Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oostermeer 1808 - Een koperen theeketel en een onbetaalde gulden

Zes getuigenissen volgen de ketel van Auke Rones; Levij Philippus vertelt hoe hij hem volgens eigen zeggen heeft gekocht.

Geld rond 1770.
Geld rond 1770.

Auke Rones

Auke Rones, boer onder Oostermeer, naar zijn beste weten 49 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij op 30 december 1807 omstreeks drie uur 's middags een koperen theeketel miste. Hij wist niet wie die had meegenomen. Gisterenmiddag kwamen om drie uur Tamme Allerts, Johannes Rienks en Auke Jans bij hem met die ketel en een hoed.

Het was de ketel die hij miste. Een van de genoemde personen vertelde die op 30 december op de Zomweg tussen Tietjerk en Bergum te hebben gekocht van de man die nu gedetineerd was. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 8 januari 1808.

Auke Rones.

Een eenvoudige woning rond 1800.
Een eenvoudige woning rond 1800.

Tjerk Atzes

Tjerk Atzes, boer onder Oostermeer, naar zijn beste weten 48 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op 29 december 1807 tussen twaalf en drie uur 's middags een man ontmoette die een theeketel bij zich had en die hij trachtte te verbergen.

Die man was nu gedetineerd. Door de omstandigheden kreeg hij het vermoeden dat deze iets had misdaan. Hij had hem echter niet gevolgd. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 8 januari 1808. Tjerk Atzes.

Antje Harms

Antje Harms, vrouw van Auke Jans, wonend op het Witveen onder Oostermeer en in haar 50ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen maandag, de 4de, een man bij haar kwam die een theeketel aanbood. Zij kocht die voor drie carolusguldens.

Zij betaalde twee gulden en zou de derde gulden op de 5de voldoen. De afspraak kwam mede voort uit haar vermoeden dat de man de ketel had gestolen. Hij kwam de derde gulden op een latere dag vragen. Tamme Allerts was toen bij haar in huis. Zij zei tegen de man dat hij twee gulden had ontvangen, maar dat zij de laatste gulden niet zou betalen.

Zij had gehoord dat van Auke Rones een ketel was gestolen en vermoedde dat dit die ketel was. De man zei dat hij de ketel had gekocht. Baukjen Sjoerds was bij de aankoop aanwezig. Omdat zij de kamer uitging, wist zij verder niets.

Zij sloot haar verklaring na duidelijke voorlezing en plaatste haar handmerk te Bergum op 8 januari 1808. Antje Harms; P.W.G. Bruining.

Baukjen Sjoerds

Baukjen Sjoerds, weduwe van Jan Tjallings, wonend te Oostermeer en in haar 60ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij op de 4de bij Antje Harms op het Witveen was. Er kwam een man die nu gedetineerd was. Hij bood een theeketel aan.

Antje kocht die voor drie gulden en betaalde direct twee gulden. Hij zou de resterende gulden op de 5de komen halen. Het was dezelfde ketel die de baljuw haar had getoond en die in het rechthuis werd bewaard. Zij sloot haar verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 8 januari 1808.

Baukjen Sjoerds.

Auke Jans

Auke Jans, wonend op het Witveen onder Oostermeer en ongeveer 44 jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat zijn vrouw Antje Harms hem op de avond van de 4de bij zijn thuiskomst vertelde dat zij van een man een hoed en theeketel had gekocht voor drie gulden.

Zij had twee gulden betaald. De man zou op de 5de de resterende gulden komen ontvangen. In plaats daarvan trof de getuige hem op de 7de omstreeks drie uur 's middags bij zijn thuiskomst aan. Zijn vrouw weigerde de laatste gulden te betalen, omdat zij vermoedde dat hij de ketel van Auke Rones had gestolen.

De man herhaalde dat hij die tussen Tietjerk en Bergum op de Zomweg van een andere man had gekocht. De getuige nam daarmee geen genoegen en verlangde de twee betaalde guldens terug. De man liet daarop een koperen wasketel als onderpand achter. Die berustte bij de getuige.

Vervolgens werd de theeketel naar Auke Rones gebracht. Auke herkende de ketel als de gestolen ketel. De ketel werd nu in het rechthuis te Bergum bewaard en aan de getuige getoond. De nu gedetineerde man was dezelfde die de ketel had verkocht en het resterende geld bij hem thuis had gevraagd.

Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing en ondertekende te Bergum op 8 januari 1808. Auke Jans.

Levij Philippus

Levij Philippus, wonend te Leeuwarden en in zijn 27ste levensjaar, verklaarde dat hij de theeketel die nu bij de baljuw werd bewaard, had gekocht van een man met een linnen broek, ongeveer 38 jaar oud. Hij kocht die op 29 december 1807, tussen één en twee uur 's middags, op de Zomdijk tussen Tietjerk en Bergum.

Hij was onderweg van Drachten naar Leeuwarden. Op maandag de 4de verkocht hij de ketel voor drie gulden aan een vrouw op het Witveen onder Oostermeer. Zij betaalde twee gulden en hij hield één gulden te goed. Hij zou die op de 5de ontvangen, maar vroeg er op de 7de om.

De vrouw weigerde te betalen: zij had gehoord dat de ketel gestolen was en dat Auke Rones een ketel miste. Hij vroeg haar deze persoon aan te wijzen en ging daarna naar de eigenaar. Die man herkende de ketel als de ketel die van hem was gestolen. De gedetineerde bleef bij zijn verklaring dat hij de ketel had gekocht en geenszins gestolen.

Hij sloot zijn verhoor na duidelijke voorlezing en zette zijn handmerk te Bergum op 8 januari 1808. Levij Philippus; P.W.G. Bruining.

Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Bergum.

Auke Rones in andere zaken

In januari en februari 1808 heet de aangever Auke Rones, is hij boer onder Oostermeer en wordt zijn leeftijd voorlopig als 49 jaar gelezen. Dat ondersteunt de koppeling van de ketelzaak en de schapendiefstal. De Auke Rones uit januari 1806 is daarentegen in zijn 44ste levensjaar en ondertekent als de oudere. Door dit leeftijdsverschil blijft het verband met 1806 onzeker.

Andere zaken op dezelfde locatie

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Seizoenarbeid rond 1800.
Seizoenarbeid rond 1800.
Platteland sneeuwlandschap.
Platteland sneeuwlandschap.
Een huishouden in een dorp rond 1800.
Een huishouden in een dorp rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.

Dagelijks leven in de 19de eeuw

Omliggende plaatsen in de 19de eeuw

Bergum en omgeving

Bataafse en Franse tijd

Ambtelijke aanhef en protocollen

Verklaringen opgenomen door Jelte van Sminia, baljuw van het vijfde district, als commissaris om te dienen waar dat behoort.

Afgelegd voor de ondergetekende commissaris en secretaris te Bergum op januari 1808. J. van Sminia; P.W.G. Bruining.

Verhoor, met het opschrift ‘Confessie’, van Levij Philip uit Leeuwarden, naar aanleiding van de hierboven opgenomen verklaringen.

Verklaard en met de andere verklaringen geconfronteerd voor de ondergetekende commissaris en secretaris te Bergum op januari 1808. J. van Sminia; P.W.G. Bruining.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D029. Datering: januari 1808; gebeurtenissen 29–30 december 1807 en 4–7 januari 1808. Scanbladen 82, 83, 84, 85, 86, 87, 88.

Verantwoording

Enkele passages zijn niet leesbaar, waaronder nadere omschrijvingen en verbindende zinnen. Deze konden niet volledig worden weergegeven.

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.