Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Rijperkerk 1736: inbraak op de Tiencamp

Alle verhalen en verklaringen uit Rijperkerk

In december 1736 reisden Yde Ydes en Sander Posthumis vanuit Leeuwarden per schip richting Tietjerk. De volgende dag moesten zij mest vervoeren op de Tiencamp van koopman Hindrik de Bos, onder Rijperkerk. Het had een weinig gevroren en het weer was ruig.

Yde Ydes

Yde Ydes werkt als knecht bij Hindrik de Bos, koopman in Leeuwarden. Hij is in zijn zevenentwintigste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.

Yde Ydes (in modern Nederlands):

Afgelopen zondag na de middag reisde ik samen met Sander Posthumis op bevel van de koopman per schip naar Tietjerk. Wij moesten de volgende dag mest vervoeren op diens buitenplaats, de Tiencamp. Het had een beetje gevroren en het weer was bovendien erg ruig. Daardoor kwamen wij pas zondagavond, ruim acht uur, in Tietjerk aan.

Sander Posthumis en ik kwamen diezelfde avond omstreeks tien uur bij de woning van koopman Bos. Ik opende de voordeur met de sleutel en ging naar binnen. Terwijl ik verderliep en nog geen licht had gemaakt, stootte ik tegen een deur en daarna tegen twee stoelen in de keuken. Ik schrok daarvan, omdat die deur openstond terwijl ik haar enige tijd eerder zelf goed had gesloten.

Ik ontstak het licht. Ik vroeg iemand daar om met mij naar de woning te gaan. Die persoon trof het genoemde ook aan.

Daarna gingen wij naar de middelkamer. Daar lag een nieuw Japans voorwerp op de vloer. Ook andere voorwerpen en de 'Indiane huisgeraden' lagen door elkaar. Het stond open. Het slot hing los. Er ontbraken: een bont tafellaken, een blauw voorwerp, een SuikerLaden, een glazen theebusje met thee en nog een stuk gekonfijte koek. Vervolgens merkten wij in die kamer dat slechts enkele kopjes en schoteltjes theegoed en enkele Engelse vruchten ontbraken. Uit die kamer waren bovendien een witte Spaanse deken, een laken en een kussensloop gestolen.

Wij vonden op de vloer een voorwerp. Volgens mij waren daarmee waarschijnlijk de haken van de vensters opengebroken. Deurtjes waren in stukken gebroken.

Wij gingen vervolgens naar de voorkamer. Daar ontbraken twee kopjes. Een ruit was in stukken gebroken, een houten onderdeel was geopend en een middendeur was aan de andere kant gegrendeld.

Ik weet niet wie deze woninginbraak en diefstal heeft gepleegd. Ik kan daarvoor ook geen vermoeden geven. Meer kan ik er niet van zeggen.

Buitenplaats rond 1750.

Buitenplaats rond 1750.

Yde Ydes (in modern Nederlands):

Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en onderteken haar. Bergum, 11 december 1736. Yde Ydes.

Sander Posthumis

Afzonderlijke verklaring van Sander Posthumis, wonend in Leeuwarden en naar zijn beste weten tweeënveertig jaar oud. Na oproeping en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.

Sander Posthumis (in modern Nederlands):

Afgelopen zondagmiddag reisde ik met Yde Ydes van Leeuwarden naar de woning van koopman Hindrik de Bos, onder Rijperkerk, de Tiencamp genaamd. Daar kwam ik met Yde Ydes 's avonds omstreeks tien uur aan. Nadat Yde Ydes de voordeur met een sleutel had geopend, gingen wij samen naar binnen. Yde, voordat het licht was ontstoken tegen de middendeur, die openstond, en daarna tegen de stoelen in de keuken. Toen het licht was ontstoken, zei hij tegen mij:

hier Zijn dieven geweest,

Hier zijn dieven geweest.

Sander Posthumis (in modern Nederlands):

Daarna bekeken wij houten deurtjes van een kabinet en een glazen deurtje.

Ik zei tegen Yde Ydes dat hij de naaste buren moest halen om de situatie te laten bekijken. Hij haalde onmiddellijk de naaste buurman, Luykele Ritskes. Die onderzocht samen met ons het huis. Wij vonden dat de ruit boven de houten deurtjes in de keuken in stukken was gebroken en dat beide helften van het houten deurtje openstonden.

Er waren ook ontbrekende en gebroken voorwerpen, waaronder iets van tin. Er lagen stukken op de vloer. Toen wij daarna in de middelkamer kwamen, lagen het bed en enkele kussens op de vloer. Verschillende goederen lagen verspreid.

Wij zagen dat het glazen deurtje daar openstond maar de houten deur gesloten was. Twee waren eruit gebroken. De band van het venster was ook losgebroken. Boven dat venster waren twee à drie glasruiten met het lood in stukken gebroken. Er lagen op de vloer en kleine voorwerpen waarmee, naar alle schijn, de vensters waren geopend.

Daarna zagen wij dat van het theerekje een half dozijn bruin porseleinen schoteltjes en kopjes ontbrak, evenals een bruine Engelse trekpot. Ook zagen wij dat de deuren van het kabinet openstonden. Het slot hing los aan een spijker. Volgens de koopman ontbraken volgens koopman Bos uit het kabinet vier witte en vijf bonte handdoeken, een bont tafellaken, een blikken trommeltje met kandijsuiker, een glazen theebus met thee en een stuk gekonfijte koek. Uit die kamer waren ook een witte Spaanse deken, een witling en een kussensloop gestolen.

Toen wij naar de voorkamer gingen, bleek dat daar vijf blauwe porseleinen schoteltjes en drie dito kopjes ontbraken. Ik weet niet wie deze diefstal en woninginbraak heeft gepleegd. Ik kan daarvoor ook niet het geringste vermoeden geven. Meer kan ik er niet van zeggen.

Na voorlezing sluit ik mijn verklaring af en zet mijn gebruikelijke merkteken. Bergum, 11 december 1736. Er staat:

'Dit is Sander Posthumis zelf gestelde merk'

, met een kruis.

Woning rond 1750.

Woning rond 1750.

Luykele Ritskes

Afzonderlijke verklaring van Luykele Ritskes, boer in Rijperkerk, naar zijn beste herinnering ongeveer veertig jaar oud. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij het volgende als de volle waarheid.

Luykele Ritskes (in modern Nederlands):

Afgelopen zondagavond kwam omstreeks tien uur Yde Ydes bij mijn huis. Hij vroeg of ik met hem naar de woning van koopman De Bos, de Tiencamp, wilde gaan. Hij zei dat daar dieven waren geweest. Ik ging met hem mee. Bij aankomst zag ik dat in de keuken één à twee van de bovenste glasruiten in stukken lagen en dat verschillende huishoudelijke voorwerpen door elkaar stonden.

Daarna ging ik met Yde Ydes en Sander Posthumis naar de middelkamer. Ik zag dat daar twee à drie glasruiten boven de houten vensters in stukken lagen. Het glazen venster stond open en het houten venster was aan. Bij het laatste waren twee krammen en een onderdeel van het slot afgebroken. Het bed en de bedstutten lagen op de vloer. Verschillende huishoudelijke voorwerpen stonden door elkaar op de vloer. En ik hoorde Yde Ydes toen wel zeggen dat verschillende goederen ontbraken, ook uit het kabinet. De deuren daarvan stonden open en het slot hing los aan een spijker. Maar omdat ik niet bekend was met die woning, weet ik niet of die goederen werkelijk ontbraken. Ik weet niet wie deze woninginbraak en diefstal heeft gepleegd. Ik kan daarover ook niet het geringste vermoeden geven. Meer weet ik er niet van. Hiermee sluit ik na voorlezing mijn verklaring af en onderteken ik haar. Opgemaakt op 11 december 1736. Ondertekend: Luykele Ritskes.

Het Hof stuurde in antwoord op de toegezonden verhoren de volgende brief terug.

Hof van Friesland (in modern Nederlands):

Geachte vrienden, Na onderzoek van de toegezonden verhoren over de woninginbraak en diefstal in het huis van koopman Hendrik Bos onder Rijperkerk verzoeken en bevelen wij u het volgende. Als u iets over deze woninginbraak en diefstal te weten komt, moet u ons informeren. Als de dader of daders u bekend worden, moet u hen arresteren en naar het afgebroken laten brengen.

Wij vertrouwen u toe aan de bescherming van de Almachtige en blijven uw goede vrienden.

De van het Hof van Friesland. Leeuwarden, 12 december 1736. Ondertekend: A. Hotendijk.

Andere verklaringen

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Rijperkerk

Plaatsen

Dagelijks leven

Boerenerf rond 1715.

Boerenerf rond 1715.

Zuivelbereiding rond 1715.

Zuivelbereiding rond 1715.

Woning rond 1750.

Woning rond 1750.

Bedstede rond 1750.

Bedstede rond 1750.

Bedstede rond 1750.

Bedstede rond 1750.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw

    Verwante pagina's

    Verantwoording

    Informatieboek 2, IB2-004. Scans 000007–000011. De verklaringen zijn afzonderlijk gevolgd. Leeshiaten, twijfelachtige lezingen en aansluitende ambtelijke stukken staan in het bijgevoegde controlebestand.