Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Leeuwarden, Akkrum en de vaarweg, 1481
Metjomeer bij Akkrum belegerd
In 1481 woonde Wybe, Jarichs zoon, op het huis Metjomeer bij Akkrum. Hij beroofde Leeuwarden te water en te land, nam schepen op het Sneekermeer en andere wateren en berokkende de burgers grote schade. Daarom belegerden de Leeuwarders met hun helpers zijn huis op 22 oktober. Wybe was zelf niet thuis toen het beleg begon. Homme, Lyuwes zoon en de broer van zijn vrouw, bevond zich er met soldaten.
Na ongeveer een week gaf Homme het huis aan de Leeuwarders over. Op Sint-Simon en Judas vertrok hij met de soldaten met behoud van leven en uitrusting. De Leeuwarders haalden het huis neer en verwoestten het volledig.
Een tegenaanval bij Oldehoof
Terwijl de Leeuwarders voor het huis bij Akkrum lagen, trokken Wybe en Worp Lyuwes, zijn zwager, naar de Schieringer hoofdelingen in Oostergo, ten noorden van Leeuwarden. Zij kregen hulp van:
- Syds Bottinga op de Geest;
- Fecke Bottinga, zijn broer;
- Botte Herwey;
- Wilcke Ringya;
- Idts Tzalinga;
- Pieter Camstra;
- Fecke Camstra;
- de jonge Jeppe;
- Tzaling Lyuwes;
- Wybe op Grouestins.
Er waren nog meer helpers.
Deze mannen kwamen met Wybe en Worp vroeg in de ochtend op de dag na Sint-Simon en Judas. Zij vielen Leeuwarden aan de noordkant bij Oldehoof aan en drongen met geweld de stad binnen. De burgers die niet mee waren naar het beleg bij Akkrum, verzamelden zich en verdreven de vijanden met kracht. Zij verdedigden hun stad dapper. Later diezelfde dag kwamen ook de andere burgers thuis uit Akkrum, met triomf en blijdschap omdat ook zij hun doel tegen hun vijanden hadden bereikt.
Een jaarlijkse processie
Om God voor deze overwinningen te danken, besloten de Leeuwarders eensgezind voortaan voor altijd ieder jaar op Sint-Simon en Judas, 28 oktober, een processie te houden. Zij zouden het heilige sacrament rond de stad dragen. Zij hadden dat tot in mijn tijd volgehouden.
Vrede, maar niet voor iedereen
De oorlog tussen Leeuwarden en de Schieringer hoofdelingen die de stad hadden willen veroveren, werd daarna ter bemiddeling voorgelegd aan:
- heer Harmen, abt van Foswerd;
- heer Harmen, pastoor in Ferwerd;
- heer Sybeth, pastoor in Leeuwarden;
- heer Redardus, vicaris daar.
Voor het geval zij het niet eens werden, wezen de partijen als overmannen vertegenwoordigers van de besturen van Bolsward en Sneek en van Wonseradeel en Wymbritseradeel aan.
De overmannen waren:
- Here Ockinga, Lolles zoon en grietman van Wonseradeel, uit Wonseradeel;
- Here, Jelbets zoon, uit Wonseradeel;
- Tzalinck, Roeloffs zoon, uit Bolsward;
- heer Agge, Piers zoon, uit Sneek en Wymbritseradeel;
- Eecke, Douwes zoon, uit Sneek en Wymbritseradeel;
- Pelgrum, Romckes zoon, uit Sneek en Wymbritseradeel.
De bemiddelaars en overmannen beslechtten en verzoenden de oorlog op 16 november volledig. Maar Worp en Homme Lyuwes en Wybe, Jarichs zoon, werden niet in die vrede opgenomen.
Worp sluit de vaarweg af
In hetzelfde jaar namen de Leeuwarders Worps huis in Boksum in en verwoestten het. Daarom liet Bocke Harincxma, Feickes zoon in Sneek, Worp op zijn huis in Woldeseind wonen. Worp hield daar een groep soldaten en beroofde de Leeuwarders. Die hadden toen met hun schepen en goederen geen uitvaart via Harlingen. Zij moesten via Irnsum, over het Sneekermeer en het Slotermeer, naar buiten varen bij Tacozijl.
Omdat dit huis aan het Slotermeer lag, nam Worp alle Leeuwarder schepen en goederen af en nam hij de mannen gevangen. De Leeuwarders konden hun goederen en koopwaar daardoor niet zonder gevaar en angst Friesland in of uit krijgen. Worp dwong hen een overeenkomst en verzoening met hem te sluiten. Zij betaalden hem vierhonderd gouden guldens voor zijn huis, de verwoesting en de schade. Daarmee kwam er vrede tussen hen en konden de Leeuwarders weer ongestoord varen.
Bruin gedood en vijf hoofdelingen gestorven
In datzelfde jaar werd Bruin, Siercks zoon, in Workum gedood door de jonge Birda, Egges zoon, en andere Vetkopers. Bruin was onder de Friezen zeer gevreesd en geliefd bij de Schieringers. Hij was van alle Friezen de sterkste van lichaam en de moedigste van geest. Hij werd nu eerder door het grote aantal van zijn vijanden overweldigd dan door hun kracht.
In hetzelfde jaar stierven veel vooraanstaande hoofdelingen:
- Douwe Syaerda in Franeker;
- Kempo Wnya;
- Hette Hettez. Deeckama;
- Aedo Jongama;
- Wattya Abbema.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 145-148 (PDF-bladzijden 156-159).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf de nieuwe jaarzin onderaan blz. 145 tot en met de vijf gestorven hoofdelingen op blz. 148, vóór 1482. Het verhaal over het huis in Poppingwier is nog niet verwerkt.
- Wybe is hier Jarichs zoon, niet Scherne Wybe, Syuerds zoon. Metjomeer, scheepsroof, schade, beleg op 22 oktober, Wybes afwezigheid, Homme Lyuwes als zwager, ongeveer een week, Sint-Simon en Judas, behoud van leven en uitrusting en totale afbraak zijn volledig opgenomen.
- Worps verwantschap, tocht in Oostergo ten noorden van Leeuwarden, alle genoemde tien helpers met de twee Bottinga’s en twee Camstra’s, aanval op de ochtend ná Simon en Judas, noordkant bij Oldehoof, binnendringen, verdediging door achtergebleven burgers, terugkeer van de belegeraars en hun blijdschap zijn behouden.
- De jaarlijkse dankprocessie is gedateerd op Simon en Judas, 28 oktober, zoals de druk zegt. De aanval is op de dag erna; die verschillende aanduidingen zijn niet stilzwijgend dezelfde dag gemaakt. Tot deze tijd is het perspectief van de kroniek, geen onafhankelijke vaststelling van een processie in 2026.
- Alle vier geestelijke bemiddelaars en de wereldlijke overmannen met vadersnamen zijn opgenomen. De opsomming verbindt Here Ockinga en Here Jelbets zoon met Wonseradeel, Tzalinck Roeloffs zoon met Bolsward en heer Agge, Eecke en Pelgrum met Sneek/Wymbritseradeel. De functies zijn niet tot extra buiten de druk geverifieerde biografieën uitgebreid.
- 16 november, volledige verzoening en uitdrukkelijke uitsluiting van Worp/Homme en Wybe zijn behouden. Het afzonderlijke vervolg met het verloren huis in Boksum, Bocke Feickes zoon, Woldeseind, soldaten en roof is niet als onderdeel van die vrede voorgesteld.
- De toen afgesloten uitvaart naar Harlingen, route via Irnsum, Sneekermeer, Slotermeer en Tacozijl, ligging aan het Slotermeer, inbeslagneming van schepen/goederen en gevangenneming van mannen, gevaar en angst voor handel, gedwongen schikking en vierhonderd gouden guldens voor huis/val/schade zijn volledig opgenomen. Er is geen onbekende reden voor de afgesloten Harlinger route bedacht.
- Bruin Siercks zoon in Workum, jonge Birda Egges zoon en de andere Vetkopers, gevreesd/geliefd en de kroniekwaardering van zijn kracht en moed en de overmacht zijn behouden. Het slot noemt alle vijf gestorven hoofdelingen afzonderlijk, zonder eigen sterfdata of oorzaken toe te voegen.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
De roofzin op blz. 148 noemt alle Leeuwarder schepen, goederen en mannen. De hertaling spreekt daarom van afnemen en gevangennemen, zonder een wettelijke beslagbevoegdheid toe te voegen. Tot euigen daeghen bij de processie is uitdrukkelijk voor altijd weergegeven. Botte Herwey op blz. 146 krijgt geen toegevoegde woonplaats in Herwey.
De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is naast de afdruk van boek 4 gelezen. Alle leesbare bepalingen, handelingen, namen en uitzonderingen blijven behouden. Afzonderlijk verantwoorde tekst- en rechtsvragen zijn daarmee niet onafhankelijk opgelost.