BergumBergum 1800 - Een gestolen hemd op een haag
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1800, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op 1 mei 1800 zag de 74-jarige weduwe Wytske Wybes in Bergum een vrouwenhemd over een haag hangen. Volgens haar was het het hemd dat op 18 april met een mannenhemd uit haar bezit was verdwenen. Het oorspronkelijk ingestikte merkteken was al uit de stof getornd. De oudere Antje Jans verklaarde dat zij het kledingstuk zelf had gemaakt.
Wytske Wybes - een hemd op de haag
Wytske Wybes, de 74-jarige weduwe van Tamme Tjalles, woonde in Bergum. Zij verklaarde dat haar op 18 april 1800 twee hemden waren gestolen. Op 1 mei herkende ze een van die hemden bij een ander huis.
Wytske verklaarde onder ede dat haar op 18 april één mannenhemd en één vrouwenhemd waren gestolen. Het vrouwenhemd droeg de letters W: J. Op 1 mei zag zij datzelfde vrouwenhemd terug. De huisvrouw van Feyke Douwes uit Bergum hing het bij haar huis over een haag om het te laten drogen. Toen waren de letters al uit de stof getornd.
Wytske noemde de vrouw alleen als de huisvrouw van Feyke Douwes; zij wees in deze verklaring geen bewezen dader aan. Het verslag werd op 2 mei in Bergum voorgelezen. Wytske zette haar gebruikelijke kruismerk.
Antje Jans - zij had het hemd gemaakt
Een tweede getuige bevestigde iets dat zij zelf wist: wie het hemd had gemaakt. Antje Jans was 76 jaar, weduwe van Johannes van Rhee en woonde ook in Bergum.
Antje verklaarde onder ede dat zij het hemd dat Wytske Wybes miste, zelf voor Wytske had gemaakt. Wytske werd daarbij opnieuw genoemd als de weduwe van Tamme Tjalles. Antje getuigde dus over het maken van het kledingstuk, niet over het moment waarop het was gestolen of het daarna werd opgehangen.
Na de voorlezing ondertekende zij haar verklaring op 2 mei 1800. Zij staat in de verklaring vermeld als Antje Jans.
Wat is nog zichtbaar?
- Bergum en de oude dorpsomgeving bestaan nog; het huis waar het hemd op een haag hing is niet uit de verklaring te lokaliseren.
De letters W: J: stonden volgens Wytske op het vrouwenhemd, ook al heet zij Wybes. Die initialen worden niet veranderd. De naam van de huisvrouw van Feyke Douwes staat niet in de verklaringen. Dat zij het hemd buiten te drogen hing, bewijst op zichzelf niet dat zij het had gestolen.
Dit verhaal staat ook in het verhalen uit Bergum in 1800-1801. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum en omgeving
Bergum en nabije plaatsen
Dagelijks leven en tijd
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-6, dossier IB5-EA-6-D04, verklaringen V10 (Wytske Wybes); V11 (Antje Jans / handtekening Aate[?] Jans), bronbladen 106, 107, 108. Gebruikt zijn de aangeleverde diplomatische transcripties en volledige moderne hertalingen. De originele handgeschreven scans zijn voor deze nieuwe pagina niet opnieuw gelezen.
Deze verklaringen werden opgenomen voor commissaris Johs: Lodema op verzoek van de procureur-fiscaal. Het slotprotocol noemt J: Lodema en de onzeker gelezen secretaris [P. Noormeulen?].
Verantwoording
- De letters van het merkteken zijn volgens de transcriptie W: J:, niet automatisch W: W: ondanks de naam Wytske Wybes.
- De naam van de huisvrouw van Feyke Douwes wordt niet genoemd en er is geen verhoor van haar aanwezig.
- De tweede getuige wordt in de tekst Antje Jans genoemd; ondertekend is vermoedelijk "Aate[?] Jans".
- Wytske zette een kruismerk, Antje tekende. Een beslissing over diefstal en daderschap ontbreekt.
- Geen nieuwe lezing van de originele scans.
De afbeeldingen tonen vergelijkbare omstandigheden rond de beschreven periode. Het zijn geen afbeeldingen van de concrete personen of voorvallen.
Verantwoording
- Het hemd met uitgetornde letters is niet als bewaard museumvoorwerp vastgesteld.
- Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.