Noordwolde in de 18de eeuw
De vervening gaf Noordwolde werk en scheepvaart. Vanaf ongeveer 1750 woonde er ook een kleine Joodse gemeenschap met eigen handelaren en een begraafplaats.
Het leven aan de vaart
De Noordwoldervaart was in de 18de eeuw de verbinding tussen het plaatselijke veengebied en de Linde. Turf kon in kleine vaartuigen via de Finkegastersloot verder worden gebracht. Op de hogere gronden werkten boeren op akkers; lager gelegen percelen boden gras en hooi voor vee. De doorgaande weg kruiste de vaart bij de groeiende kern.
Voor het turfsteken waren arbeiders nodig die veen losmaakten, de natte turf op het veld legden en na droging de vracht laadden. Vrouwen en kinderen konden in en rond het huishouden bijdragen aan het werk en de voorbereiding, maar voor Noordwolde zijn geen betrouwbare persoonsgebonden werktijden of lonen uit deze eeuw gevonden.
Turfwinning rond 1750.
Turf, boerenwerk en handel
In de eerste helft van de eeuw leverde turfwinning nog inkomsten op. Bij latere uitputting van het hoogveen werden sommige gronden heide en namen de mogelijkheden voor dit werk af. De buurschappen Buitenburen en Molenburen behielden hun agrarische karakter. In de dorpskern kwamen langs de weg en de vaart meer huizen en handel.
Vanaf 1727 kregen Noordwolde en Boijl een eigen protestantse predikant, los van Steggerda en Vinkega. Abraham Kruger werd de eerste predikant van deze nieuwe combinatie. Hij overleed al aan het einde van 1728 of begin 1729. Voor families betekende de nieuwe indeling dat kerkbezoek en contact met de predikant dichter bij het eigen dorp georganiseerd waren.
Turfvaart rond 1780.
1750: Joodse handelaren in Noordwolde
Omstreeks 1750 vestigde zich het eerste Joodse echtpaar in Noordwolde. In de loop van de eeuw volgden meer families. Zij waren vooral werkzaam in de handel. De Joodse inwoners onderhielden contacten met mensen in Gorredijk en Steenwijk.
Koopman Levi Levy, afkomstig uit Zwolle, woonde omstreeks het midden van de eeuw al in Noordwolde. In 1773 pachtte hij aan de Schapendrift grond voor een Joodse begraafplaats. De jaarpacht bedroeg zes gulden. Zijn nakomelingen kregen later de naam Leefsma. De begraafplaats bood families de mogelijkheid hun overledenen volgens eigen gebruik te begraven.
Een gebedsruimte voor 1786
Aan de Hoofdstraat-West hadden de Joodse inwoners voor 1786 een synagoge, een eigen gebedsruimte. De gemeente bleef klein, maar had daardoor een belangrijke plaats voor Joodse gezinnen in deze grensstreek. Vanaf de begraafplaats kwamen ook verbindingen tot stand met gezinnen uit de omgeving. Op het terrein zijn tegenwoordig nog delen van oude grafstenen te zien.
De grond waar de begraafplaats lag werd van de hervormde gemeente gepacht. Over de onderlinge omgang van de Joodse en protestantse gezinnen zijn geen afzonderlijke dagboeken uit deze eeuw gevonden. Markten en handel beschrijft het bredere dagelijks leven van kooplieden.
Markt rond 1750.
Wat is nog zichtbaar?
- De Joodse begraafplaats aan de Schapendrift, met enkele bewaarde steenfragmenten en een gedenkteken.
- De Hoofdstraat en de oude plaats waar de vaart de doorgaande weg kruiste.
- Oude routes naar Molenburen, Buitenburen en de veengebieden rond Noordwolde.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.