Oostermeer 1786: Een binnendringer bij Folke op het Witveen | Toenentoen.nl
Oostermeer 1796: inbraak in de melkkelder op het Witveen
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1796, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
In de nacht van 22 op 23 augustus 1796 werd het venster van de melkkelder in het huis van Libbe Petrus op het Witveen onder Oostermeer opengebroken. Op 25 augustus legden Libbe, zijn vrouw Sijtske Dirks en de dienstmeid Hendrikje Gerrits in Bergum afzonderlijk een verklaring af.
Libbe Petrus, boer op het Witveen
Libbe Petrus was boer en woonde op het Witveen onder Oostermeer. Hij was in zijn 53ste levensjaar. Hij was opgeroepen, ondervraagd en legde zijn verklaring onder ede af.
Volgens Libbe was in de nacht tussen 22 en 23 augustus 1796, omstreeks twaalf uur, het venster van de melkkelder van zijn woning opengebroken. De ruiten waren in stukken geslagen.
De volgende ochtend merkte Libbe op dat het venster was opengebroken. Bij onderzoek bleek dat uit de melkkelder de volgende goederen ontbraken:
- Ongeveer 46 à 47 pond boter.
- Een houten boterschotel.
- Een halfversleten zak die voor het venster had gehangen.
Libbe vermoedde dat de diefstal was gepleegd door iemand die kort tevoren uit het tuchthuis was ontslagen. Hij wist echter niet wie hij van de diefstal moest verdenken.
Na het voorlezen sloot hij zijn verklaring af en ondertekende met zijn hand: "Libbe Peetrus". De akte is op 25 augustus 1796 te Bergum opgemaakt.
Sijtske Dirks, de vrouw van Libbe Petrus
Sijtske Dirks was 33 jaar oud en woonde met haar man op het Witveen onder Oostermeer. Zij was opgeroepen en legde eveneens onder ede een verklaring af.
Zij verklaarde dat in de nacht van 22 op 23 augustus, omstreeks middernacht, het venster van hun melkkelder was opengebroken. Niet alleen de ruiten, maar ook het binnenvenster van de kelder waren stukgebroken.
Sijtske merkte de volgende ochtend dat er in de melkkelder was ingebroken. Bij onderzoek bleek dat de volgende goederen waren weggenomen:
- Ongeveer 46 à 47 pond boter.
- Een houten boterschoteltje.
- Een halfversleten zak die voor het venster had gehangen.
Sijtske kon niet zeggen wie de boter en de andere genoemde goederen had weggenomen.
Nadat haar verklaring was voorgelezen, sloot Sijtske haar verklaring af. Zij zette een kruisje als handmerk: Sijtske X Dirks. De verklaring is te Bergum op 25 augustus 1796 opgemaakt.
Hendrikje Gerrits, de dienstmeid
Hendrikje Gerrits was dienstmeid bij boer Libbe Petrus op het Witveen. Zij was in haar 19de levensjaar. Ook zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Zij verklaarde dat in de nacht van 22 op 23 augustus het venster van de melkkelder van het huis van haar werkgever was opengebroken. De ruiten en het binnenvenster waren in stukken gebroken.
Bij een onderzoek de volgende ochtend bleek Hendrikje dat uit de melkkelder de volgende goederen waren gestolen:
- Ongeveer 46 à 47 pond boter.
- Een houten boterschoteltje.
- Een halfversleten zak die voor het venster had gehangen.
Hendrikje kon niet zeggen wie de diefstal had gepleegd.
Na het voorlezen van haar verklaring sloot zij af. Zij zette haar kruismerk bij haar naam: Hendrikje + Gerrits. Dit gebeurde in Bergum op 25 augustus 1796.
In de verhalen uit Oostermeer staan andere verklaringen en gebeurtenissen uit het dorp.
Dit verhaal staat ook in het verhalen uit Oostermeer tussen 1796 en 1802. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Andere zaken op dezelfde locatie
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van het Witveen bij Oostermeer
Plaatsen en verhalen
Oostermeer in de 18de eeuw
Verklaringen en verhalen uit Oostermeer
Bergum in de 18de eeuw
Suameer in de 18de eeuwDagelijks leven en bestuur
Boerenleven rond 1800
Boeren en landarbeiders
De Bataafse Republiek in Friesland
Misdaad en straf in FrieslandAfbeeldingen uit dezelfde periode
Historische achtergrond
De verklaringen werden afgenomen in de Bataafse Republiek, in de eerste jaren na de omwenteling van 1795. Ze gaan over een nachtelijke inbraak op een boerderij; geen van de drie getuigen noemt een vastgestelde dader.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, Informatieboek 5, EA-1, verklaringen 6-8.
Registratie en uittreksel van de akte (Open Archieven / AlleFriezen).
Verantwoording
Informatieboek 5, EA-1, dossier IB5-EA-1-D02, bladen 7-10. De beschikbare diplomatische transcriptie en volledige hertaling zijn gebruikt. Niet opnieuw uit de scans getranscribeerd.
De hoeveelheden boter zijn in de akten geschreven als varianten op "Ses a Seven en veertig". De precieze lezing is onzeker; de weergave als ongeveer 46 à 47 pond is een uitleg, geen nieuwe telling.
Sijtskes patroniem is onzeker gelezen. De opgegeven levensjaren van Libbe (53ste) en Hendrikje (19de) zijn niet hetzelfde als 53 en 19 voltooide jaren. Een woord in Libbes vermoeden over iemand die uit het tuchthuis kwam is onleesbaar; hij wijst geen vastgestelde dader aan.
De drie verklaringen zijn in de derde persoon opgeschreven. Hun afzonderlijke verklaringen en verschillen (zoals het binnenvenster en het vermoedelijke tijdstip) zijn behouden.
De originele tekst vermeldt bij Libbe "Ses a Seven en veertig[?]", bij Sijtske "Ses a Seven[?] en veertig" en bij Hendrikje "Ses en Seven en veertig[?]" pond boter. In de lopende tekst is dit bij elk als circa 46 à 47 pond weergegeven, maar de formulering en de volledige zekerheid ontbreken.
In Libbes verklaring is na "door eenen" een woord onleesbaar. Voor de leesbaarheid is dit aangevuld als "iemand die kort tevoren uit het tuchthuis was ontslagen". De koppeling aan de diefstal blijft zijn vermoeden; de akte identificeert geen dader. De zinsnede "van zijne huisinge" bij het melkkelderraam is in het oorspronkelijke stuk toegevoegd.
Bij Sijtske is het werkwoord in de zin "s morgens na zulks ... te hebben" onleesbaar. In kolom 2 is dit vermoedelijk aangevuld als "merkte de volgende ochtend dat er ... was ingebroken"; de daaropvolgende controle van de goederen staat wel leesbaar in de akte. Ook de woorden na "de genoemde boter" in de slotsom zijn niet volledig leesbaar en het woord "en" is doorgestreept. De weergave "de andere genoemde goederen" is een voorzichtige aanvulling vanuit de eerder genoemde boter, boterschotel en zak, geen afzonderlijke nieuwe vondst.
Het gezamenlijke protocol in de marge op het tiende blad is gericht aan commissaris en secretaris; de naam van de commissaris is onzeker gelezen als J. Lodema. Hetzelfde blad bevat daarna het begin van een andere zaak over Gosse Hinnes, die niet bij deze drie getuigenverklaringen hoort.