesland. De eigenaren lieten ook een herenbank in de dorpskerk maken. Over het aantal knechten en dienstmeiden op de state is geen betrouwbare opgave gevonden.

De familie Bennema had haar rijkdom onder meer verdiend met handel en bierbrouwen in Leeuwarden. Dat maakte de bouw van een landhuis aan de doorgaande weg mogelijk. Gerardus Fortuyn liet voor het huis een sierlijke binnenpoort door de Leeuwarder houtsnijder Focke Idses maken. Ook liet hij een herenbank in de kerk plaatsen. Hij had daarnaast bezittingen elders en moest na 1675 een deel daarvan verkopen.

Bij de verkoop van Bennemastate in 1713 hoorden boerderij, schuren, land, een watermolen en een kerkstoel. De woning was dus niet los te zien van de opbrengsten van het land en het werk op de boerenplaatsen. Hoeveel mensen op het erf in dienst waren, staat niet vast.

Hardegarijp maakte deel uit van hetzelfde rechtsgebied als Bergum in de 17de eeuw. In de 17de eeuw liep de Tachtigjarige Oorlog af, zonder dat voor Hardegarijp een plaatselijk gevecht bekend is.

1688: het Galeslot wordt verkocht

In 1688 verkocht Ida van Wissema, weduwe van Gellius Wybrandus van Jongestal, het Galeslot voor 7.300 gulden aan Geiske Freerx, weduwe van de Leeuwarder koopman Poulus Stonebrinck. Bij de koop hoorden ook een kerkstoel en een vogelkooi. Beide vrouwen woonden in Leeuwarden. Het huis en het land in Hardegarijp waren dus bezit van mensen die elders woonden.

Verband met de volgende eeuw

In 1711 werd de oudere dorpskerk aan de Zomerweg afgebroken en op een andere plek een nieuwe kerk gebouwd. Hardegarijp in de 18de eeuw beschrijft de verhuizing.