Frietjen Cornelis, vrouw van Jan Harmens in Kuikhorne onder Bergum, is 64 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdag 11 februari tussen drie en vier uur werd geroepen naar het huis van Bauke Timmerman, die sinds enkele weken in Kuikhorne woont en uit Dokkum kwam.

Bauke was met zijn vrouw uit Dokkum gekomen. Men vertelde Frietjen dat Aafke, een meisje dat door de armvoogden van Burum bij Bauke in de kost was besteed, op sterven lag. Toen Frietjen kwam, was Aafke geheel buiten bewustzijn. Na ongeveer een half uur overleed zij. Frietjen hielp haar aankleden en opbaren.

Zij zag twee blauwe strepen op de rechterarm en een blauwe streek over de onderbuik. Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 13 februari 1809 in Bergum: Frietjen Cornelis.

Jantje Claes, vrouw van Sape Feijes in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 27ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat de vrouw van Bauke Timmerman haar op zaterdag 11 februari tussen zeven en acht uur 's morgens liet komen voor Aafke, die bij hen woonde.

Bauke en zijn vrouw waren enkele weken eerder uit Dokkum gekomen. Antje zag Aafke liggen met schuim op de mond en buiten bewustzijn. Antje ging weer weg. 's Middags. Antje werd die middag opnieuw naar het huis van timmerman Bauke geroepen. Zij vond dat Aafke er toen ernstiger aan toe was dan 's morgens.

Antje ging weer naar huis. Tussen zes en acht uur 's avonds kwam zij terug om Aafke, die inmiddels was overleden, aan te kleden. Zij zag blauwe strepen op de linkerarm, een blauwe streek op de rechterwang en een blauwe plek onder op de buik. Zij verklaart daarnaast dat Bauke haar 's morgens had verteld dat hij Aafke die ochtend tweemaal met een eind touw had geslagen, omdat zij niet uit bed wilde.

Die nacht, nadat het lichaam was opgebaard, vertelde Baukes vrouw haar dat zij haar man had aangespoord Aafke slagen te geven, omdat zij anders niet goed met haar konden omgaan. Antje weet verder niets. Na voorlezing zet zij op 13 februari 1809 in Bergum haar handmerk, in aanwezigheid van P.W.G.

Bruining.

Trijntje Foppes, vrouw van Sape Martinus in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 64ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat Baukes vrouw haar op zaterdag 11 februari omstreeks tien uur 's morgens liet komen. Bauke Timmerman woonde sinds enkele weken met zijn gezin in Kuikhorne, nadat zij uit Dokkum waren gekomen.

Trijntje zag Aafke, die bij Bauke in de kost was, op bed liggen met schuim op de mond en buiten bewustzijn. Jantje Claes kwam ook om haar te zien. 's Middags ging Trijntje met Antje opnieuw naar het huis. Zij vonden Aafke nog steeds ernstig verzwakt. Antje legde haar beter neer en schoof een kussen onder haar.

Toen zag Trijntje blauwe strepen op Aafkes linkerarm. Bauke had haar die ochtend verteld dat hij Aafke tweemaal met een eind touw had geslagen. Trijntje was niet aanwezig bij het aankleden van het lichaam. Zij weet verder niets. Na voorlezing zet zij op 13 februari 1809 in Bergum haar handmerk, in aanwezigheid van P.W.G.

Bruining.

Martjen Jacobs, weduwe van Hinne Jans, werkt als dienstmeid bij Geert Theunis in Kuikhorne onder Achtkarspelen en is in haar 49ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke was overleden. Aafke woonde bij Bauke Timmerman, die enkele weken eerder uit Dokkum was gekomen.

Martjen ging erheen en hielp Aafke aankleden. Bij het ontkleden zag zij blauwe strepen op de rechterarm en een blauwe plek onder op de buik. Zij weet verder niets. Na voorlezing zet zij op 13 februari 1809 in Bergum haar handmerk, in aanwezigheid van P.W.G. Bruining.

Aukjen Pytters, weduwe van Aldert Fokkes in Kuikhorne onder Bergum, is in haar 44ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke, die bij Bauke Timmerman woonde, was overleden. Bauke woonde sinds enkele weken daar, nadat hij met zijn gezin uit Dokkum was gekomen.

Aukjen ging erheen en hielp Aafke aankleden. Bij het ontkleden zag zij blauwe strepen op een van de armen, op een wang en een blauwe plek onder op de buik. Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 13 februari 1809 in Bergum: Aukjen Pytters.

Sjaartje Sjoerds, vrouw van Johannes Wijtzes in Kuikhorne onder Bergum, is 50 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder met zijn gezin uit Dokkum gekomen.

Zij ging erheen en hielp Aafke aankleden. Bij het ontkleden zag zij twee blauwe strepen op een van de armen en een blauwe plek onder op de buik. Zij weet verder niets. Na voorlezing zet zij op 13 februari 1809 in Bergum haar handmerk, in aanwezigheid van P.W.G. Bruining.

Jitske Pytters, vrouw van landbouwer Anne Jans in Kuikhorne onder Bergum, is 32 jaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder uit Dokkum gekomen. Jitske ging erheen en hielp Aafke aankleden.

Bij het ontkleden zag zij blauwe strepen op de rechterarm, op een wang en een blauwe plek onder op de buik. Toen Jitske die avond kwam, vertelde Bauke haar dat hij Aafke die ochtend tweemaal met een eind touw had geslagen, omdat zij niet uit bed wilde. Zij weet verder niets. Na voorlezing zet zij op 13 februari 1809 in Bergum haar handmerk, in aanwezigheid van P.W.G.

Bruining.

Fokeltje Ritzerts, weduwe van Oene Jans in Kuikhorne onder Achtkarspelen, is in haar 53ste levensjaar. Na verschijning, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op zaterdagavond 11 februari hoorde dat Aafke bij Bauke Timmerman was overleden. Bauke was enkele weken eerder uit Dokkum gekomen.

Zij ging erheen en hielp Aafke aankleden. Bij het ontkleden zag zij twee blauwe strepen op de rechterarm, één op een wang en een blauwe plek onder op de buik. Toen Fokeltje die avond kwam, vertelde Bauke haar dat hij Aafke die ochtend twee kleine slagen met een eind touw had gegeven, omdat zij niet uit bed wilde.

Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 13 februari 1809 in Bergum: Fokeltje Ritzerts.

Bauke Jacobs van der Meulen, timmerman en molenmaker in Kuikhorne onder Bergum, is 22 jaar. Hij verklaart dat de armvoogden van Burum enige tijd geleden Aafke Arents bij hem en zijn vrouw in de kost hebben besteed. Zij had een klein kind van drie vierde jaar bij zich: ongeveer negen maanden.

Zaterdag 11 februari riep hij haar omstreeks half negen uit bed. Zij vroeg hem eerst op te staan. Hij antwoordde dat zij hem die winter al driemaal zo had opgejaagd dat hij eerst was opgestaan; nu moest zij eerst opstaan. Zij stond op en viel voorover tegen een spinnewiel in de kamer.

Hij zei dat zij, als zij niet goed was, hen niet kon helpen en weer naar bed moest gaan. Zij ging weer naar het bed en stapte vanaf de grond op de bedstee, die met de bedplank ervoor vier à vijf voet hoog was. Toen hij dat zag, werd hij opnieuw ontevreden en dacht dat zij hem weer probeerde te misleiden door niet te willen opstaan.

Hij nam een eindje touw en gaf haar, terwijl zij op bed lag, twee slagen op de rechterschouder. Zij draaide haar gezicht naar hem. Haar gezicht zag er niet goed uit en zij antwoordde niet, hoewel hij haar twee- of driemaal bij haar naam riep. Hij zei tegen zijn vrouw dat zij moest opstaan, het ging volgens hem niet goed met Aafke, en zij moest het kind weghalen.

Zijn vrouw stond op en deed dat. Ongeveer twee uur later riep zij een vrouw in huis. Die zag Aafke op bed liggen en zei volgens Bauke dat zij wel in orde was maar door haar 'malle kop' niet wilde opstaan. De vrouw van Sape Feijes zou hetzelfde hebben gezegd. Bauke zegt dat hij Aafke niet zou hebben geslagen als de armvoogden van Burum hem daarvoor geen vrijheid hadden gegeven wanneer zij geen meester van haar konden worden.

Hij spreekt van één of twee slagen. Volgens Bauke hadden zij hem opgedragen op Aafke te letten, zodat zij zo mogelijk niet opnieuw zou bevallen. Als hij iets merkte, moest hij haar armvoogden informeren; volgens hem wilden zij haar dan naar Leeuwarden brengen. Hij zegt dat zij al drie kinderen buiten het huwelijk had gekregen, waarvan er één in Drachten bij haar neef was, en dat een kind ook bij hem in de kost was besteed.

Over de verdere omstandigheden kon hij niets melden. Zaterdag rond de middag was hij weggegaan in verband met de armvoogden van Burum. Die nacht verbleef hij bij zijn schoonvader in Oudwoude om de volgende dag naar de armvoogden te gaan. Toen hij zondagavond thuiskwam, kreeg hij bericht dat Aafke zaterdagavond al was overleden en dat twee mensen uit Kuikhorne de armvoogden al hadden ingelicht en uit Burum terug waren.

Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 14 februari 1809: Bauke Jacobs v d meulen.

Wygertje Sjoerds, vrouw van timmerman Bauke Jacobs van der Meulen in Kuikhorne onder Bergum, is in haar 20ste levensjaar. Zij verklaart dat de armvoogden van Burum enige tijd geleden bij haar en haar man in de kost hebben besteed: Aafke Arents, met haar kind van drie kwart jaar, ongeveer negen maanden.

Zaterdag 11 februari omstreeks half negen riep haar man Aafke uit bed. Aafke vroeg: 'Mijn lieve Bauke, wilt gij niet eerst opstaan?' Hij antwoordde dat zij hem al vaker zo had opgejaagd en dat zij nu eerst moest opstaan. Zij stond op en viel voorover tegen een spinnewiel in de kamer.

Haar man zei dat zij, als zij niet goed was en hen niet kon helpen, weer naar bed moest gaan. Zij stapte vanaf de grond op de bedstee, die vier à vijf voet hoog was. Hij werd ontevreden, nam een eindje touw en sloeg haar tweemaal op de rechterschouder terwijl zij op bed lag. Als reden noemt Wygertje dat Aafke hem vaker had misleid door niet te willen opstaan.

Aafke antwoordde niet. Vervolgens moest Wygertje opstaan, omdat het haar man niet goed toescheen met Aafke. Zij stond op en haalde het kind weg. Ongeveer twee uur later riep zij Trijntje Foppes, vrouw van Sape Martinus, die voorbijging. Die nam de vrouw van Sape Feijes mee. Zij zagen Aafke op bed liggen en zeiden volgens Wygertje dat zij wel in orde was, maar door haar 'malle kop' niet uit bed wilde opstaan, omdat haar hoofd en armen knikten.

De vrouw van Sape Feijes wilde haar zelfs uit bed zetten om te zien of zij werkelijk ziek was of zich zo hield om medelijden op te wekken. Korte tijd later merkte Wygertje dat Aafke werkelijk ziek was. Haar man was rond de middag naar Burum vertrokken om de armvoogden daarover te berichten.

Aafke overleed zaterdag tussen vier en vijf uur. Wygertje verzocht twee mannen uit Kuikhorne achter haar man aan te gaan om de armvoogden het sterfgeval te melden. Zij kwamen volgens de tekst bij de armvoogden voordat haar man daar kwam; hij had de nacht van zaterdag op zondag bij zijn schoonvader in Oudwoude doorgebracht.

Zij sloot haar verklaring na voorlezing en zette haar eigen kruismerk te Bergum op 14 februari 1809. Het merk is gewaarmerkt door P.W.G. Bruining.