BergumBergum 1797 - Een gestolen geldbuidel valt op de grond
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1797, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Pieter Vlieg uit Collum verklaarde op 17 mei 1797 voor het gerecht in Bergum. Op de Bergumer markt was zijn geldbuidel uit zijn rokzak genomen. Hij merkte dat onmiddellijk. Daarnaast werden Beerend Martens en Sybe Everts gehoord. Zij vertelden ieder hoe zij op de Bergumer markt een man een geldbuidel zagen wegnemen, maar noemden de bestolene niet bij naam.
Pieter Vlieg
Pieter Vlieg was huisman te Collum, tegenwoordig Kollum, en was volgens het verhoor in zijn 39ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Hij verklaarde dat op 17 mei 1797 op de markt te Bergum uit zijn rokzak een buidel was gestolen met groot zilvergeld ter waarde van honderd caroli.
Pieter merkte het wegnemen direct op en hield de dief vast. De man liet meteen de buidel met geld op de grond vallen. Pieter raapte hem onmiddellijk op. Enkele particuliere burgers grepen de man en leverden hem over aan het gerecht van Tietjerksteradeel.
Na duidelijke voorlezing van zijn verklaring ondertekende Pieter deze met zijn eigen hand in Bergum op 17 mei 1797: P. Vlieg.
Beerend Martens uit Oostermeer
Beerend Martens was huisman te Oostermeer en dertig jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Hij vertelde dat hij op 15 mei 1797 op de Bergumer markt een onbekende man een geldbuidel uit de zak van iemand anders had zien halen en ermee had zien weglopen.
Fragment uit de verklaring: een dief een dief
"Een dief, een dief!"
De andere man voelde dat hij zijn geld kwijt was en begon te roepen: "een dief een dief". Daarop liet de dief het geld weer vallen. Omstanders arresteerden hem onmiddellijk en leverden hem over aan het gerecht.
Beerend verklaarde bovendien dat de jongen die hem door het gerecht was getoond dezelfde was als degene die het geld had gestolen.
Na voorlezing tekende hij in Bergum op 17 mei 1797. Hij tekende: "Beerent Martens".
Sybe Everts uit de Kuikhorne
Sybe Everts woonde in de Kuikhorne en was 21 jaar oud. Ook hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Fragment uit de verklaring: een dief een dief
"Een dief, een dief!"
Sybe verklaarde dat hij op 15 mei 1797 op de Bergumer markt een onbekende man een buidel met geld uit de zak van een ander had zien halen. De man liep met het geld verder, waarna de ander begon te roepen: "een dief een dief".
De dief liet bij dat roepen het geld vallen. Enkele aanwezigen grepen hem. Sybe verklaarde ook dat de jongen die het gerecht hem had getoond dezelfde was als degene die hij het geld had zien wegnemen.
Na duidelijke voorlezing ondertekende Sybe zijn verklaring op 17 mei 1797 te Bergum: Sybe Everts.
Andere verklaringen van de marktdag
Op 17 mei 1797 legden ook Sjouke Sijbrens uit Lekkum en Minse Lolkes uit Murmerwoude verklaringen af over verdwenen geldbuidels op de Bergumer markt. Zij konden geen dader aanwijzen.
De verhoren vonden plaats tijdens de Bataafse Republiek in Friesland. De geschiedenis van Bergum in de 18de eeuw bevat andere gebeurtenissen uit deze periode.
Dit verhaal staat ook in het verhalen uit Bergum in 1796-1799. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum en omgeving
Plaatsen en verwante verklaringen
Bergum
Bergum in de 18de eeuw
Kollum in de 18de eeuw
Oostermeer in de 18de eeuw
Kuikhorne in de 18de eeuw
De geldbuidel van Sjouke Sijbrens
De geldbuidel van Minse LolkesDagelijks leven
Markten en kermissen in Friesland
Oude maten en geld
De Bataafse Republiek in Friesland
Boeren en landarbeidersAfbeeldingen
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-2, dossier IB5-EA-2-D10: verklaringen IB5-EA-2-V17 (Pieter Vlieg), V18 (Beerend Martens) en V19 (Sybe Everts), bladen 35-38. Het einde van Sybes verklaring staat op blad 38 bij EA-3-D01. Diplomatische transcripties en volledige moderne hertalingen uit de aangeleverde bronbewerking.
Verantwoording
De oorspronkelijke verklaringen zijn in de derde persoon opgesteld. Die vertelvorm is behouden. De woorden "een dief een dief" zijn overgenomen uit de oorspronkelijke tekst.
In Pieters verklaring zijn woorden over wat hij bij het vasthouden van de man zei of deed gedeeltelijk onleesbaar. De doorlopende tekst behoudt alleen wat wel te lezen is: Pieter merkte de diefstal, hield de man vast, de buidel viel en Pieter raapte die op. De bron noemt de naam van de aangehouden man niet.
In de verklaringen van Beerend en Sybe zijn de datumcijfers van de waarneming niet volledig zeker; ze lijken 15 mei aan te geven. Beide verklaringen werden op 17 mei 1797 ondertekend. De ooggetuigen noemen het slachtoffer niet bij naam. Het gaat waarschijnlijk om dezelfde gebeurtenis als de aangifte van Pieter, maar de tekst legt hun verklaringen niet met zekerheid aan één slachtoffer vast.
Beerend wordt in de verklaring Beerend Martens genoemd en tekent als Beerent Martens. Het slotprotocol heeft een deels onleesbare naam van de commissaris. Het slot van Sybes verklaring staat op het eerste blad van EA-3. Een vonnis is in dit dossier niet aanwezig. De beelden zijn illustraties, geen afbeeldingen van de genoemde personen of diefstal.