Oosterzee in de 19de eeuw
In de 19de eeuw veranderde Oosterzee zichtbaar door de vervening. Nieuwe vaarten, veenplassen en de groei van Gietersebrug brachten arbeiders, schippers en handelaren naar het dorp. Tegelijk kwamen scherpe conflicten over loon, winkelnering en geloof aan de oppervlakte.
1853: grote delen van het veen zijn verdwenen
Halverwege de eeuw was een groot deel van het veen ten zuiden van Echten en in het zuidoosten van Oosterzee al afgegraven. Voor de turfafvoer waren onder meer de Gieterse Vaart, Middenvaart en Klijnsmavaart gegraven. Bij de monding van de Gieterse Vaart groeide Oosterzee-Gietersebrug.
Turfwinning rond 1800.
1831: de eerste grote confrontatie
In het voorjaar van 1831 kwamen ongeveer duizend tijdelijke arbeiders naar Echten en het omliggende veengebied. Toen zij het met de veenbazen niet eens werden over het loon, legden zij het werk neer. Militairen werden naar Lemsterland gestuurd, arbeiders werden gearresteerd en mensen van buiten Friesland moesten uiteindelijk vertrekken.
12 mei 1888: trekkers staken in Oosterzee en Echten
Het Nieuw Advertentieblad meldde dat de trekkers in beide veenderijen het werk hadden gestaakt. Hun eis was 75 cent per roede in plaats van 65 cent. Ook wilden zij de gedwongen winkelnering afgeschaft zien. Een roede stond bij dit werk voor ongeveer 16 vierkante meter veen.
Hertaling van het krantenbericht
De trekkers hebben het werk neergelegd. Zij willen tien cent meer per roede en niet langer verplicht worden hun levensmiddelen bij de winkel van de veenbaas te kopen.
Veenarbeiders in Lemsterland: het volledige verhaal
Ook in Appelscha ontstond in 1888 een veenstaking rond loon en gedwongen winkelnering. In 1890 volgde daar een nieuwe actie, waarbij honderden vrouwen en mannen het turfwerk neerlegden. De vrouwenstaking in Appelscha laat zien hoe dezelfde sociale problemen in een ander Fries veengebied verdergingen.
24 mei 1888: ook kerkelijk ontstaat een breuk
Nog geen twee weken na het krantenbericht over de staking werd in Oosterzee de Nederduitsche Gereformeerde Kerk (doleerende) gevormd. De Doleantie was een afscheiding van hervormde gemeenteleden die zich verzetten tegen de koers van de Nederlandse Hervormde Kerk. Ouderlingen A. Kroeze en F.T. Wind en diakenen G.H. de Vries en P. Bangma werden bevestigd. Voor de diensten werd een leegstaande voormalige slagerij aan de Buren verbouwd.
Van veen naar landbouw
Na het afgraven volgde droogmaking. Dijken en bemaling maakten van veel veenplassen opnieuw landbouwgrond. Daardoor verschoof het werk geleidelijk van turf naar melkveehouderij en andere agrarische bedrijvigheid.
Watersnood 1825 rond het Tjeukemeer.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.