Vraag van een lezer: waar begint de stamboom Henstra in Kuikhorne?
Een bezoeker stuurde ons twee berichten over de vroege geschiedenis van de familie Henstra.
Goedemiddag,
In de eerste plaats wil ik zeggen dat ik jullie echt heel mooi en informatief vind. Wat een een werk moet dat zijn geweest.
Ik ben bezig met de stamboom van de Henstra's. Voorouders van rond 1650 komen uit Kuikhorne. Ik kan er verder weinig over vinden op internet of met behulp van AI. Concreet heb ik de naam van de voorouder Abraham Cornelis geboren rond 1650 te Kuikhorne.
Goedenavond Johannes,
Dank voor je reactie en fijn dat je de moeite wilt nemen om te kijken of je nog iets kunt vinden.
Bijgaand tref je het vroege gedeelte van de Henstra stamboom voorzover ik dat wist te achterhalen.
Bij de vraag naar meer informatie over Abraham of zijn (groot) vader word ik door AI bij voortduring gewezen op een voorvader die dominee zou zijn geweest. Dat klopt m.i. niet omdat de tak waar ik in bezig ben bestaat uit landbouwers, dagloners en later vissers al met al een eenvoudige afkomst.
Misschien kun je wat met de informatie die ik hier bij sluit.
Nb. Veel succes met jullie mooie en informatieve website.
Alvast dank voor de moeite.
Met vriendelijke groet,
S. H.
Het korte antwoord
We hebben een man gevonden die goed past bij de vroege Henstra-stamboom: Cornelis, ook geschreven als Kornelis, Abrahams. Op 14 februari 1718 en 21 juni 1722 werd hij in het trouwregister van Bergum opgenomen als inwoner van Kuikhorne. In 1718 ging hij in ondertrouw met Geeske Heeres uit Bergum; in 1722 met Maaike Pytters uit Kollum.
De tweede naam en de datum in 1722 komen precies overeen met de toegestuurde Henstra-stamboom. Daardoor is de aansluiting bij Cornelis Abrahams aannemelijk. De oudste Abraham, zijn veronderstelde vader, is nog niet onafhankelijk geïdentificeerd. Er is ook geen bewijs dat die vader Abraham Cornelis heette, rond 1650 werd geboren of uit Eernewoude kwam.
Dagelijks leven langs een Friese dorpsstraat rond 1715.
1718: Cornelis woont in Kuikhorne
Op 14 februari 1718 werd in het trouwregister van de hervormde gemeente Bergum de ondertrouw van Cornelis Abrahams en Geeske Heeres genoteerd. Hij woonde in Kuikhorne; zij woonde in Bergum. De registratie bewijst dat zij wilden trouwen, maar niet dat het huwelijk daadwerkelijk is voltrokken.
Op 21 juni 1722 verschijnt hij opnieuw in hetzelfde register. Nu heet hij Kornelis Abrahams en is Maaike Pytters uit Kollum de bruid. Hij woont nog steeds in Kuikhorne. Beide inschrijvingen staan in archief 28, inventarisnummer 0704 van Tresoar. De namen en data kunnen worden nagezocht via AlleFriezen.
Waarom de ondertrouw met Geeske werd gevolgd door die met Maaike, weten we nog niet. Een overlijden van Geeske, een ontbonden verloving of een daadwerkelijk eerste huwelijk behoren tot de mogelijkheden, maar zijn niet aangetoond. Over eventuele kinderen van Geeske is evenmin een betrouwbare vermelding beschikbaar.
Een genealogische verzameling op Geneanet vermeldt bovendien een huwelijk van Cornelis met Maaike in Surhuisterveen op 14 juli 1726, vier jaar na de ondertrouw in Bergum. Dit is een secundaire familievermelding, niet de hier gecontroleerde huwelijksakte. De datum en de plaats moeten daarom afzonderlijk worden bevestigd.
De vroege stamreeks Henstra
De toegezonden stamboom loopt via Cornelis Abrahams, zijn vermoedelijke zoon Pieter Cornelis en kleinzoon Jacob Pieters naar de familie Van der Hinne, Van der Henne en Henstra. In de onderstaande opstelling zijn onbewezen schakels met een onderbroken rand aangegeven. De namen tot en met de achttiende eeuw zijn patroniemen: Cornelis Abrahams betekent Cornelis, zoon van Abraham. Henstra was toen nog geen vast gebruikte familienaam in deze lijn.
Vermoedelijke oudste generatie
Eerste met name en woonplaats gevonden generatie
Kinderen die in de toegestuurde stamboom aan dit gezin zijn toegeschreven
De doorgaande familielijn volgens het ingezonden overzicht
De kaders met een gestippelde rand bevatten voorlopige verwantschappen of gegevens die niet met een oorspronkelijke registratie zijn bevestigd. Bij Wytske en Cornelis zijn doopdatum en vadersnaam wel uit de door de lezer overgenomen registergegevens bekend. Het is nog niet bewezen dat de vader in beide inschrijvingen dezelfde Cornelis is.
De latere tak is beter gedocumenteerd. Een online familiepublicatie vermeldt dat Jacob Pieters in 1811 de naam Van der Hinne aannam. Bij zijn kinderen verschijnt vervolgens ook de vorm Van der Henne of Henstra. In 1817 staat Jacob als schipper vermeld en in 1819 als dagloner. Dat zijn beroepen van Jacob; het beroep van de oudere Cornelis kennen we niet.
De ontbrekende broer en zus
De familie-PDF noemt bij de oudste Abraham behalve Cornelis nog Antje Abrahams, geboren rond 1698, en Gerrit Abrahams, geboren rond 1701. Voor deze twee personen ontbreken in het aangeleverde overzicht doop-, trouw- of andere bewijsstukken. Hun geboortejaren zijn schattingen. Zij zijn daarom niet als vastgestelde kinderen in de stamboom hierboven opgenomen.
Een verband zou bijvoorbeeld uit een akte kunnen blijken waarin Cornelis, Antje en Gerrit samen als erfgenamen van een overleden Abraham worden genoemd. Zo'n gezamenlijke vermelding is nog niet gevonden.
Waarom Bergum en Twijzel allebei voorkomen
Kuikhorne was geen zelfstandig dorp met één kerkelijke en bestuurlijke administratie. De buurtschap lag bij de grenzen van Tietjerksteradeel, Dantumadeel en Achtkarspelen. Een gedeelte hoorde onder Bergum, een ander onder Twijzel en een deel onder Zwaagwesteinde. De bewoners konden dus in verschillende registers terechtkomen, afhankelijk van hun huis, kerkelijke aansluiting en de soort registratie.
Daarom is het goed mogelijk dat Cornelis in 1718 en 1722 in de Bergumer trouwboeken staat en later als vader in het doopboek van Twijzel en Kooten. Dat is geen bewijs voor een verhuizing. Zijn precieze woning of perceel is onbekend.
Een schrijver in De Navorscher (1891) beschreef deze merkwaardige verdeling. Hij benadrukte dat Kuikhorne ondanks de grenzen een buurtschap vormde. Voor onderzoek naar de familie moeten daarom de kerkelijke en bestuurlijke registers van de drie betrokken gebieden worden vergeleken.
Een eenvoudig huishouden in Friesland rond 1715. Hoe de woning van Cornelis eruitzag is onbekend.
Wat was Kuikhorne rond 1700 voor een plek?
Kuikhorne lag op de overgang van zand en veengrond. Er waren boerderijen en kleinere woningen, wegen over de hogere grond en vaarten voor afwatering en vervoer. Turf werd gestoken en gedroogd en vervolgens met schuiten afgevoerd. Over deze plek, haar bewoners en de oude route langs het tolhuis staat meer op Kuikhorne in de 18de eeuw.
Bij de oversteek van de Valomstervaart lag het Goddeloze Tolhuis. Dat was meer dan een hok bij een slagboom: bij het tolgoed hoorden een huis, schuur, zomerhuis, erf, tuin en land. In 1727 woonde Daniel Rienks er als huurder. Hij betaalde tachtig gulden per jaar. Zijn familie had taken bij het toezicht op het Kuikhorner bos en bij houtverkopen. Dit was een ander huishouden dan dat van Cornelis Abrahams; we kennen geen familieverband tussen beide.
Een gezin zonder eigen grond kon afhankelijk zijn van werk bij boeren, in het veen, op het water of bij het vervoer van goederen. Werk kon per seizoen veranderen. Een eigen boerderij of een ambacht gaf andere mogelijkheden. Zonder belastingaanslag, boedelinventaris of beroepsvermelding weten we niet tot welke groep Cornelis behoorde. Dat de Henstra-nazaten later als arbeider of schipper werkten, zegt niet wat hun voorouder omstreeks 1720 deed.
Voor de oudere geschiedenis is er Kuikhorne in de 17de eeuw. Het werk in deze regio komt ook aan bod bij turfstekers en veenarbeiders.
In de omgeving zijn ook getuigenissen over het werk met turf bewaard. In 1737 vertelde Tjeerd Sioerts, die met zijn vrouw uit Veenwouden naar Garijp was gegaan, over een praam met turf die hij had meegenomen. In het onderzoek kwamen de lading en het eten aan boord ter sprake. Zijn verklaring over de praam en de turf gaat niet over Cornelis, maar over het werk in deze streek.
Verhalen uit de 18de eeuw in de omgeving
Uit Kuikhorne, Bergum, Eernewoude en Veenwouden zijn concrete gebeurtenissen uit de 18de eeuw beschreven. De verhalen gaan over een winkel, een huwelijk, visvangst en het vervoer per praam. Ze spelen in de streek waar Cornelis Abrahams en zijn gezin bekend waren, maar de genoemde personen zijn niet als familieleden aangetoond. Ook uit Kollum is een verhaal uit 1764 bewaard.
1712: een vroedvrouw reist naar Kuikhorne
Een uitzonderlijk ooggetuigenverslag uit 1712 komt van Catharina Schrader, vroedvrouw in Dokkum. Op 4 augustus 1712 werd zij naar Kuikhorne gehaald voor een moeilijke bevalling. Toen zij aankwam, trof zij de man van de barende vrouw bij de deur.
"Dar komende, vont ick gen mennsen als haar man vor de dor stande. De baarende vrouw op een natte bos stroo."
In modern Nederlands: toen zij aankwam, vond zij niemand behalve de echtgenoot bij de deur; de barende vrouw lag op een natte bos stro. Schrader haalde vrouwen terug, zorgde voor vuur en liet het stro vervangen. Het kind was al overleden. De moeder overleed enkele uren later. Het verslag noemt geen familie Henstra of Cornelis Abrahams, maar het speelt zich in dezelfde buurtschap en vrijwel dezelfde tijd af.
Ook de diaconieboeken laten een ander gezin in Kuikhorne zien: Jelle Clases en zijn familie, van 1701 tot de armenzorg in zijn latere leven. Hun geschiedenis geeft concrete voorbeelden van armoede, ziekte, schulden en hulp in de omgeving.
De wereld buiten Kuikhorne: Bergum en Kollum
Voor kerkelijke handelingen en bestuur kwamen inwoners van het gebied in Bergum. Daar was de hoofdplaats van Tietjerksteradeel. Het dorp had een markt, herbergen, ambachtslieden en een kerk. De Kruiskerk werd in 1707 verbouwd.
Maaike Pytters kwam volgens de ondertrouwinschrijving uit Kollum. Dat was een handels- en bestuurscentrum met een oude kern rond de Voorstraat, ambachten, schippers en verbindingen over water. Of Cornelis zelf in Kollum heeft gewoond, weten we niet.
De latere aanwijzingen over dopen in Twijzel/Kooten passen bij het kerkelijke leven in Achtkarspelen. Een doopboek noteert de kerkelijke handeling; de opgegeven plaats hoeft niet de geboorte- of woonplaats van het kind te zijn.
Een herberg in Friesland rond 1715. Herbergen dienden ook als ontmoetingsplaats voor reizigers en dorpsbewoners.
Wat is nog onbekend?
Cornelis Abrahams komt tussen 1718 en 1743 in verschillende kerkregistervermeldingen voor. We kennen zijn geboortejaar, overlijden, beroep, vermogen, precieze woonadres en ouders niet. Zelfs wanneer alle genoemde dopen dezelfde vader betreffen, vertellen de korte inschrijvingen weinig over zijn dagelijkse werk.
De ondertrouw in 1718 en die in 1722 leveren meer op dan alleen twee vrouwenamen. Ze plaatsen hem in Kuikhorne en maken duidelijk dat de vroege familie over de grenzen van dorpen en grietenijen heen in de registers moet worden gezocht. De volgende stap is een vermelding die hem koppelt aan een vader Abraham, bij voorkeur met een moeder, woonplek of gezamenlijke erfgenamen.
Wat is nog te herkennen?
- De route door Kuikhorne en de oversteek bij De Valom, langs het gebied van het vroegere tolhuis.
- Vaarten, sloten en voormalige veengronden rond Kuikhorne.
- De oude dorpskern en Kruiskerk van Burgum (Bergum).
- De historische kerkplaatsen van Twijzel en Kooten en de oude kern van Kollum.
De vroege familie Henstra is vooralsnog het best te volgen vanaf Cornelis Abrahams, die op 14 februari 1718 in Kuikhorne woonde. Zijn vermoedelijke vader Abraham blijft zonder achternaam of vastgestelde herkomst.
Wilt u reageren?
Heeft u een document met Abraham of Cornelis Abrahams, de naam van een echtgenote of een gezamenlijke erfgenaam? Stuur ons een reactie .
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.