Suameer in de 18de eeuwBergum 1776: koek en amandelen verdwenen, een rok als pand
Anne Vander Berg uit Leeuwarden stond met een kraam op de markt in Bergum. In september 1776 verklaarde zij over verdwenen amandelen en koek die zij op de Lege Weg terugzag.
Om de herkende koek mee te kunnen nemen, gaf zij volgens haar verklaring haar eigen rok als . Het Hof van Friesland vroeg later om nader verhoor.
Anne Vander Berg geeft haar eigen rok als pand
Anne Vander Berg, de vrouw van Hans Alsma, woont in Leeuwarden en is in haar 43e levensjaar. Zij wordt verhoord. Zij had met haar kraam op de markt in Bergum gestaan en miste daaruit een zak met ongeveer dertig pond droge amandelen en andere handelswaar.
Zij wist niet wie haar goederen had ontvreemd. Op de Lege Weg trof zij een vrouw met koek die Anne meende te herkennen als de koek die haar de vorige nacht was ontvreemd. Zij vroeg de vrouw wat zij voor de koek wilde hebben. Volgens zeggen was het de vrouw van Albart Jans uit Oostermeer.
Anne wilde de koek meenemen. Toen kwam Albart Jans bij haar. Volgens haar verklaring mishandelde hij haar zeer. Hij wilde de koek niet laten meegaan voordat zij geld of een pand had gegeven. Anne trok daarom haar eigen rok uit en gaf die als pand.
Die rok was gisteren teruggehaald, zonder dat Anne iets had betaald. Van de amandelen had zij niets teruggekregen. Zij had bericht ontvangen dat Albart Jans was vertrokken.
Anne had de herkende koek gekregen om te verkopen van Lodewijk Hofman, een bakker in Leeuwarden. Zij wist verder niets. Na voorlezing bleef zij bij haar verklaring en zette zij haar eigen kruismerk. Bergum, 17 september 1776.
Het Hof vraagt om verhoren van Albart en zijn vrouw
De brief:
Vaste, lieve, bijzondere.
Hof van Friesland (in modern Nederlands):
Na onderzoek van uw brief en de daarbij gevoegde verklaring van Anna Van den Berg hebben wij besloten u te verzoeken en aan te schrijven om Albart Jans, die in uw brief genoemd wordt, zodra hij zich weer binnen uw rechtsgebied bevindt, voor u te laten verschijnen. Verhoor hem over het bewuste voorval en handel daarna met hem zoals u naar uw oordeel van voorzichtigheid passend zult vinden.
Verder hebben wij overwogen dat de vrouw van de genoemde Albart Jans u misschien enig licht over het gebeurde zou kunnen geven. Wij hebben daarom besloten u te gelasten de vrouw van Albart Jans over het gebeurde te verhoren. Beslis daarna zoals de voorzichtigheid en het welzijn van de justitie van u zullen vragen.
Hierop vertrouwen wij. Wij bevelen u aan in de bescherming van God almachtig te blijven.
Vaste, lieve, bijzondere, uw goede vrienden, de raden van het Hof van Friesland.
Was getekend: H. Van den Haer, met een haal. Leeuwarden, 19 september 1776.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum
Over Bergum
Plaatsen dichtbij in de 18de eeuw
Suameer in de 18de eeuw
Oostermeer in de 18de eeuw
Hardegarijp in de 18de eeuw
Veenwouden in de 18de eeuw
Eestrum in de 18de eeuwVerhalen uit plaatsen dichtbij
Dagelijks leven
Verantwoording bij de verklaringen
- De marktwaar leest volgens de aanvullende broncontrole koek, terwijl de eigen rok als pand diende. De gecorrigeerde slotdatum 17 september en de briefdatum 19 september zijn behouden. Enkele soorten koek en andere handelswaar blijven onleesbaar; er is geen nieuwe soortnaam ingevuld.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Verantwoording
Informatieboek 3, C8, IB3-D61, IB3-V148 en afzonderlijke Hofmissive IB3-S2, bladen 184-186. Verklaring 17 september 1776; Hofbrief 19 september 1776.
De leesbare delen van Annes verklaring zijn verwerkt. Grote delen over de overige handelswaar, het type rok, de ontmoeting en het terughalen van het pand zijn onleesbaar en overgeslagen. Anne/Anna Vander Berg/Van den Berg zijn de verschillende bronvormen.
Het gevraagde vervolgverhoor of een eindvonnis staat niet in deze set. De gecorrigeerde naam-, plaats- en inhoudslezingen zijn aan de originele scans getoetst. Onzekere passages zijn niet aangevuld.
V148: de mederechter van Tietjerksteradeel nam de verklaring op verzoek van de fiscaal op. Anne zette haar eigen kruismerk te Bergum op 17 september 1776. Het ambtelijke slot noemt de mederechter en de secretaris; ondertekeningen Rinoldes en een gedeeltelijk onleesbare Sminia. De beginformule is deels onleesbaar; alleen het verhoor is vermeld. In S2 staat Anna Van den Berg. De brief noemt Albart Jans en zijn vrouw; de briefdatum is 19 september 1776. Een onleesbaar zinsdeel na het verhoorbevel is weggelaten, niet ingevuld.