Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Karel van Gelre belooft de belegerde inwoners van Bolsward te helpen, terwijl een keizerlijk leger in de zomer van 1523 door de Friese Wouden trekt en dorpen tot gehoorzaamheid dwingt.

Bolsward krijgt een antwoord van de hertog

Karel antwoordde dat hij Bolsward met al zijn macht zou ontzetten, als de burgers de stad tot Sint-Jacob konden behouden. Hij voegde daaraan toe dat hij dit zou doen voor zover hij een dapper vorst was. Sint-Jacob viel op 25 juli.

Gewapende boeren, rond 1500.
Gewapende boeren, rond 1500.

Het leger trekt voorbij Dokkum

Jan van Wassenaer, stadhouder George Schenck en de heer van Castre kwamen met hun troepen naar Klaarkamp. Omdat Dokkum goed versterkt was en een grote bezetting had, kozen zij nog niet voor een aanval. Zij maakten eerst een strooptocht langs Dokkum en trokken via Bergum naar de Friese Wouden.

De bevelhebbers eisten dat de bewoners de keizer trouw zouden zweren. Wie niet wilde zweren, werd met brandstichting bedreigd. Ook graaf van Moers, die met soldaten in Sloten lag, schreef de bewoners dat zij de hertog van Gelre niet mochten verlaten. Vanuit Steenwijk ontvingen de inwoners van Stellingwerf soortgelijke bevelen van de Geldersen.

Brand in dorpen en bij de Joure

De keizerlijke soldaten staken verschillende plaatsen in brand omdat hun inwoners de eed weigerden of die uit angst voor de Geldersen niet durfden af te leggen. Het ging om:

  • Aenwirdt.
  • Oldehaskehoerne en Westermeer.
  • De Joure en plaatsen in Schoterland.

De dorpelingen konden niet rekenen op bescherming tegen de Geldersen, ook wanneer zij de keizer gehoorzaamden. Het keizerlijke leger kwam op 30 juli de Wouden binnen en bleef daar tot 5 augustus.

Een gewapende boer, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.

Oldeberkoop en de andere grietenijen

De soldaten trokken verder naar Stellingwerf en sloegen hun kamp op bij Oldeberkoop. Ook daar lieten zij de bewoners een eed aan Karel V afleggen.

Plaatsen in de 16de eeuw

Daarna lieten de bevelhebbers berichten sturen naar Opsterland, Smallingerland en de overige delen van de Zevenwouden waar zij nog niet waren geweest. De bewoners moesten naar het legerkamp komen om trouw aan de keizer te beloven. Zij deden dat om aan brandstichting te ontkomen.

Terwijl het keizerlijke leger met 3.000 soldaten in de Wouden verbleef, riepen de Groningers hun Ommelanden op. Op 2 augustus trokken zij naar Roden en de grenzen van hun land. Zij brachten ongeveer 8.000 burgers, boeren, ruiters en soldaten bijeen. Zij durfden niet verder op de vijand af te gaan.

Reizigers, rond 1500.
Reizigers, rond 1500.

De keizerlijke bevelhebbers braken hun kamp bij Oldeberkoop op, verdeelden het leger in twee groepen en naderden de Groningers van opzij en van achteren. Zij hadden hun tegenstanders kunnen verrassen als de Groningse ruiters de aanval niet tijdig hadden opgemerkt. Die boden met hun vuurwapens zo lang tegenstand dat de Groningers naar de stad konden terugkeren. Dat gebeurde op 6 augustus.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Graan dorsen, rond 1550.
Graan dorsen, rond 1550.
Wasgoed bleken, rond 1550.
Wasgoed bleken, rond 1550.
Een stadsomroeper, rond 1550.
Een stadsomroeper, rond 1550.
Een stadswacht, rond 1550.
Een stadswacht, rond 1550.
Een markt, rond 1550.
Een markt, rond 1550.

Dagelijks leven en beroepen

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Verwante verhalen

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 313-315 (PDF-bladzijden 402-404, tweede doorlopende exemplaar in het PDF-bestand).

Online kronieken, dagboeken en brieven

  • De belofte om Bolsward te ontzetten volgt op de vraag op de vorige pagina. Sint-Jacob is weergegeven als 25 juli.
  • De afdruk op blz. 315 vermeldt ij dach Augusti: 2 augustus. De Groningers trekken naar Roden en de grenzen van hun land; zij durven niet verder op de vijand af te gaan. De terugtocht naar de stad staat op 6 augustus.
  • Drieduizend keizerlijke soldaten en ongeveer achtduizend Groningers zijn verschillende opgaven. De tegenstand met vuurwapens van de Groningse ruiters is behouden. Aenwirdt is als historische plaatsaanduiding weergegeven.