Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Op dinsdag 20 april 1522 laat schipper Hein Doeskis in Sneek mannen werven; wanneer het Gelderse stadsbestuur dat verbiedt, breekt een oproer uit.
De trommel gaat door Sneek
Op de dinsdag na Pasen, 20 april 1522, liet Hein Doeskis in Sneek op een trommel slaan. Daarbij werd omgeroepen dat iedereen die bij hem in dienst wilde komen en met hem naar zee wilde varen zich kon melden. Elke nieuwe man zou meteen één gouden gulden krijgen.
De Gelderse kanselier, Sierck Doenya, Bocke Pieterszoon en verschillende andere burgemeesters die de Gelderse partij steunden, hoorden de oproep. Zij verboden de tromslager die oproep nog langer om te roepen.
De tromslager ging terug naar Hein Doeskis. Hij vertelde dat de kanselier en de burgemeesters op het stadhuis bijeen waren en hem hadden verboden verder te trommelen.
Hein Doeskis verschijnt voor de raad
Hein ging met zijn metgezellen boos naar het stadhuis. Daar vroegen zij de kanselier en de raad waarom zij de tromslager hadden tegengehouden.
Zij zeiden dat ze thuis geen stukje boter of brood meer hadden. In Sneek was geen handel meer en zij mochten niet naar andere plaatsen reizen om geld te verdienen. De bestuurders gaven hun ook niets. Ze vroegen of die soms wilden dat de arme burgers van honger omkwamen.
De kanselier en de raad waren erg bang. Ze antwoordden dat ze het verbod juist hadden gegeven om erger te voorkomen.
Plaatsen in de 16de eeuw
Hein en zijn mannen antwoordden dat de bestuurders hen al lang genoeg wat hadden wijsgemaakt. Ze wilden niet langer door de listen van de Geldersen worden bedrogen.
Messen getrokken en bestuurders op de vlucht
Daarna trokken de mannen hun messen en vielen de raadsleden aan. De bestuurders sloegen op de vlucht. Sommigen liepen achter uit het stadhuis, anderen naar de voorkant.
De kanselier, Bocke Pieterszoon en enkele anderen vielen van boven van de trap en vluchtten naar de kerk. Wie achter het stadhuis wist te ontkomen, bereikte het klooster van de Kruisbroeders.
De burgers nemen de sleutels over
Zodra dit gebeurde, kwamen andere burgers die tegen de Gelderse partij waren met hun wapens op het plein bijeen. Zij namen de sleutels van de stadspoorten en de sluitbomen van de bestuurders af.
De oude sloten werden van de poorten verwijderd en door nieuwe vervangen. Daarna zetten de burgers de raad, waarvan de leden de Gelderse partij steunden, af en stelden zij een nieuwe raad aan.
Ten slotte verdreven zij uit Sneek de grietmannen en de mannen van de seinschepen die jaarlijks geld van de Geldersen ontvingen en niet met de burgers trouw aan de stad wilden zweren.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Stedelingen en plattelanders
Dorpen en steden in Friesland.
Leven in Sneek in de 16de eeuw.
Misdaad en straf in Friesland
De zaak van Yepke Vaer (1521).
Veroordeelde Geldersen 1516 -1524.
Misdaad en straf (1500 - 1550).
Terechtstellingen (1500 - 1550).
Het dagelijks leven
Dagelijks leven en beroepen
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 255-256 (PDF-bladzijden 268-269).
Kronieken van Friesland, boek 5 - online bronuitgaven.
- Dinsdag na Pasen, 20 april, trommelen, zeevaart en één gouden gulden zijn behouden. De verboden handeling is het omroepen van die werving, niet ieder verder door de stad lopen. De kanselier, Sierck Doenya en Bocke Pieterszoon blijven herkenbaar naast de andere Gelderse burgemeesters.
- Alle klachten blijven aanwezig: geen boter of brood thuis, geen nering, nergens de kost mogen verdienen en de bestuurders die hun ook niets gaven. Dat laatste was weggevallen en is hersteld. De angst van de raad, het antwoord over erger voorkomen en de beschuldiging van misleiding zijn mededelingen uit het relaas. De druk geeft deze dialoog indirect; er is geen nieuwe ik-rede van gemaakt.
- Messen, aanval, beide vluchtroutes, vallen van boven van de trap, kerk en Kruisbroeders, gewapende burgers, sleutels, oude en nieuwe sloten, afzetting en nieuwe raad zijn volledig behouden. De uitgewezen grietmannen en seinscheepslieden, hun Gelderse jaargeld en weigering trouw te zweren zijn weergegeven zonder een nieuwe, algemene categorie pensionarissen toe te voegen.
- De pagina eindigt vóór het nieuwe kopje over de komst van Moers op 2 mei. Die aansluitende passage op 1522-9 is alleen als grens bekeken en wordt niet als volledig gecontroleerd aangemerkt.