Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergum 1800 - Dertig carolusgulden en linnengoed verdwenen

Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1800, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.

In de nacht van 3 op 4 maart 1800 verdwenen geld en linnengoed uit het huis van Maaijke Johannes onder Bergum. In haar verklaring staan exacte aantallen en de merktekens die op verschillende kledingstukken en slopen waren aangebracht.

Kleding herstellen rond 1800.
Kleding herstellen rond 1800.

Geld en textiel uit het huis

Maaijke Johannes was de vrouw van Jelte Sikkes. Zij woonde onder Bergum en was volgens de handgeschreven verklaring 60 jaar oud. Zij verklaarde dat in de nacht tussen 3 en 4 maart 1800 verschillende goederen uit haar huis waren weggenomen.

Ze noemde de volgende geldsom en voorwerpen afzonderlijk:

  • Ongeveer dertig carolusgulden in klinkende munt, van verschillende muntsoorten.
  • Negen lakens.
  • Vier vrouwenhemden, waarvan twee met de letters M: J: waren gemerkt.
  • Vijf kussenslopen, waarvan één met de letters M: J: was gemerkt.
  • Een blauwe Oost-Indische doek.
  • Een "poldrok" met het merk J.H.
  • Een stuk tip; de benaming is niet zeker.
  • Acht tipmutsen.

De letters M: J: kwamen dus volgens haar zowel op twee vrouwenhemden als op één kussensloop voor. Het merk J: H: hoorde bij de afzonderlijk genoemde poldrok. Maaijke kon niet verklaren wie de dader of daders waren.

Naaiwerk in een gezin rond 1800.
Naaiwerk in een gezin rond 1800.

Het verhoor op 6 maart 1800

Maaijke was opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Gosse Hinnes, lid van de raad van Tietjerksteradeel, trad als commissaris op verzoek van de procureur-fiscaal op.

Na duidelijke voorlezing zette Maaijke geen uitgeschreven handtekening, maar haar eigen kruismerk. Het verhoor vond plaats te Bergum op 6 maart 1800.

De ambtelijke ondertekening loopt door op het volgende blad, dat bij de daaropvolgende EA-6-batch is opgenomen. Daar staan Gosse Hinnes en een tweede naam die mogelijk P. Noormeulen luidt. Dat blad bevat geen nieuwe getuigenverklaring.

Ook eerder werden in Bergum lijsten opgemaakt van vermist textiel. De zaak over linnen en een hemdrok in 1785 is een afzonderlijke gebeurtenis.

Dit verhaal staat ook in het verhalen uit Bergum in 1800-1801. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Bergum en omgeving

Bergum en nabije plaatsen

Dagelijks leven en tijd

Afbeeldingen

Mannenkleding rond 1800.
Mannenkleding rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Naaiwerk in een woning rond 1800.
Naaiwerk in een woning rond 1800.
Linnen wassen, rond 1800.
Linnen wassen, rond 1800.
Geld rond 1770.
Geld rond 1770.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bataafse en Franse tijd

Bronnen

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, dossier IB5-EA-5-D11, 1 afzonderlijke verklaring: EA-5-V17. Bronbladen 93-95. Voor de tekst zijn de volledige diplomatische transcripties en de moderne Nederlandse hertalingen uit de aangeleverde cumulatieve bronbewerking gebruikt. De originele handgeschreven scans zijn niet opnieuw gelezen.

Verantwoording

De leeftijd luidt 60 jaar in de diplomatische transcriptie; deze lezing is overgenomen.

De benamingen poldrok[?] en stuk tip[?] zijn onzeker en niet gereconstrueerd. Het bedrag luidt ongeveer dertig carolusgulden in verschillende klinkende muntsoorten.

De ondertekening staat deels op EA-6, scan 95. Dit is alleen een vervolg van het protocol, geen extra verklaring. De tweede naam is hoogstens [P. Noormeulen?].

De afbeeldingen zijn algemene historische voorstellingen van de periode en tonen niet aantoonbaar de beschreven personen of voorwerpen.

Verantwoording

  • Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.