Witveen 1804 - Sjoerd en Neeltie missen voedsel; Sjoukjen ontkent de diefstal

Twee getuigenverklaringen en het verhoor van Sjoukjen, 3 oktober 1804.

Een gat in de achterdeur, verdwenen rogge en appels, een jongen die iets zegt te hebben gezien en een ondervraagde vrouw die de diefstal ontkent.

Sjoerd Jans vindt een gat in de achterdeur

Arbeider Sjoerd Jans woonde met zijn vrouw Neeltie Gerrits op het Witveen onder Oostermeer. Sjoerd was in zijn 35ste levensjaar en Neeltie in haar 33ste. Op een zondagmorgen, kort voor 3 oktober 1804, liep Sjoerd door het achterhuis. Hij zag dat in de achterdeur een gat was gesneden, zo groot dat iemand er gemakkelijk een flinke hand door kon steken om de grendel los te schuiven. De grendel zat nog op zijn doorn.

Sjoerd vroeg zich af wat er was gebeurd. Hij en Neeltie liepen door het huis en keken hun voorraad en spullen na.

Wat er uit hun huis verdwenen is

Sjoerd noemde de volgende verdwenen etenswaren:

• Een hoeveelheid rogge uit een klein vat, een kantje.
• Een beetje boekweitgort uit een kruik.
• Een kleine hoeveelheid melk uit een pot.
• Ongeveer een kwart pond koffiebonen uit een trommel in het kabinet.
• Rode, zure appels uit een lade in dat kabinet.

Het kabinet had een slot, maar was op dat moment niet afgesloten geweest. Sjoerd schatte de hoeveelheid verdwenen appels op een halve mud. Neeltie noemde een andere inhoudsmaat, een loops. Geen van beiden kon meer vermiste spullen aanwijzen.

Een jongen vertelt over Sjoukjen

Sjoerd ging naar zijn buurvrouw, de weduwe van Jan Heerkes. Hij sprak er ook over stambonen en grote bonen die opgehaald konden worden; hij noemde die bonen niet als gestolen. Bij de weduwe woonde haar zoon Sytse Jans. Ook Taapke Tjeerds en haar dochter Sjoukjen woonden in hetzelfde huis.

Sytse vertelde Sjoerd dat hij op de vrijdagmiddag vóór de ontdekking Sjoukjen met appels en melk door het keldervenster van Sjoerds woning had zien kruipen. Hij zei verder dat hij haar bij haar moeder boekweitgort met stroop en water had zien eten. Ze had hem gevraagd mee te eten, maar hij had geweigerd.

Sjoukjen was aanwezig toen de jongen dit vertelde. Volgens Sjoerd antwoordde zij alleen dat zij enkele appels had genomen. Zij kon die niet meteen teruggeven, omdat haar moeder de sleutel van het kistje met de appels had en niet thuis was.

Vier appels worden teruggebracht

Later gaf Taapke Tjeerds vier appels terug aan Neeltie. Die waren volgens Neeltie van dezelfde soort en kleur als de appels die zij miste. De andere etenswaren kregen Sjoerd en Neeltie niet terug.

Na het verhaal van de jongen ging Sjoerd naar het keldervenster. Hij zag dat het van de haak was waarmee het was afgesloten. Daaruit maakte hij op dat iemand via dat raam was binnengekomen. Neeltie had zelf het gat in de achterdeur gezien, maar het open keldervenster niet: Sjoerd had het alweer dichtgedaan voordat zij erbij kwam.

Waarom ze de diefstal pas laat ontdekten

Sjoerd en Neeltie gingen elke dag bij boeren werken. Zij kwamen laat in de avond thuis en gingen meteen naar bed. De volgende ochtend gingen ze vroeg opnieuw op pad. Daardoor kwamen ze maar zelden in hun achterhuis en hadden ze eerder niets gemerkt.

Neeltie Gerrits verklaart afzonderlijk

Neeltie Gerrits was de vrouw van arbeider Sjoerd Jans en in haar 33ste levensjaar. Ook zij verklaarde dat haar man die zondagmorgen in het achterhuis een gat in de achterdeur had ontdekt. Het was groot genoeg om er een flinke hand door te steken en de grendel weg te schuiven. Omdat die grendel nog op zijn doorn zat, vroegen zij zich af wat er in huis gebeurd was. Zij doorzochten samen het huis.

Neeltie miste uit de spijskamer en het kabinet:

• rogge uit een kantje;
• een weinig boekweitgort uit een kruik;
• melk uit een pot;
• ongeveer een kwart pond koffiebonen uit een trommel in het kabinet;
• naar haar schatting een loops rode, zure appels uit een lade.

Het kabinet had wel een slot, maar was niet afgesloten geweest. Neeltie wist niet dat er meer ontbrak. Op zondagmorgen had Sjoukjens moeder haar vier appels teruggegeven. Die waren van dezelfde soort en kleur als de verdwenen appels. Van het andere had zij niets teruggekregen.

Sytse Jans, de zoon die bij zijn moeder de weduwe van Jan Heerkes woonde, had ook aan Neeltie verteld dat Sjoukjen vrijdagmiddag alleen in haar moeders huis boekweitgort met stroop en water had gegeten. Sjoukjen had hem gevraagd mee te eten. Hij had nee gezegd en eraan toegevoegd dat zij dat ook wel had kunnen laten.

Neeltie had het gat in de achterdeur zelf gezien. Haar man had haar verteld dat hij naar aanleiding van het verhaal van de jongen het keldervenster open en van de haak had gevonden. Zij had dat niet zelf gezien: haar man had het venster al weer gesloten.

Sjoukjen geeft een andere verklaring

Op 3 oktober 1804 werd Sjoukjen in Bergum verhoord. Zij verklaarde dat zij haar achternaam niet kende, omdat zij buiten het huwelijk was geboren. Haar leeftijd wist zij evenmin. Haar moeder was Taapke Tjeerds; ze woonden tegenover het huis van Sjoerd en Neeltie.

Sjoukjen kreeg de verklaringen van de echtgenoten voorgelezen. Ze ontkende bij hen in huis te zijn geweest. Het gat in de achterdeur had zij niet gemaakt. Zij had het op zondagmorgen wel gezien, maar zei niets van het verdwenen voedsel te weten en niets te hebben gestolen.

Over de appels vertelde Sjoukjen dat zij enkele rode zoete appels had gekregen van Sytse Jans. Zij wist niet hoeveel het er waren en ook niet op welke dag zij die had ontvangen. Zij ontkende boekweitgort met stroop en water te hebben gegeten. Ook zei ze geen jongen in het huis van haar moeder te hebben gezien.

Sjoerd Jans ondertekende zijn verklaring. Neeltie Gerrits en Sjoukjen zetten ieder een handmerk onder hun eigen tekst. Alle drie werden op 3 oktober 1804 in Bergum gehoord.

Er volgde een besluit om Sjoukjen uit haar gevangenschap te ontslaan.

Andere verklaringen en verhalen

Andere zaken op dezelfde locatie

Oostermeer 1796-1797 - inbraken op het Witveen en hoeden en handschoenen | Toenentoen.nl

Witveen 1806 - Willemke Fokkes beschuldigt Elske Pytters van diefstal - Toenentoen

Oostermeer 1808 - Een koperen theeketel en een onbetaalde gulden - Toenentoen

Witveen 1809 - Een bijenkorf, een kluitschip en een bodem met was - Toenentoen

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare gegevens over de beschreven tijd. Historische scans en kaarten worden afzonderlijk aangeduid.