Echten in de 19de eeuw
Geen eeuw veranderde Echten zo sterk als de 19de. Veenarbeiders trokken massaal naar het dorp, het inwonertal schoot omhoog, grote delen van het landschap veranderden in water en daarna begon een tweede ingreep: de droogmaking van de veenplassen.
Van 124 inwoners naar meer dan 900
In 1796 telde Echten ongeveer 124 inwoners. Rond 1850 waren dat er meer dan 900. Veel nieuwkomers kwamen uit Overijssel. Veenbazen, baggelaars, trekkers en turfmakers vonden er tijdelijk of langdurig werk. De oude boerenbevolking werd daardoor in korte tijd een veel kleiner deel van de dorpsbevolking.
Turfwinning rond 1800.
1831: ongeveer duizend arbeiders en een loonconflict
Eind april 1831 waren volgens een later archiefonderzoek ongeveer duizend arbeiders van buiten de streek in Echten aangekomen. Zij kwamen voor het veenwerk en zouden daarna vaak bij boeren gaan maaien. Over het loon ontstond een conflict. Groepen van tweehonderd tot driehonderd arbeiders trokken rond en ook werkwilligen werden onder druk gezet om te stoppen.
Op 3 mei werden drie officieren en 102 manschappen van de Friese mobiele schutterij naar Lemmer gestuurd; daarnaast kwamen 25 kurassiers uit Arnhem. Zes vermeende leiders werden opgepakt en later nog elf anderen. Arbeiders van buiten Friesland moesten de streek verlaten. De werkwilligen gingen uiteindelijk voor 55 cent per roede aan het werk.
1856–1864: de veenplassen worden ingepolderd
In 1853 was al een groot deel van het veen ten zuiden van Echten verdwenen. Vanaf 1856 werden dijken rond de Veenpolder aangelegd. In 1864 begon het stoomgemaal bij Echten het water uit de polder te pompen. Zo veranderde een gebied eerst van veenland in water en daarna opnieuw in landbouwgrond.
1888: van 65 naar 75 cent per roede
Op 12 mei 1888 meldde het Nieuw Advertentieblad dat de trekkers in de veenderijen van Oosterzee en Echten het werk hadden neergelegd. Zij wilden 75 cent per roede in plaats van 65 cent en wilden af van de gedwongen winkelnering.
Een roede was bij dit laagveenwerk ongeveer 16 centiare, dus circa 16 vierkante meter veen. De arbeider werd voor zo’n stuk werk betaald, niet eenvoudig voor een werkdag.
Hertaling van het krantenbericht van 12 mei 1888
De trekkers in Oosterzee en Echten hebben het werk neergelegd. Zij eisen tien cent meer voor iedere roede die zij verwerken en willen niet langer verplicht worden hun boodschappen bij de winkel van de veenbaas te kopen.
Het volledige verhaal over loon, staking en winkelnering in Lemsterland
Watersnood 1825 rond het Tjeukemeer.
Een tweede veengebied: Appelscha
In hetzelfde jaar 1888 was er ook arbeidsstrijd in de venen van Appelscha. Daar kwamen loon en gedwongen winkelnering eveneens ter sprake. In 1890 volgde een nieuwe staking waarbij vrouwen die turf droogden en verplaatsten een grote rol kregen. Zij richtten de vereniging Vooruit op.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.