Bergum 1802 - Twee schapen van weduwe Lautenbach op Huis ter Heide
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1802, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op 15 december 1802 ontdekte Anne Harmens Witzenburg, knecht op Huis ter Heide onder Bergum, dat twee schapen verdwenen waren uit het land achter het huis van de weduwe Lautenbach. Hij vertelde het bij het aanbreken van de dag aan zijn werkgeefster Tjitske Floris.
Tjitske Floris
Tjitske Floris, weduwe Lautenbach, was 62 jaar en woonde op Huis ter Heide onder Bergum. Na ondervraging en beëdiging verklaarde zij dat haar knecht Anne Harmens haar op 15 december bij het aanbreken van de dag vertelde dat er twee schapen uit het land achter haar huis ontbraken. Bij een eigen onderzoek stelde zij vast dat dit klopte. Eén schaap was wit. Het andere was zwart, met halfwitte voeten die aan de achterzijde hoog doorliepen, een witte plek onder de buik en een bles op de kop. De twee dieren waren in de nacht van 14 op 15 december verdwenen. Tjitske kon niet aangeven wie ze had weggenomen. Na duidelijke voorlezing ondertekende zij haar verklaring te Bergum op 17 december 1802 met haar eigen hand. Ondertekend: Tjitske Floris.
Anne trof het hek open aan. Hij vertelde ook dat de schapen met touwen om hun halzen aan elkaar waren gebonden. De voetsporen volgde hij tot aan Leeuwarden.
Anne Harmens Witzenburg
Anne Harmens Witzenburg, 23 jaar, was knecht bij de weduwe Lautenbach op Huis ter Heide onder Bergum. Na ondervraging en beëdiging verklaarde hij dat hij op 15 december bij het opstaan ontdekte dat een wit en een zwart schaap uit het land achter het huis ontbraken. Het hek stond open, terwijl het de avond ervoor gesloten was. De schapen waren met touwen om de hals stevig aan elkaar vastgebonden. Het witte schaap had volgens hem geen bijzondere tekens. Het zwarte had twee halfwitte achterbenen, een witte plek onder de buik, een bles op de kop en een witte ring om de staart. Anne had de sporen van de schapen eerst kunnen volgen tot aan de stad Leeuwarden. Hij verklaarde dat ze in de nacht van 14 op 15 december uit de weide waren genomen, maar wist niet wie dat had gedaan. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring op 17 december 1802 in Bergum af met zijn eigen handmerk. De akte noemt dit het door Anne Harmens zelf gezette merk.
In de verklaring van Tjitske staat geen witte ring om de staart. Dat extra herkenningsteken noemt alleen knecht Anne. Tjitske tekende met haar eigen hand; Anne zette een handmerk.
Wat is nog zichtbaar?
- Huis ter Heide als plaatsaanduiding bij Bergum.
- Het erf en het hek uit de verklaringen zijn niet met zekerheid geïdentificeerd.
Andere zaken op dezelfde locatie
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, dossier EA-11-D05, bladen 208, 209.
Afzonderlijke verklaringen: Tjitske Floris, Anne Harmens Witzenburg.
Verantwoording
- Tjitske noemt het zwarte schaap met halfwitte voeten, witte buikvlek en bles. Alleen Anne noemt daarnaast een witte ring om de staart.
- Anne zegt dat hij sporen kon volgen tot Leeuwarden; de tekst noemt geen dader en bewijst niet dat de dieren daar zijn verkocht.
- In oudere lezingen is de plaatsnaam Huis ter Heide moeilijk gelezen; de gezaghebbende bronbewerking gebruikt deze plaatsnaam.
- De eerste persoon in de bestaande hertaling is redactioneel; de originele verklaring is in de derde persoon.
- Gebaseerd op de diplomatische transcripties en bronbewerking; de oorspronkelijke handgeschreven scans zijn niet opnieuw gelezen.