Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Witveen 1809 - Een bijenkorf, een kluitschip en een bodem met was

Oene Hendriks vertelt over zijn verdwenen korf. Minze Durks en zijn zoons geven hun verklaringen over het schip en de aangetroffen was.

Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.

Oene Hendriks

Oene Hendriks, arbeider in Witveen onder Oostermeer, is in zijn 35ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Tussen 20 en 23 maart is van Oene een korf met bijen gestolen. De voorzijde was rood geverfd; ook witte olieverf wordt genoemd. De korf stond voor de gevel van zijn huis.

Op 23 maart om zes uur 's morgens ontdekte hij de diefstal. Hij kon niet zeggen wie de dader was. Hij zag alleen voetsporen van een grotere en een kleinere man, van zijn huis richting De Griijpe tot aan het district Achtkarspelen. Verder kon hij het spoor niet volgen. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 23 maart 1809: oene hendriks.

Reizen 1800 familie voetreis vaart dorpsweg.
Reizen 1800 familie voetreis vaart dorpsweg.

Oene Hendriks

Oene Hendriks, arbeider in Witveen onder Oostermeer, is in zijn 35ste levensjaar. Op de morgen van 25 maart hoorde hij bericht over kluitschipper Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle. Hij verdacht hem in verband met de op 23 maart gemelde vermissing van de bijenkorf. Oene gaf meteen bericht aan de baljuw.

Minze kwam met zijn schip over het Bergumermeer naar Bergum en was al dichtbij. De baljuw zond de secretaris naar Bergumerdam. Die hield het schip aan en doorzocht het. Hij vond ongeveer veertig grote bossen bezemrijs. Oene had ook gehoord dat vanaf het schip, toen het dichter bij Bergumerdam kwam, iets in het water was gegooid.

Volgens het verdere relaas zei een van Minzes jongens iets met 'de duivel de aardappels halen mag', in het vooronder sprong en iets in het water gooide. Achter het schip verscheen een bodem met was die eerder niet was gezien. Oene was zelf aanwezig bij de doorzoeking door de secretaris en zag de heide en de bossen bezemrijs.

Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 25 maart 1809: oene hendriks.

Minze Durks

Minze Durks, in de wandeling Minze Polle, schuitschipper in Rottevalle onder Noorder-Drachten, is in zijn 73ste levensjaar. Hij zit vast. Zijn kluitschip ligt bij de dam te Bergum en is daar aangehouden. Het schip was ook van Syger Pot in Rottevalle. Het is beladen met heide en ruim veertig bossen bezemrijs.

Hij zegt die heide achter Rottevalle te hebben afgesneden in een veld bij de Blauwe Dobbe. Het bezemrijs kwam uit een bos bij die dobbe, eigendom van Haarsma, baljuw van het zesde district. Haarsma had hem daarvoor toestemming gegeven, onder de afspraak dat Haarsma één van elke drie bossen rijshout zou krijgen en Minze twee.

Minze verklaart niets te weten van de bodem met was die achter zijn schip bij de dam in het water is gevonden. Hij had die nooit eerder gezien dan nu, toen die hem werd getoond. Hij sloot na voorlezing en zette zijn eigen kruismerk te Bergum op 25 maart 1809, gewaarmerkt door P.W.G.

Bruining.

Durk Minzes

Durk Minzes, schippersknecht bij zijn vader Minze Durks in Rottevalle onder Noorder-Drachten, is in zijn 22ste levensjaar en zit vast. Hij verklaart dat hij met zijn vader in een kluitschip bij de dam te Bergum ligt en dat zij daar zijn aangehouden. Het schip is beladen met heide en ruim veertig bossen bezemrijs.

Volgens hem komt die heide uit een veld achter Rottevalle bij de Blauwe Dobbe, eigendom van Haarsma, baljuw van het zesde district. Zij sneden deels met sikkels en deels op een andere wijze. Een tweede gewas kwam uit een bos bij dezelfde dobbe, ook van Haarsma. Haarsma had hen daarvoor toestemming gegeven met de afspraak dat hij één van elke drie bossen zou krijgen en zij twee.

Dirk zegt niets te weten van het bodem met was dat achter hun schip bij de dam in het water is gevonden. Hij had het nooit eerder gezien dan nu, toen het hem werd getoond. Hij wist verder niets en sloot na voorlezing met zijn eigen kruismerk te Bergum op 25 maart 1809. Het merk van Durk Minzes is gewaarmerkt door P.W.G.

Bruining.

Jan Minzes

Jan Minzes, schippersknecht bij zijn vader Minze Durks in Rottevalle onder Noorder-Drachten, schat zijn leeftijd tussen vijftien en twintig jaar. Hij zit vast. Hij verklaart dat hij met zijn vader in een schuitje bij de dam te Bergum ligt en daar samen met hem is aangehouden. Het schip is beladen met heide en bossen bezemrijs.

Zij hadden die heide volgens hem achter Rottevalle afgesneden uit een. veld bij de Blauwe Dobbe. Hij weet niet van wie die heide is. Het andere gewas, nader aangeduid als rijshout, kwam uit een bos dicht bij de dobbe van Haarsma, baljuw van het zesde district. Die had hen toestemming gegeven het rijshout af te snijden, onder de afspraak dat hij één van elke drie bossen zou krijgen en zij twee.

Jan verklaart het getoonde bodem met was niet te kennen. Hij weet zelfs niet wat het is of hoe het heet, en evenmin dat het uit hun schip is gegooid of aan boord is geweest. Hij sloot na voorlezing en zette zijn eigen kruismerk te Bergum op 25 maart 1809. Dat is gewaarmerkt door P.W.G.

Bruining.

Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Bergum.

Minze Durks, Minze Polle, en zijn twee zoons in 1809

De fuikzaak noemt Minze Durks, bijgenaamd Minze Polle, schipper uit Rottevalle, die met zijn twee zoons voer. Het verhoor van maart noemt dezelfde naam, bijnaam en woonplaats, met zoons Durk en Jan. De scheepseigenaar uit de fuikzaak heet Wybe Sijgers, bijgenaamd Wybe Pot; deze wordt niet gelijkgesteld aan de Syger Pot uit het eerdere verhoor. Een vermelding bij het meer bewijst geen daderschap van de fuikdiefstal.

Bergumermeer 1809 - Drie fuikstokken in het Zandergat

Bergumermeer 1809 - Drie fuikstokken in het Zandergat

Woning 1800.

Andere zaken op dezelfde locatie

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Werk aan een houten schip.
Werk aan een houten schip.
Een kofschip rond 1800.
Een kofschip rond 1800.
Een vrachtschip op binnenwater, rond 1800.
Een vrachtschip op binnenwater, rond 1800.
Een houten scheepsinterieur.
Een houten scheepsinterieur.
Turfwinning rond 1800.
Turfwinning rond 1800.

Dagelijks leven in de 19de eeuw

Omliggende plaatsen in de 19de eeuw

Bergum en omgeving

Bataafse en Franse tijd

Ambtelijke aanhef en protocollen

Verklaringen opgenomen door Jetze van Sminia, baljuw van het vijfde district, als commissaris.

Afgelegd voor de ondergetekende commissaris en secretaris te Bergum op 23 maart 1809. Ondertekeningen: Sminia en P.W.G. Bruining.

Afgelegd voor de ondergetekende commissaris en secretaris te Bergum op 25 maart 1809. Ondertekeningen: Sminia en P.W.G. Bruining.

Verhoor van Minze Durks, schuitschipper in Rottevalle onder Noorderdragten, over de verklaringen die tegen hem zijn opgenomen.

Het schip behoort aan Syger Pot in Rottevalle.

Verhoor van Durk Minzes, schippersknecht in Rottevalle onder Noorder-Drachten, over de verklaringen die tegen hem zijn opgenomen.

Verhoor van Jan Minzes, schippersknecht in Rottevalle onder Noorder-Drachten, over de verklaringen die tegen hem zijn opgenomen.

Afgelegd en verklaard voor de ondergetekende .

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D054. Datering: 23 en 25 maart 1809. Scanbladen 174, 175, 176, 177, 178, 179, 180, 181.

Verantwoording

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.