Veenwouden 1787: Roggezakken, een achtervolging en een vlucht

Alle verhalen en verklaringen uit Veenwouden

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over roggezakken, een achtervolging en een vlucht.

Verklaringen en stukken: 1787: Roggezakken, een achtervolging en een vlucht

Informatie opgenomen door Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris in deze zaak, op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij, om te dienen zoals behoort.

Harmen Baikes woont aan de kant van Veenwouden onder Bergum en is in zijn 38ste levensjaar. Hij is opgeroepen, volgens het formulier van de Mennonieten, de doopsgezinden, beëdigd en verhoord. Hij verklaart naar waarheid:

Op 19 december laatstleden ging hij om negen uur 's avonds naar bed. Voor zover hij weet, waren zijn deuren goed gesloten. Zijn knecht Johannes Bijtters was die avond, kort voordat Harmen naar bed ging, naar hun buurman Sijmen Rommerts gegaan om te praten.

Toen de knecht omstreeks tien uur thuiskwam, vertelde hij Harmen dat beide schuurdeuren openstonden. Op de vloer van de schuur lag gedorste maar nog niet schoongemaakte rogge. Volgens wat de knecht hem vertelde, had hij bij zijn thuiskomst buiten een zak gevonden die gedeeltelijk met die rogge was gevuld. Ook werd bij zijn aankomst een andere zak, eveneens gedeeltelijk met rogge gevuld, uit de schuur gedragen door de zonen van Albert Hattums uit Veenwouden, genaamd Marten en Klaas Alberts. Zodra deze personen de knecht opmerkten, vluchtten zij weg. Harmen geeft hier weer wat zijn knecht hem vertelde.

Vanmorgen zag Harmen bij de inspectie dat de genoemde zakken, zo met rogge gevuld, nog in zijn schuur stonden. De zakken zijn niet van hem en hij weet niet wie de eigenaar is.

Na inspectie vond hij nergens braakschade aan zijn huis. Hij weet niet hoe de schuurdeuren geopend zijn. Zijn knecht zegt dat hij ze vóór zijn vertrek op de haken had vastgelegd en met touw had teruggebonden.

Harmen kan verder niets over de zaak vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar met zijn handmerk ondertekend. Het bijschrift noemt Harmen Baikes' eigen handmerk.

Johan Pieter Schacht woont als knecht bij Harmen Baikes onder Bergum, aan de kant van Veenwouden. Hij is 20 jaar; de ingevoegde woorden 'in 't' maken de oorspronkelijke leeftijdsformule grammaticaal onregelmatig. Hij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:

Harmen heeft achter zijn schuur twee Schommen staan, zowel van haver als anderirts.

Klaas, de zoon van Albert Hattums uit Veenwouden, kwam op de middag van de 18de van deze maand met een zak naar Harmens huis en haalde daar wat aardappelen.

Diezelfde avond had Johan de schuurdeuren van Harmen goed op de haken vastgemaakt en met een touw teruggebonden. Direct na het eten ging hij naar hun buurman Sijmen Rommerts om te praten. Toen hij tussen negen en tien uur terugkwam, stonden beide schuurdeuren open.

Hij ging onmiddellijk terug naar Sijmens huis. Sijmen was niet thuis. Johan vertelde Sijmens vrouw wat hij had gezien en vroeg haar mee te gaan. Dat deed zij.

Bij de schuur zagen zij een persoon naar buiten komen. Voor zover Johan weet, was dit Marten, de zoon van Albert Hattums. Hij droeg een gedeeltelijk gevulde zak. Bij inspectie bleek daarin gedorste maar nog niet schoongemaakte rogge te zitten. De persoon zette de zak op de grond.

Johan probeerde hem vast te houden, maar de persoon ontkwam. Door diens hand viel Johan om. Sijmens vrouw bleef intussen bij de schuur. Volgens wat zij Johan vertelde, zag zij Klaas, de zoon van Albert Hattums, uit de schuur komen en eveneens vluchten. Johan zag die tweede persoon hier niet zelf naar buiten komen.

Na de vlucht vonden zij twee gedeeltelijk met die rogge gevulde zakken buiten op het erf. De zakken zijn niet van Harmen Baikes. Johan weet niet wie de eigenaar is. Hij weet wel zeker dat één zak dezelfde is waarmee Klaas Alberts afgelopen dinsdagmiddag aardappelen bij Harmen heeft gehaald.

Johan begrijpt niet hoe de genoemde personen in Harmens schuur zijn gekomen. Hij had vóór zijn vertrek de schuur en de andere deuren goed gesloten. Bij inspectie vond hij nergens braakschade. Hij kan verder niets vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. De handtekening luidt 'Johann Piter Schacht', naast de naam 'Johan Pieter Schacht' in de aanhef.

Janke Jans, vrouw van Sijmen Rommerts, woont aan de kant van Veenwouden onder Bergum. Naar haar beste weten is zij in haar 20ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:

Johannes Bijtters, de knecht van Harmen Baikes, kwam op de avond van de 19de van deze maand na het eten naar haar huis. Hij zat daar een poosje te praten. Haar man was niet thuis. Johannes ging tussen negen en tien uur weg, maar kwam snel terug. Hij zei dat de schuurdeuren van zijn werkgever openstonden en vroeg haar mee te gaan om te kijken hoe het er daar voorstond.

Janke deed dat en ging met Johannes naar de schuurdeuren van haar buurman Harmen. Bij hun aankomst zagen zij een vrij groot persoon met een zak uit de schuur komen. Hij zette de zak neer bij de Schommen, de voorraden achter de schuur, en vluchtte meteen. Johannes Bijtters liep de persoon achterna, maar kon hem door diens snelle vlucht niet tegenhouden. Janke bleef bij de schuurdeuren. Intussen zag zij een tweede, wat kleinere persoon uit Harmens schuur komen. Ook die vluchtte zo snel mogelijk.

Volgens haar gedachte waren de twee personen Marten en Klaas Alberts, zonen van Albert Hattums uit Veenwouden. Zij durft dat niet met volledige zekerheid vast te stellen, doordat zij zo snel vluchtten en door de schrik of verwarring die zij zelf ondervond. Zij identificeert hen dus uitdrukkelijk met een voorbehoud.

Terwijl Johannes de grootste persoon achtervolgde en zij de kleinere uit de schuur zag vluchten, ging Janke Harmens huis binnen en maakte hem wakker. Bij inspectie vonden zij achter zijn schuur, buiten het huis, twee zakken die allebei gedeeltelijk gevuld waren met gedorste maar nog niet schoongemaakte rogge.

Janke zegt verder dat Harmen en zijn knecht Johannes nu verklaarden dat zij niet anders konden begrijpen dan dat één van de genoemde personen zich heimelijk in het huis had laten insluiten. Alle deuren waren immers goed gesloten geweest; de schuurdeuren waren op de haken en met een touw teruggebonden. Nergens konden zij braakschade vinden.

Janke weet verder niets te vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar met haar handmerk ondertekend. Het bijschrift noemt Janke Jans' eigen handmerk.

De verklaringen zijn afgelegd voor de mederechter en de beëdigde griffier te Bergum op 29 december 1787. Er staan handtekeningen van F. Ypeij en J. Wilbelmij. In de marge staat: 'antwoordbevel als tevoren'.

Het gezin van Albert Hattums en Antje Martens

Familieverband; herkenningen verschillen in zekerheid: De roggeverklaringen noemen Marten en Klaas als zonen van Albert Hattums. De familiepagina brengt hen met de latere broers Alberts in verband. Janke Jans hield bij haar herkenning uitdrukkelijk een voorbehoud. De roggeverklaringen zijn gedateerd in 1787, ondanks 1795 in de bestandsnaam. Zij mogen niet zonder nader dossierbewijs worden samengevoegd met de afzonderlijk genoemde vrijspraak van september 1795. Hattum Alberts uit Veenwoudsterwal in de herbergzaak past bij dit gezin; niet iedere aanwezige met de naam Alberts is daarom een broer.

Bergum: Albert Hattums (1737 - 1807) Antje Martens

Hardegarijp 1792: een herbergavond en vier valpartijen

Bergum: De broers Alberts en de gevangenis van Leeuwarden

Bergum: De overval op Trijntje Reijnders en de broers Alberts

Deze mensen in andere verklaringen

Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.

1771-1849: Allert, Antje en Hattum rond Het Zwartkruis

Notaris 1800.

Het gezin van Albert Hattums en Antje Martens

De familiepagina vergelijkt de genoemde ouders en kinderen met andere verklaringen en strafzaken. Hattum Alberts en Hattum Joukes Kuipers zijn verschillende personen.

Bergum: Albert Hattums (1737 - 1807) Antje Martens

Tuchthuis 1800.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.