Oproer 1797.
Kuikhorne 1797 - Kleding en geld verdwenen uit kast en kist
Historische aangifte of getuigenverklaring uit 1797, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Geert Theunis, boer in de Kuikhorne onder Bergum, werd in december 1797 gehoord over spullen die uit een kast en een Hollandse kist waren verdwenen. Hij was 52 jaar. De verklaring werd opgenomen door Andries Bijstier, lid van het gerecht van Tietjerksteradeel en commissaris op verzoek van de provisionele fiscaal.
De verklaring van Geert Theunis
Geert werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Hij verklaarde dat hij enige tijd tevoren had ontdekt dat uit zijn kast goederen verdwenen waren, zonder dat hij wist hoe die waren weggenomen.
Uit de kast miste hij:
- Vijf mannenhemden.
- Twee vrouwenhemden, gemerkt met de letters IB.
- Vier slopen, eveneens gemerkt IB.
- Een afzonderlijk genoemd voorwerp.
- Vier lakens, gemerkt I:T.
- Twee witte doeken.
- Nog een afzonderlijk genoemd voorwerp.
- Een geldbedrag van mogelijk ongeveer zeven of acht carolusgulden.
Ook uit een Hollandse kist waren goederen verdwenen:
- Een lap grauw voorlaken.
- Een lap blauw voorlaken.
- Een lap zwart linnen.
- Een doek.
- Een grauwe doek.
Geert had enige vermoedens tegen Janke Beerends. Zij had een tijd bij hem thuis verkeerd en woonde op het moment van de verklaring in Dronrijp bij Halbe Jurjens. Geert kon zijn vermoeden echter niet bewijzen.
Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die eigenhandig als "Geert Teunes". De akte is op 13 december 1797 in Bergum opgemaakt. Het gezamenlijke protocol werd mede ondertekend door commissaris Andries Bijstier en de secretaris.
Meer over dergelijke huishoudelijke goederen staat op de pagina over wonen op het platteland. Dezelfde periode wordt beschreven op de pagina over de Bataafse Republiek in Friesland.
Bij Gosse Hinnes in Bergum verdwenen in 1796 eveneens kleding en andere goederen. Dat is een afzonderlijke diefstalzaak. In de verklaring van Geert Theunis wordt geen vonnis of bewezen dader genoemd.
Dit verhaal staat ook in het verklaringen uit Kuikhorne. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Geert Theunis/Teunes in Kuikhorne
Waarschijnlijk dezelfde boer. In 1797 is Geert boer in Kuikhorne onder Bergum en 52 jaar. De aangifte van 1799 noemt dezelfde naam, plaats en beroep, maar geeft opnieuw 52 jaar. Dat leeftijdsverschil is niet weggestreept. Hij tekent in 1799 als Geert Teunes. De goederen en tijdstippen betreffen twee verschillende vermissingen.
Kuikhorne 1799 - Zestien el linnen verdwenen bij Geert Theunis
Geert Theunis: mogelijke aansluiting op eerdere zaken
In 1797 is Geert boer in Kuikhorne onder Bergum en 52 jaar. De aangifte van 1799 noemt dezelfde naam, plaats en beroep, maar geeft opnieuw 52 jaar. Dat leeftijdsverschil is niet weggestreept. Hij tekent in 1799 als Geert Teunes. De goederen en tijdstippen betreffen twee verschillende vermissingen. De Geert Theunis in Kooten uit 1806 is in zijn 62ste levensjaar. Dat kan aansluiten op 52 jaar in 1797, maar het oudere verhaal uit 1799 geeft eveneens 52. De verhuizing van Kuikhorne naar Kooten en een overeenkomstige partner zijn niet vastgesteld. Daarom wordt de zaak van 1806 alleen als mogelijke persoonskoppeling toegevoegd.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Kuikhorne en omgeving
Kuikhorne en nabije plaatsen
Kuikhorne
Kuikhorne in de 18de eeuw
Verklaringen uit Kuikhorne
De verdwenen ganzen in Kuikhorne, 1794
Bergum in de 18de eeuw
Dronrijp in de 18de eeuwDagelijks leven
Afbeeldingen
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-3, dossier IB5-EA-3-D06, verklaring IB5-EA-3-V09 (Geert Theunis), bladen 45-47. Het verhoor is opgemaakt te Bergum in december 1797. Diplomatische transcriptie, volledige moderne Nederlandse hertaling en indexvergelijking uit de aangeleverde bronbewerking.
Verantwoording
De akte is in de derde persoon opgesteld; die vertelvorm is behouden. De verklaring noemt vijf mannenhemden, twee vrouwenhemden met IB, vier slopen met IB, vier lakens met I:T:, twee witte doeken en nog twee afzonderlijke voorwerpen. Van die laatste twee is de voorwerpnaam in de transcriptie onleesbaar. Ze zijn wel meegeteld, maar niet met een verzonnen naam ingevuld.
De Hollandse kist bevatte volgens de aangifte grauw en blauw voorlaken, zwart linnen, een doek waarvan de nadere naam niet leesbaar is, en een grauwe doek met een onleesbare nadere bepaling. Het geld wordt vermoedelijk als "Seven" of "agten" carolusgulden aangeduid. Het bedrag van zeven of acht gulden is daarom geen zekere lezing.
De naam Janke Beerends[?], de naam Halbe Jurjens[?] en die van commissaris Andries Bijstier[?] zijn niet geheel zeker gelezen. Geert ondertekende als "Geert Teunes". De maand in de datum 13 Decr[?] 1797 is onzeker, maar wordt ook door het indexuittreksel als december gelezen. Dat uittreksel verwijst naar een vervolg op bladzijde 73 dat niet tot dit dossier behoort. Het vermoeden tegen Janke was niet bewezen; een vonnis is niet aangetroffen. De afbeeldingen tonen niet Geerts eigen kast of kist.