Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

De Gelderse bestuurders proberen het zware geschut van Sneek weg te krijgen; de burgers organiseren ondertussen hun eigen aanhang.

Het plan om de kanonnen uit Sneek te halen

Toen de graaf van Moers en de kanselier merkten dat zij geen soldaten binnen Sneek konden krijgen die hun zouden gehoorzamen, bedachten zij een ander plan: ze wilden het zware geschut uit de stad laten weghalen. Omdat zij het niet op eigen gezag durfden te doen, gingen zij via de Gelderse burgemeesters.

De kanselier vertelde hun dat hertog Karel van Gelre de graaf had bevolen met al zijn macht Steenwijk te belegeren. De graaf moest met alle manschappen uit het land voor de stad komen. Zo moesten de Bourgondische aanvallen vanuit Steenwijk op Friesland worden tegengehouden.

Volgens het verzoek van de hertog moest Sneek drie grote kanonnen voor het beleg uitlenen:

  • Noetslange
  • Veltslange
  • Halve kartouw

De hertog zou de stad voor deze dienst belonen en haar hulp vergoeden.

Een belegerde stins, rond 1514.
Een belegerde stins, rond 1514.

De zesendertig gekozen vertegenwoordigers weigeren

De burgemeesters durfden niet zonder toestemming van de zesendertig gekozen vertegenwoordigers van de stad beslissen. Zij legden het verzoek voor. Daarbij zeiden zij dat de hertog Steenwijk zo krachtig wilde belegeren dat de stad niet lang zou kunnen standhouden.

Plaatsen in de 16de eeuw

De zesendertig weigerden het geschut af te staan. Sneek lag zelf dicht bij vijandelijk gebied en kon zijn kanonnen niet missen. Ze antwoordden dat de hertog beter geschut uit Zutphen kon laten halen. Daar waren volgens hen betere voorraden aanwezig.

Een beleg, rond 1500.
Een beleg, rond 1500.

De armen uit de stad lokken

Toen ook dit plan mislukte, zochten de graaf van Moers en de kanselier een manier om de arme Snekers uit de stad te krijgen. Dan zouden zij tegenover de andere burgers, die hun tegenstanders waren, gemakkelijker hun zin kunnen doordrijven.

Rond Pasen zou de graaf brieven in Sneek laten verspreiden. Wie met Harmen van der Hall naar het huis Altena wilde varen, moest zich bij de graaf in Sloten melden. Iedereen die meeging, zou daar meteen twee gouden guldens ontvangen.

Honderd gouden guldens voor Hein Doeskis

De rijke burgers hoorden van dit plan. Zij hadden zich al lange tijd tegen het slechte optreden van de Geldersen verzet en het welzijn van de stad nagestreefd. Ze besloten nu zelf te handelen en gaven schipper Hein Doeskis honderd gouden guldens.

Hein moest trouw blijven en met het geld de arme burgers onderhouden. Zij zouden met hem naar zee varen en zo spoedig mogelijk een aanslag voorbereiden. De rijke burgers zouden met een groep burgers op zijn teken wachten en hem te hulp komen.

Visverkoop aan de vaart, rond 1550.
Visverkoop aan de vaart, rond 1550.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Een vrachtschuit, rond 1550.
Een vrachtschuit, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.
Water halen, rond 1550.
Water halen, rond 1550.
Een markt, rond 1550.
Een markt, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.

Dagelijks leven en beroepen

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 253-254 (PDF-bladzijden 266-267).

Kronieken van Friesland, boek 5 - online bronuitgaven.

  • Het vertrekpunt blijft de mislukte poging gehoorzame soldaten binnen de stad te krijgen. De volledige opdracht voor Steenwijk, met alle manschappen uit het land voor de graaf, is hersteld. Noetslange, veltslange en halve kartouw staan als echte lijst. Het zijn de drie genoemde stukken, geen nieuwe identificaties van bewaard gebleven wapens.
  • De druk belooft de dienst te verdienen en te vergoeden, maar noemt geen aparte uitgeschreven terugleveringsbelofte. Die toegevoegde bewering is verwijderd. Het verzoek heet wel uitlenen. De burgemeesters durfden niet buiten de zesendertig te handelen; de weigering, eigen gevaar en betere voorziening van Zutphen blijven volledig.
  • De armen moesten uit Sneek worden gelokt om gemakkelijker tegenover de andere, vijandige burgers te kunnen optreden. De eerdere hertaling maakte daarvan samenwerken met overgebleven Gelderse aanhangers en verwisselde zo de verhouding. Harmen van der Hall, Altena, Sloten en twee gouden guldens blijven behouden.
  • De rijke burgers gaven Hein Doeskis honderd gouden guldens voor het onderhouden van de armen. De zeevaart en de aanslag zo spoedig mogelijk blijven samen genoemd; er wordt geen verplichte volgorde na afloop van de zeetocht bij verzonnen. Hun beloofde hulp op zijn teken is behouden. Dubbele woorden en komma zijn hersteld.